Foto e Javës

29 Prill 2013

Krahë për shkencën fluturim mbi ALMA-n

Kjo fotografi e bukur, e marrë në Dhjetor të vitit 2012, tregon rrjetin e antenave Të ALMA-s “Rrjetit të Madh Milimetrik/nënmilimetrik të Atacama-s”, projektit më të madh mbi astronominë që ka ekzistuar ndonjëherë. ALMA lokalizohet në Pllajën Chajnantor në Andet e Kilit. Antenat e mëdha janë 12 metra në diametër, ndërsa 12 antenat e vogla, që ndodhen të bashkuara në qendër të fotografisë, kanë një diametër prej 7 metrash. Ato formojnë Rrjetin Kompakt të ALMA-s (ACA). Kur të mbarojë ndërtimi i ALMA-s do të jenë një total prej 66 antenash.

ESO ka nisur një partneritet reklamimi me Projektin Shkencor ORA Wings (Krahët e ORA-s), një organizatë jo fitimprurëse, e cila ofron një mbështetje ajore në reklamimin tek publiku të kompanive dhe organizatave me të cilat ajo bashkëpunon. Projekti i ORA Wings është një udhëtim një-vjeçar rreth botës. Dy anëtarët e ekuipazhit të projektit shkencor ORA Wings Clémentine Bacri and Adrien Normier, fluturojnë me një pajisje shumë të lehtë që nuk e dëmton shumë ambjentin me qëllimin që të ndihmojnë shkencëtarët të shfrytëzojnë ajrin në studimet e tyre nga marrja e mostrave të ajrit, në arkeologji, në vëzhgimin e biodiversitetit deri në modelimin e terrenit në 3D.

Filmimet e shkurtra dhe fotografitë e mahnitshme që janë bërë gjatë fluturimeve janë përdorur për qëllime edukative dhe për reklamimin e kërkimeve lokale. Udhëtimi i tyre nisi në Qershor 2012 dhe do të mbarojë në Qershor 2013 me një shfaqje ajrore në Paris.

Shënime

Rrjeti i Madh Milimetrik/nënmilimetrik në Atacama (ALMA), një konstruksion ndërkombëtar mbi astronominë, është një partneritet i Evropës, në Amerikën e Veriut dhe Azinë Lindore, në bashkëpunim me Republikën e Kilit. ALMA është financuar në Evropë nga Observatori Jugor Evropian (ESO), në Amerikën e Veriut nga Fondacioni Kombëtar i Shkencës (NSF), në bashkëpunim me Këshillin Kombëtar të Kërkimeve të Kanadasë (NRC) dhe Këshilli Kombëtar i Shkencës Tajvan (NSC) si dhe në Azinë Lindore nga Instituti Kombëtar i Shkencave të Natyrës (NINS) i Japonisë, në bashkëpunim me Akademinë Sinica (AS) në Tajvan. Ndërtimi dhe punimet tek ALMA udhëhiqen nga ESO, në emër të Amerikës së Veriut nga Observatori Kombëtar Radio Astronomi (NRAO), e cila menaxhohet nga Universitetet e Asociuara, Inc (AUI) dhe në emër të Azisë Lindore nga Observatori astronomik Kombëtar i Japonisë (NAOJ). Observatori i përbashkët ALMA (JAO) siguron udhëheqjen e unifikuar dhe menaxhimin e ndërtimit, komisioneve dhe funksionimin e ALMA-s.

Avioni shumë i lehtë është një “Pipistrel Virus SW” që ka fituar çmim tek NASA. Ai përdor vetëm 7 litra karburant për 100 kilometra – më pak se shumica e makinave.

Lidhje

Krahë për Shkencën


22 Prill 2013

Argjend dhe blu në Paranal

Moti i kthjellët që në vende të tjera mund të personifikojë një ditë të bukur, në Paranal qielli i njw dite tw bukur kwrkohet tw jetw i mbushur me re. Meqë atje është një nga vendet më të thata të tokës, është shumë e rrallë të shohësh re në qiell. Shumë astronomë dhe inxhinierë që shpenzojnë kohë në atë zonë e kanë qiellin e kthjellët një nga gjërat më të habitshme në lidhje me punën në shkretëtirën e Atacama-s. Fotografia panoramike 360-gradëshe e marrë nga kontraktuesi Dirk Essl e formuar nga 15 fotografi na shfaq një nga ditët e rralla me re në Paranal. Disa re të holla dhe të imta mund të shihen mbi mbulesat e Teleskopëve Shumë të Mëdhenj. Këto re që formohen në lartësi të mëdha janë të formuara nga kristale të vogla akulli.

Në Observatorin e Paranal-it bie më pak se 10 milimetra shi në vit, një nga arsyet kjo se pse u zgjodh mali me lartësi prej 2600-metrash për ndërtimin e Teleskopit Shumë të Madh të ESO-s. Në këtë panoramë shihen katër teleskopët njësi të VLT-së si dhe katër teleskopët ndihmës brenda mbulesave të tyre rrumbullake, njëra afër dhe tre të tjerat larg përtej. Kanalet nëpër tokë janë rrugët ku lëvizin teleskopët ndihmës për tu pozicionuar në formacione të ndryshme gjatë vrojtimeve.

