eso1348sq — Foto për publikim

Drama e zjarrtë e Lindjes dhe Vdekjes së Yjeve

27 Nëntor 2013

Reja e Madhe e Magelanit është një nga galaktikat më të afërta me galaktikën tonë. Astronomët tani kanë përdorur fuqinë e Teleskopit Shumë të Madh të ESO-s për të eksploruar zonat më pak të njohura të saj. Kjo fotografi tregon retë e gazit dhe pluhurit ku yjet e rinj e të nxehtë lindin duke i dhënë forma të çuditshme zonës përreth. Por fotografia gjithashtu tregon pasojat që lënë vdekjet e yjeve – filamente të krijuara nga një shpërthim supernova.

E lokalizuar vetëm rreth 160 000 vite-dritë nga ne (eso1311) në konstelacionin e Dorados) (Peshku shpatë), Reja e Madhe e Magelanit është një nga fqinjët tanë galaktikë të afërt. Ajo po formon në mënyrë aktive yje të rinj siç është Mjegullnaja e Tarantulës (eso1033). Kjo foto e re e marrë nga Teleskopi Shumë i Madh e ESO-s në Observatorin e Paranal-it në Kili, eksploron një zonë të quajtur NGC 2035 (në të djathtë), ndonjëherë e quajtur Mjegullnaja e Kokës së Dragoit.

NGC 2035 është një zonë HII, ose një zonë rrezatimi, që përbëhet nga re gazi të cilat ndriçojnë për shkak të rrezatimit energjik që çlirohet nga yjet e rinj. Ky rrezatim largon elektronet nga atomet e gazit, të cilat rikombinohen me atomet e tjerë duke çliruar dritë. Të përziera me gazin janë grumbuj të errët pluhuri të cilët thithin dritë, duke krijuar shirita e forma të errëta nëpër mjegullnajë.

Format me filamente në të majtë të fotografisë nuk janë rezultat i lindjes së yjeve, por i vdekjes së tyre. Ajo u krijua nga njëra nga ngjarjet më të fuqishme që mund të ndodhin në Univers – një shpërthim supernova [1]. Këto shpërthime janë aq të ndritshme sa ato ndriçojnë më shumë se e gjithë galaktika pjesë e së cilës ato janë, përpara se ato të zbehen pas disa javësh apo muajsh (gjithashtu shih eso1315 dhe potw1323a).

Është e vështirë që vetëm duke parë këtë fotografi të përcaktohen përmasat e këtyre reve – ato shtrihen për disa qindra vite dritë. Ato nuk janë në galaktikën tonë. Ato ndodhen shumë larg. Reja e Madhe e Magelanit është gjigande, por kur krahasohet me galaktikën tonë ajo duket shumë e vogël, me dimensionet e saj vetëm 14 000 vite-dritë rreth 10 herë më e vogël se Rruga e Qumështit.

Kjo fotografi u mor nga “FOcal Reducer and low dispersion Spectrograph instrument” të montuar tek Teleskopi Shumë i Madh i ESO-s, i cili është lokalizuar në Observatorin e Paranal-it në Kili, si pjesë e programit të ESO-s Cosmic Gems [2].

Shënime

[1] Ajo që mbeti nga shpërthimi i supernovës dhe që shihet në këtë foto quhet SNR 0536-67.6.

[2] Kjo fotografi vjen nga programi “ESO Cosmic Gems” një iniciativë informimi me qëllim prodhimin e fotografive interesante, intriguese ose tërheqëse për syrin duke përdorur teleskopët e ESO-s, me qëllim edukimi dhe informimi për publikun. Programi përdor teleskopët në kohën kur këto nuk përdoren për vëzhgime shkencore. Të gjitha të dhënat e mbledhura janë gjithashtu në dispozicion për kërkime shkencore, duke u vënë në dispozicion të astronomëve nëpërmjet arkivit shkencor të ESO-s.

Më shumë informacion

ESO (European Southern Observatory) është organizata ndërqeveritare më e rëndësishme në Evropë në lidhje me astronominë, dhe më produktivja në botë në lidhje me teleskopët që janë ndërtuar në sipërfaqen e Tokës. Ajo mbështetet nga 15 shtete: Austria, Belgjika, Brazili, Republika Çeke, Danimarka, Franca, Finlanda, Gjermania, Italia, Hollanda, Portugalia, Spanja, Suedia, Zvicra dhe Anglia. ESO është e angazhuar në një program ambicioz fokusuar në projektimin, ndërtimin dhe operimin e pajisjeve të fuqishme vëzhguese (në sipërfaqen e Tokës), të cilat i mundësojnë astronomëve zbulime të rëndësishme shkencore. Gjithashtu ESO luan një rol primar në promovimin dhe organizimin e bashkëpunimeve në kërkimet astronomike. ESO zotëron tre zona vëzhgimi në Kili, nga më unikët në botë: La Silla, Paranal, dhe Chajnantor. Në Paranal, ESO drejton Teleskopin Shumë të Madh VLT (Very Large Telescope), observatorin astronomik më të avancuar në botë që vëzhgon qiellin në dritën e dukshme, si dhe dy teleskopë kërkimorë. VISTA punon në infra të kuqe dhe është teleskopi më i madh kërkimor në botë. VLT është teleskopi kërkimor më i madh i projektuar eskluzivisht për kërkime në qiell në dritën e dukshme. ESO është partneri europian i teleskopit revolucionar astronomik ALMA, projekti astronomik më i madh në histori. Aktualisht ESO po planifikon një teleskop me pasqyrë 39 metra në diametër që do të shikojë qiellin në spektrin e dritës së