Dirk e vendosi këtë fotografi tek grupi Juaj i Fotografive të ESO-s në Flickr. Grupi Flickr shihet rregullisht dhe fotot më të mira përzgjidhen për t’u paraqitur në serinë tonë popullore të fotografive të javës, ose në galerinë tonë.

Lidhje


15 Prill 2013

Poshtë Reve të mrekullueshme të Magelanit

Kjo fotografi e bukur e Rrjetit të Madh Milimetrik/nënmilimetrik në Atacama (ALMA), që tregon antenat e teleskopit poshtë një pamjeje mahnitëse të qiellit të natës të mbushutr me yje, është marrë nga Christoph Malin, një Ambassador i Fotove të ESO-s. Kjo fotografi është pjesë e filmimeve të përshpejtuara të marra me kujdes të cilat janë gjithashtu të disponueshme (shih ann12099).

Me vendndodhje në Pllajën Chajnantor në një lartësi prej 5000 metra mbi nivelin e detit, ALMA është teleskopi më i fuqishëm në botë në studimin e Universit në gjatësinë e valëve të rendit milimetrik dhe nënmilimetrik. Ndërtimi i ALMA-s do të kompletohet në vitin 2013, dhe një total prej 66 antenash si këto në foto do të punojnë në këtë Pllajë.

Lart në qiell, mbi antenat, ndriçon Reja e Madhe dhe e Vogël e Magelanit. Këto galaktika xhuxhe dhe të çrregullta spikaten lehtë, edhe me sy të lirë, në hemisferën e jugut. Të dy galaktikat rrotullohen rreth Rrugës së Qumështit – galaktikës sonë – forma e tyre e çrregullt është pasojë e bashkëveprimit të tyre me galaktikën tonë meqë ato lëvizin pranë saj.

ALMA një konstruksion ndërkombëtar mbi astronominë, është një partneritet i Evropës, Amerikës së Veriut dhe Azisë Lindore në bashkëpunim në bashkëpunim me Republikën e Kilit. Ndërtimi dhe shfrytëzimi i janë besuar Evropës nga ESO, në mirëbesim të Amerikës së Veriut nga National Radio Astronomy Observatory (NRAO), dhe në mirëbesim të Azisë Lindore nga National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). Me udhëheqjen dhe menaxhimin e ndërtimeve nga “Joint ALMA Observatory” (JAO), do të mundësohet funksionimi i ALMA-s.

Links


08 Prill 2013

Një shirit dritash - Rruga e Qumështit mbi La Silla

Kjo fotografi panaromike, e bërë nga Alexandre Santerne, tregon një pamje të brendshme të diskut të Rrugës së Qumështit, galaktikës tonë, si dhe natën e ftohtë të dimrit, me një borë të lehtë në Observatorin e La Silla-s në Kili. Për shkak të pozicionit tonë, të favorshëm, brenda diskut të galaktikës, kjo e fundit duket si një shirit me drita që zgjatet nëpër qiell. Në këtë panoramë, Rruga e Qumështit është harkuar nga projektimi fotografik me kënd të gjerë.

Po të shohim mbi kodër në të majtë të kësaj fotoje gjejmë teleskopin 3.6-meta të ESO-s, shtëpinë e gjahtarit, më të rëndësishëm në botë, të ekzoplanetëve, HARPS (High Accuracy Radial Planet Searcher). Larg në të djathtë është teleskopi Zviceran 1.2-metra Leonhard Euler, i ndërtuar dhe në përdorim nga Observatori i Gjenevës.

Ka shumë arsye se pse La Silla është një vend ideal për vëzhgimin e qiellit të natës në përgjithësi, dhe të Rrugës së Qumështit në veçanti. Së pari, është e vendosur në hemisferën jugore, duke na dhënë një pamjen e rajonit qëndror të galaksisë, një zonë kjo më të pasur me yje, dhe së dyti, ajo është e vendosur larg nga ndotja dritore dhe urbane, në një lartësi prej 2400 metrash mbi nivelin e detit, duke patur netë të errëta dhe atmosferë të qartë.

Alexandre publikoi këtë fotografi në grupin tuaj të ESO-s të fotografive në Flickr. Grupi Flickr rishikohet rregullisht dhe fotot më të mira përzgjidhen për t'u botuar në serinë tonë të Pikturave të Javës, ose në galerinë tonë. Që kur u publikua kjo foto, Alexandre gjithashtu u bë një ambasador i fotografive të ESO-s.

Lidhje


01 Prill 2013

Yjet rrotullohen mbi banesën në Cerro Paranal

Kjo fotografi e bërë nga ambasadori i fotove i ESO-s Farid Char, e qiellit të jugut mbi “hotelin” Banesën tek Observatori i ESO-s në Paranal, Kili, prezanton një pamje dinamike të qiellit të mbushur me yje.

Për të treguar gjurmët e yjeve në qiell, Farid bëri një ekspozim prej 30 minutash për të shfaqur lëvizjen e dukshme të yjeve për shkak të rrotullimit të Tokës. Në qendër ndodhet poli qiellor i jugut, një pikë që duket sikur nuk lëviz. Në të majtë, dhe lart në foto, janë gjurmët e zgjatura të Resë së Madhe dhe të Vogël të Magelanit, galaktikave fqinje të Rrugës së Qumështit.

Mbulesa e errët prej xhami poshtë yjeve që rrotullohen është pjesa e taracës së ndërtesës së banimit. Ky konstruksion i veçantë nëntokësor është përdorur, nga shkencëtarët dhe inxhinierët që punojnë tek observatori, që nga viti 2002. Gjatë ditës, mbulesa prej 35 metrash lejon dritën e Diellit të hyjë brenda ndërtesës.

Tek observatori, që ndodhet mbi mal në lartësinë 2600 metra, konditat e mira astronomike vijnë me një çmim për shkak të kushteve të egra të Shkretëtiës së Atacama-s. Njerëzit atje përballen me dritën fortë të Diellit gjatë ditës, mungesën e madhe të lagështisë, si dhe me vështirësinëe  frymëmarrjes për shkak të lartësisë. Për t’i ndihmuar ata që të qetësohen dhe hidratoen pas turneve të gjata në majën e malit, është ndërtuar një oaz artificial, me një oborr të vogël, një pishinë e cila rrit lagështinë e ajrit, një dhomë pritjeje, një dhomë ngrënie, si dhe ambjente të tjera shlodhjeje. Ndërtesa mund të mbajë deri në 100 persona.

Lidhje


25 Mars 2013

Galaktika e Humbur

Ky imazh përshkruan Galaktikën NGC 4535, në konstelacionin e Virgjëreshës (Maiden), në një sfond të bukur të mbuluar plot me galaktika të largëta shumë të zbehta. Pamja e saj afërsisht rrethore tregon se ne e vëzhgojmë atë gati pingul me planin e rrotullimit të saj reth vetes. Në qendrën e galaktikës, ka një shirit shumë të dukshëm, me shirita pluhuri që harkoen shumë përpara ndërprerjeve të krahëve spiralë në fundet e shiritit. Ngjyra blu e krahëve spirale tregon për praninë e një numri të madh të yjeve të nxehtë të rinj. Sidoqoftë, yjet e vjetër dhe të ftohtë i japin qendrës së galaktikës një pamje në të verdhë.

Kjo foto në dritën e dukshme për syrin e njeriut është marrë me ndihmën e instrumentit FORS1 tek Teleskopi Shumë i Madh 8.2 m i ESO-s. Ajo është zbuluar për herë të parë nga William Herschel në vitin 1785, meqë galaktika mund të shihet edhe nëpërmjet teleskopëve amatorë, të vegjël. Kur shihet me një teleskop të vogël, NGC 4535 ka një pamjen e mjegullt të një fantazme, nga kjo ngjashmëri, në vitet 1950, astronomi amator Leland S. Copeland e emëroi atë "Galaktika e humbur".

NGC 4535 është një nga galaktikat më të mëdha në Grumbullin Virgjëresha, një grup masiv i rreth 2000 galaktikave, rreth 50 milion vite-dritë larg nesh. Edhe pse Grumbullimi Virgjëresha nuk është shumë më i madh se sa diametri i Grupit Lokal - grumbullimi galaktikës në të cilin ndodhet Rruga e Qumështit – ajo përmban pothuaj pesëdhjetë herë më shumë galaktika.


18 Mars 2013

Duke kapur dritën

Tekeskopët kërkimorë që përdorin kamerat e teknologjisë së fundit, së bashku me pasqyrat e mëdha që nevojiten për të mbledhur sa më shumë dritë, i lejojnë astronomëve të kapin objektet e errëta në qiell. Por ju mund të merrni fotografi të bukura edhe pa ndihmën e teleskopëve të mëdhenj e duke përdorur kamera jo aq të avancuara.

Astrofotografët përdorin kamera më të zakonshme për të kapur objektet astronomike, shpesh herë në një shkallë më të madhe se vëzhgimet që bëhen me teleskopët e mëdhenj. Ndonjëherë, ato përmbajnë dhe panoramën e Tokës në përmbajtjen e tyre, duke krijuar me to kartolina të Universit ashtu siç shihet nga Toka.

P.sh. kjo fotografi e javës tregon Teleskopin e Teknologjisë së Re “New Technology Telescope (NTT)”, 3.58 metra, që ndodhet në Observatorin La Silla, me sfond, qiellin e jugut të mbushur me yje. Rruga e Qumështit – Galaktika jonë – mund shihet në këtë foto si një shirit i mjegulluar. Pjesët e errëta nëpër Rrugën e Qumështit janë zonat me pluhur ndëryjor të cilat pengojnë dritën e yjeve prapa tyre. Në të djathtë të teleskopit shfaqet Mjegullnaja e Madhe e Magelanit me pamjen e një njolle të mjegullt. Kjo galaktikë e çrregullt, që ndodhet pranë nesh, është një objekt nga më të njohurit në qiellin e jugut. Ajo i rrotullohet Rrugës së Qumështit. Tek ajo shihen fakte që çrregullsia në formën e saj vjen si pasojë e bashkëveprimit me Galaktikën tonë.

Kjo foto u mor nga Håkon Dahle, i cili është gjithashtu dhe një astronom profesionist. Ai vendosi fotografinë tek grupi juaj i fotografive të ESO-s në Flickr. Grupi Flickr shihet rregullisht dhe fotografitë më të mira zgjidhen për tu vendosur në serinë tonë publike të “fotografive të javës” ose në galerinë tonë.

Lidhje


11 Mars 2013

Kometat dhe yjet që bien kërcejnë mbi Paranal

Kjo fotografi mbresëlënëse u mor nga Gabriel Brammer, një nga ambasadorët e fotove të ESO-s. Ajo tregon perëndimin e Diellit në observatoin e Paranalit dhe në qiell na paraqet dy kometa të cilat lëvizin nëpër qiellin e jugut. Afër horizontit, në anën e djathtë të fotografisë ndodhet kometa C/2011 L4 (Pan-STARRS), më e ndritshmja nga të dyja, e cila tregon një bisht të ndritshëm që formohet kryesisht nga pluhuri që reflekton dritën e Diellit. Në qendër të fotos, pak mbi shpatin e malit Cerro Paranal ndodhet kometa C/2012 F6 (Lemmon), me një ngjyrë jeshile të errët si dhe me një bisht të zbehtë. Këtë ngjyrë ja jep mjegulla e errët që rrethon bërthamën. Ngjyra jeshile është rezultat i jonizimit të gazeve në pjesën e errët nga drita e Diellit.

Ju mund të mendoni se është dhe një kometë e tretë në këtë foto, por objekti i ndritshëm, që ndodhet midis kometave “Lemmon” dhe “Pan-STARRS”, është një yll që bie, për fat, në momentin që u bë kjo foto.


04 Mars 2013

Bora mbërrin në shkretëtirën e Atakamës

Shkretëtira e Atakamës është një nga vendet më të thata në botë. Në thatësirën e ajrit ndikojnë disa faktorë. Vargu i maleve të Andeve dhe vargu i bregut të Kilit bllokojnë retë nga lindja dhe perëndimi respektivisht. Shtojmë se ajri i ftohtë i bregut Humboldt në Oqeanin Paqësor, krijon një shtresë ajrore të ftohtë gatë bregut të detit, pengon formimin e reve të shiut. Për më tepër, një rajon me presion të lartë në Oqeanin Paqësor jug-lindor krijon erëra rrotulluese, duke formuar një anticiklon, i cili gjithashtu ndihmon për të mbajtur të thatë klimën e shkretëtirës së Atacama-s. Këto kushte klimaterike të thata ishin faktori kryesor për ESO-n në vendosjen e teleskopit shumë të madh (VLT) në Paranal, në shkretëtirën Atacama. Në Observatori Paranal, që ndodhet në majën e Cerro Paranal-it, nivelet e reshjeve zakonisht janë nën dhjetë milimetra në vit, dhe me lagështi shpesh nën 10%.

Kushtet e vëzhgimit janë të shkëlqyera, me mbi 300 netë të qarta në vit. Mesatarisht për rreth 2 ditë ne vit ndodh që moti të pengojë vëzhgimet astronomike në shkretëtirën e Atacama-s. Megjithatë, për ndoshta nja dy ditë për çdo vit, Kjo fotografi tregon një pamje të bukur të Cerro Paranal-it. VLT ndodhet në majë në të majtë, dhe teleskopi kërkimor VISTA ndodhet në një kulm pak të ulët, një distancë e shkurtër në të djathtë. Qielli blu tregon se kjo është një ditë e qartë me diell. Megjithatë këtë herë, diçka është ndryshe: një shtresë e hollë dëbore ka transformuar peisazhin e shkretëtirës, duke prodhuar një pamje të rrallë, të bukur e të pazakontë.

Ky imazh është marrë nga ESO foto Ambasadori Stéphane Guisard më 1 gusht 2011.

Linqet


25 Shkurt 2013

Kometa dhe lazeri

Gerhard Hüdepohl, një nga fotografët e ESO-s, kapi këtë foto të mrekullueshme të Teleskopit Shumë të Madh të ESO-s gjatë testimit të lazerit të ri për VLT më 14 Shkurt 2013. Ajo do të përdoret si një pjesë e rëndësishme e konstruksionit që formon yllin artificial me anën e lazerit (LGSF), i cili u lejon astronomëve të korrigjojnë shumicën e deformimeve të pamjes që shkaktohen nga lëvizja e vazhdueshme e atmosferës, me qëllim që të krijojnë imazhe shumë më të qarta. Sidoqoftë, është e vështirë që mos të mendojmë për atë si një armë me lazer e së ardhmes që i drejtohet ndonjë pushtuesi hapsinor  të largët.

Ashtu si Rruga e Qumështit mbi teleskop, është dhe një detaj tjetër që e bën foton edhe më të veçantë. Në të djathtë afër qendrës së fotos, pak më poshtë Resë së Vogël të Magelanit gati e zhdukur midis një morie yjesh, që shihen në qiellin e Kilit, është një njollë jeshile me një bisht të zbehtë që zgjatet në të majtë. Kjo është Kometa Lemmon e fundit e zbuluar dhe më e ndritshme nga çmendohej, e cila po lëviz ngadalë në qiejt e jugut.


18 Shkurt 2013

Pasqyrë super e hollë në testim tek ESO

Kjo pasqyrë e veçantë e hollë dhe e deformueshme u dërgua tek ESO në Garching, Gjermani, e cila po tregohet këtu gjatë testimeve. Ajo është 1120 milimetra në diametër dhe vetëm 2 milimetra e trashë, shumë më e hollë nga shumica e xhamave të dritareve. Pasqyra është shumë e hollë kështu ajo mund të përkulet mjaftueshëm nga forcat magnetike për t’i ndryshuar formën pjesës reflektuese. Kur të përdoret, forma e sipërfaqes së pasqyrës do të ndryshohet vazhdimisht në sasi shumë të vogla për të korrigjuar efektet deformuese të atmosferës së Tokës me qëllim që të krijojë imazhe edhe më të qarta.

Pasqyra e re dytësore e deformueshme (DSM) do të zëvendësojë pasqyrën dytësore ekzistuese në një nga 4 njësitë e VLT-së. E gjithë struktura dytësore përfshin një grup prej 1170 mekanizmash lëvizës të cilët ushtrojnë forcë tek 1170 magnetët të ngjitur pas pasqyrës së hollë. Pajisjet elektronike të sofistikuara kontrollojnë gjendjen e pasqyrës së hollë. Sipërfaqja pasqyruese mund të deformohet deri në 1000 herë në sekondë nga mekanizmat lëvizës.

Sistemi i plotë DSM u dërgua tek ESO nga kompanitë Italiane Microgate dhe ADS në Dhjetor 2012 duke përfunduar kështu një punë 8 vjeçare përpjekjesh dhe prodhuese. Kjo është pasqyra më e madhe e deformueshme e prodhuar për qëllime astronomie dhe është e fundit e një serie të gjatë prodhimi të pasqyrave të këtij lloji. Eksperienca e madhe e këtyre kontraktorëve tregohet në një performancë të lartë të sistemit si dhe në besueshmërinë e tij. Instalimi tek VLT është planifikuar të nisë në vitin 2015.

Pasqyra (ann12015) është prodhuar nga një kompani Franceze REOSC. Ajo është një shtresë qeramike e cila është lëmuar deri në një formë shumë të saktë. Procesi i prodhimit fillon me një bllok qeramike të tipit Zerodur, mundësuar nga Schott Glass (Germany) e cila është më shumë se 70 milimetra e trashë. Shumë nga ky material hidhet poshtë me qëllim krijimin e një pasqyre të hollë e cila duhet të mbahet me kujdes gjatë gjithë kohës pasi është jashtëzakonisht delikate.

Lidhjet


11 Shkurt 2013

Lazeri dhe vizatimi me dritë

Në një natë të qartë në Bavari, stafi i ESO-s mori pjesë në xhirimin e filmit të ESO-s në njësinë e re kompakte të lazerit që krijon yllin orientues, që shihet i ndezur këtu tek Observatori Publik Allgäu në Ottobeuren Gjermani. Duke përdorur ndriçimin nga celularët e tyre stafi përfitoi nga ekspozimi i gjatë i fotografisë për të vizatuar shkronjat “ESO” me dritë, ndërsa rrinin përballë observatorit. Majtas rrezes vertikale të lazerit mund të shihet Rruga e Qumështit. Afër horizontit mbi observator, mund të shihen gjurmët e pikëzuara të avionëve.Lazeri ka një rreze të fuqishme prej 20 vatësh, dhe për të mbrojtur pilotët dhe pasagjerët është krijuar një zonë ku ndalohet kalimi i avionëve rreth observatorit gjatë natës në orët e vrojtimit. Ky ndalim i trafikut ajror gjatë orëve të vrojtimit është krijuar nga Deutsche Flugsicherung (përgjegjëse për kontrollin e trafikut ajror në Gjermani).

Yjet drejtues të formuar me anën e lazerit janë yje artificialë të krijuar në atmosferën e Tokës. Lazeri ndez atomet e natriumit në shtresën e atmosferës në lartësinë 90 km duke krijuar një yll artificial, i cili mund të vëzhgohet me teleskop. Të dhënat e marra nga matjet e këtij ylli përdoren në optikën adaptuese për të korrigjuar efektin turbullues të atmosferës gjatë vëzhgimeve.

Në modelin e ri të ESO-s përdoret një lazer i fuqishëm, i cili lëshohet nga një një teleskop i vogël. Ai mund të montohet direkt tek teleskopi i madh. Ky koncept i cili ka marrë patentë dhe është licensuar nga ESO, do të përdoret edhe tek të katër njësitë e Teleskopëve Shumë të Mëdhenj të VLT-së. Ajo luan dhe një rol kryesor tek njësitë që do të përbëjnë Teleskopin e ardhshëm “European Extremely Large Telescope (E-ELT)”.

Në kohën e filmimit, njësia po bënte disa teste, përpara se të dërgohej në Observatorin e ESO-s në Paranal në Kili, shtëpia e VLT-së.

Lidhje


04 Shkurt 2013

Muzg në Observatorin e Paranal-it

Babak Tafreshi, një Ambasador Fotosh në ESO, ka kapur një imazh të bukur në Observatorin Paranal të ESO-s, të ndriçuar nga perëndimi i Diellit. Pamje të bukura dhe të qarta të qiellit si dhe kushtet atmosferike të jashtëzakondshme, kjo është një nga arsyet kryesore që ESO zgjodhi Paranal-in si vendndodhjen e Teleskopit Shumë të Madh (Very Large Telescope, VLT), për të ndërtuar konstruksionet e saj më të spikatura.

VLT-ja, e cila mund të shihet në majën e Cerro Paranal-it, maja më e lartë në imazh, me një lartësi prej 2600 metra, është observatori më i avancuar në botë që vëzhgon dritën e dukshme. Ai konsiston në 4 teleskopë njësi, secili me një pasqyrë parësore rreth 8.2 metra dhe katër teleskopë ndihmës nga 1.8 metra. VLT funksionon në gjatësinë e valës infra të kuqe dhe në dritën e dukshme. Nëpërmjet vëzhgimeve përparimtare, VLT ka fotografuar për herë të parë një ekzoplanet (shikoni eso0515) si dhe ka përcaktuar orbitat e yjeve rreth vrimës së zezë në qendrën e Galaktikës sonë (shikoni eso0846 dhe eso1151).

Gjithashtu në Cerro Paranal ndodhet Teleskopi Shumë i Madh i Studimit (VLT Survey Telescope (VST). Mbulesa e saj e vogël mund të montohet përpara një prej njësive të mëdha të VLT-së në majën e malit. VST-ja është shtesa më e fundit që është bërë në Paranal. Imazhet e saj të para janë publikuar më 2011 (shikoni eso1119). Ajo ka një pasqyrë primare rreth 2.6 metra, e cila e bën atë një nga teleskopët më të mëdhenj të dizenjuar në botë për të vëzhguar e studiuar qiellin në dritën e dukshme.

Një teleskop tjetër studimi në Observatorin Paranal është VISTA, teleskopi për astronominë që shikon dritën e dukshme dhe atë infra të kuqe, i cili mund të shihet në një majë tjetër mali më afër se Cerro Paranal. VISTA është teleskopi më i madh i studimit në botë, me një pasqyrë 4.1 metra ai punon në dritën me gjatësi vale pranë infra të kuqes. Ky teleskop ka filluar punën në vitin 2009 (shikoni eso0949).

Lidhjet


28 Janar 2013

Një objekt ndërgalaktik peshërëndë

Kjo fotografi tregon supergrumbullin e galaktikave Abell 901/902 – një bashkësi gjigande grupesh galaktikash të cilat janë mbledhur së bashku. Ajo përbëhet nga tre grupe galaktikash si dhe nga disa struktura gjatësore të përbëra nga galaktika, tipike për objekte të këtyre madhësive. Një grumbullim, Abell 901a, mund të shihet sipër dhe afër në të djathtë të yllit të kuq afër qendrës së fotos. Një tjetër Abell 901b, është më larg në të djathtë të Abell 901a, dhe pak më poshtë. Grumbulli Abell 902 është poshtë yllit të kuq, drejt fundit të fotos.

Supergrumbulli Abell 901/902 lokalizohet pak më shumë se 2 miliard vjet dritë nga Toka, dhe përmban qindra galaktika në një zonë me përmasa rreth 16 milion vite dritë. Për krahasim, Grupi Lokal i galaktikave – ku ndodhet dhe Rruga e Qumështit (Galaktika jonë) ndërmjet 50 të tjerash – ka përmasa rreth 10 milion vite dritë.

Kjo fotografi u mor nga Kamera Fotografuese me Fushë të Gjerë (WFI) e montuar tek teleskopi 2.2 m MPG/ESO, të lokalizuar në Observatorin La Silla në Kili. Duke përdorur të dhëna nga WFI dhe nga Teleskopi Hubble në hapsirë i NASA/ESA, në 2008 astronomët mundën të masnin në mënyrë të saktë shpërndarjen e lëndës së errët në këtë supergrumbull, duke treguar se grumbujt e galaktikave si dhe galaktikat individuale të cilat përbëjnë superstrukturën ndodhen midis grumbujve të mëdha me lëndë të errët. Për të bërë këtë, astronomët shikuan se si shtrembërohej drita, e 60 000 galaktikave të largëta, nga ndikimi gravitacional i lëndës së errët që përmban ky supergrumbullim, duke zbuluar mënyrën e shpërndarjes së lëndës së errët. Masa e 4 grumbujve më të mëdhenj të lëndës së errët të Abell 901/902 mendohet se është rreth 10 mijë miliard herë më e madhe se ajo e Diellit.

Vëzhgimet e treguara këtu janë pjesë e kërkimit COMBO-17, një kërkim i qiellit i ndërmarrë me 17 filtera të ndryshëm optikë duke përdorur kamerën WFI. Projekti COMBO-17 ka gjetur deri tani mbi 25 000 galaktika.

Lidhje


21 Janar 2013

APEX-i poshtë Hënës

Një tjetër natë me yje në rrafshinën Chajnantor në Andet Kiliane. Hëna në çerekun e saj të parë ndriçon fort në këtë ekspozim, duke shkëlqyer më shumë nga objektet qiellore që e rrethojnë. Megjithatë, për radioteleskopët si APEX (the Atacama Pathfinder Experiment), që shfaqet këtu, shkëlqimi i Hënës nuk përbën problem për vëzhgimet. Në fakt, as Dielli vetë nuk është shumë i ndritshëm në gjatësinë e valëve të radios, këto gjatësi vale nuk e ndriçojnë njëlloj qiellin, ky teleskop mund të përdoret edhe gjatë ditës, për sa kohë që nuk është drejtuar nga Dielli.

APEX është një teleskop me diametër 12 metra. Ai vëzhgon gjatësitë milimetrike dhe nënmilimetrike të valës së dritës. Astronomët duke vëzhguar me APEX mund të shohin fenomene të cilat janë të padukshme në gjatësi vale më të shkurtra të infra të kuqes ose të dritës së dukshme. Për shembull, APEX mund të shikojë tejpërtej reve të dendura ndëryjore të gazta dhe pluhurave kozmike, duke zbuluar rajone të fshehura, të formimeve të yjeve, të cilat shndërisin në këto gjatësi vale, por që nuk mund të shihen në infra të kuqe apo në dritë të dukshme. Disa nga galaktikat shumë të largëta dhe të hershme janë gjithashtu një objektivi perfekt për APEX. Për shkak të zgjerimit të Universit për miliarda vjet, drita e tyre është zhvendosur drejt zonës milimetrike dhe nënmilimetrike gjatësi vale këto që mund të shihen nga APEX.

APEX është një bashkëpunim me Institutin Max Planck për Radio Astronomi (Max Planck Institute for Radio Astronomy, MPIfR), Observatori Hapsinor Onsala (the Onsala Space Observatory, OSO) dhe ESO. Përdorimi i APEX-it  në Chajnantor i është besuar ESO-s.

Kjo pamje e mrekullueshme është kapur nga Ambasadori i fotove të ESO-s Babak Tafreshi. Ajo është një pjesë e një panorame më të madhe, pjesë të ndryshme të saj janë të disponueshme.

Lidhje


14 Janar 2013

ALMA, e vogël përpara majave të maleve

Me një shikim të shpejtë, kjo foto panoramike na tregon skenën me malet në pllajën Chajnantor të Kilit, të mbuluara me dëborë dhe akull të copëtuar mbi tokën shterpë. Majat kryesore nga e djathta në të majtë janë Cerro Chajnantor, Cerro Toco, Juriques dhe vullkani konik Licancabur (shikoni potw1240), mjaft mbresëlënëse! Gjithsesi, yjet e vërtetë të pamjes janë strukturat që mezi shquhen, tepër të vogla, në qendër të fotografisë, të cilat duken vetëm duke i parë me shumë vëmendje.

Këto struktura, të vogla në krahasim me malet fqinj, janë antenat që formojnë radioteleskopin shumë të madh “Atacama Large Millimeter/submillimeter Array” (ALMA). Ndërkohë mund të duket në këtë panoramë, grupi është aktualisht i përbërë nga një koleksion prej 12 antenash të mëdha me nga 7 metra në diametër secila, dhe kur të kompletohet, totali i tyre do të jetë 66, të shtrira në një hapsirë prej 16 kilometrash përreth pllajës. Ndërtimi i ALMA-s, pritet të mbarojë në 2013, por teleskopi ka filluar observimet  e fazës së parë të Shkencës së Hershme (Early Science), duke dhënë tashmë rezultate të pabesueshme (shikoni për shembull eso1239). Në momentin e fotografimit, shumë antena ishin bashkuar mbi pllajë.

ALMA, një pajisje ndërkombëtare astronomike, është një ortakëri e Europës, Amerikës së Veriut dhe Azisë Lindore në bashkëpunim me Republikën e Kilit. Konstruksioni i ALMA-s dhe punimet janë udhëhequr në emër të Europës nga ESO, në emër të Amerikës së Veriut nga Observatori Kombëtar i Radio Astronomisë (National Radio Astronomy Observatory, NRAO), dhe në emër të Azisë Lindore nga Observatori Astronomik Kombëtar i Japonisë (National Astronomical Observatory of Japan, NAOJ). Observatori i Përbashkët ALMA (The Joint ALMA Observatory, JAO) ofron drejtimin e unifikuar dhe menaxhimin e konstruksionit, punimet dhe komisionet e ALMA-s.

Lidhje


17 Dhjetor 2012

Paranal-i dhe hija e Tokës

Ambasadori i fotove të ESO-s, Babak Tafreshi ka kapur një tjetër fotografi panoramike të Observatorit Paranal ESO.

Në plan të parë është peisazhi malor dramatik i shkretëtirës së Atacama-s. Në të majtë, në majën më të lartë është ESO, Teleskopi Shumë i Madh, (Very Large Telescope, VLT), dhe përpara tij paksa më poshtë, është Teleskopi VISTA, teleskopi për astronominë që shikon dritën e dukshme dhe atë infra të kuqe, (Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy).

Në sfond duket qielli i Paranal-it, me ngjyrat e bukura  të lindjes së Diellit. Duke parë matanë horizontit, shohim detin e reve sipër Oqeanit Paqësor, i cili shtrihet vetëm 12 kilometra larg Paranal-it.

Mbi horizont, atje ku deti i reve takohet me qiellin, bie në sy një fashë e errët. Kjo fashë e errët është hija e Tokës, e hedhur nga planeti mbi atmosferën e vet. Ky fenomen mund të shihet ndonjëherë gjatë kohës së lindjes ose të perëndimit të Diellit, nëse qielli është i pastër dhe horizonti është i pabllokuar, kushte të cilat sigurisht përmbushen në Observatorin e Paranal-it. Sipër hijes së Tokës është një ndriçim në ngjyrë rozë të çelët, i njohur si Brezi i Venusit. Ajo shkaktohet nga skuqja e dritës së Diellit për shkak të shpërhapjes së saj nga atmosfera e Tokës.

Lidhje

Ambasadorët e ESO-s


23 Korrik 2012

Kampi qendror i Paranal-it i parë nga sipër

Jemi duke parë, nga një pozicion i favorshëm, poshtë tek Teleskopi Shumë i Madh i ESO-s në Cerro Paranal në Shkretëtirën Kiliane Atacama, njësitë qendrore shtrihen më poshtë. Rezidenca e Paranalit, një parajsë për ata që punojnë në mal, mund të shihet afër qendrës me një kube në çatinë e saj.

Në të majtë të Rezidencës, nga ana tjetër e rrugës, ndodhet palestra, dhe në të majtë të saj është Ndërtesa e Mirëmbajtjes së Pasqyrës (Mirror Maintenance Building, MMB), ku pasqyrat gjigande të VLT-së periodikisht pastrohen dhe rilyhen me shtresën reflektuese e mbrojtëse. Mbrapa MMB-së është vendndodhja e stacionit të energjisë dhe më tej në të majtë është ndërtesa e punimeve mekanike. Në faqen e malit, shohim rrugën e yjeve (Star Track), që vjen drejt nesh, një rrugë që bëhet më këmbë, nga Rezidenca deri në majën ky është marrë kjo foto.

Dielli ka rreth një çerek ore që ka perënduar përpara se të bëhej kjo foto. Ai ka hedhur një dritë të bukur ngjyrë portokalli. Ky muzg krijon hije të lehta, të cilat i japin kodrave një kontrast të madh. Një pamje e tillë në Paranal mund të shihet vetëm gjatë të ashtuquajturave “orë të arta”, përpara lindjes së Diellit ose pas perëndimit të tij, meqë drita e drejtpërdrejtë e Diellit gjatë ditës krijon kontraste të forta e me shumë ndriçim.

Kjo fotografi panoramike u krijua nga Ambasadori i fotove të ESO-s Gerhard Hüdepohl.

Lidhje


23 Janar 2012

Galaktika Spirale me shirit rrotullohet në Qiellin e Natës

Kjo pamje shfaq formën përdredhëse të galaktikës NGC 2217, në yjësinë e Qenit të Madh (Canis Major). Në zonën e qendrës së galaktikës është një shirit i dukshëm i yjeve përbrenda një unaze ovale. Më tej, një fashë rrethore, e cila formon një unazë përreth galaktikës. NGC 2217 është klasifikuar si galaktikë spirale me shirit (barred spiral galaxy), dhe forma e saj qarkore dëshmon se ne e shohim pothuajse pingul me boshtin e rrotullimit.
Krahët e jashtëm spiralë kanë një ngjyrë të kaltër, duke treguar praninë e yjeve të rinj, të nxehtë e të ndritshëm, të lindur nga re gazesh ndëryjore. Fryrja qendrore dhe shiriti duken më të zverdhur, për shkak të pranisë së yjeve të vjetër. Brezat e errët gjithashtu mund të shihen në vende përkundrejt krahëve të galaktikës dhe fryrjes qendrore, aty ku rrugicat e pluhurit kozmik zënë pamjen e dritës së yjeve.
Shumica e galaktikave spirale në universin lokal - duke përfshirë dhe Rrugën tonë të Qumështit - janë menduar të kenë një shirit të këtij tipi, dhe këto struktura luajnë një rol të rëndësishëm në zhvillimin e një galaktike. Për shembull, ato mund të drejtojnë gaz drejt qendrës së galaktikës, duke ndihmuar të ushqejnë qendrën e vrimës së zezë, ose të formojnë yje të rinj.


21 Shkurt 2011

Antenat e ALMA-s poshtë Rrugës së Qumështit

Katër antenat e Rrjetit të Madh Milimetrik dhe nën milimetrik në Atacama (ALMA) shohin në qiellin e natës të mbushur me yje, përpara se të fillojnë punën e tyre. Hëna që ndodhet në të djathtë ndriçon skenën, ndërsa shiriti i Rrugës së Qumështit zgjatet në qiell sipër nga e majta.

ALMA po ndërtohet në një lartësi prej 5000 metrash në pllajën e Chajnantor-it në Shkretëtirën e Atacama-s në Kili. Ky është një nga vendet më të thata në Tokë. Kjo thatësi e kombinuar me atmosferën në këtë lartësi, ofron kushte te mrekullueshme vëzhgimi të Universit në gjatësitë e valëve të rendit milimetrik dhe nënmilimetrik. Në këto gjatësi vale të gjata, astronomët mund të depërtojnë, për shembull, në retë molekulare, të cilat janë zona të dendura gazi dhe pluhuri, vende ku lindin yje të rinj në rastet kur retë ngjeshen për shkak të gravitetit. Tani për tani Universi është i pa eksploruar në gjatësitë e valëve të rendit nënmilimetrik, kështu astronomët presin të zbulojnë shumë sekrete të reja mbi formimin e yjeve, si dhe mbi origjinat e galaktikave dhe të planetëve, kur ALMA të nisë punën e saj.

Projekti i ALMA-s është një partneritet midis Evropës, Amerikës së Veriut dhe Azisë Lindore në bashkëpunim me Republikën e Kilit.

Kjo panoramë është marrë nga Ambasadori i Fotove të ESO-s José Francisco Salgado.

Links

Faqja në internet e Ambasadorëve të Fotove të ESO-s.


duke e shfaqur 21 tek 40 të 55
Bookmark and Share

Shih dhe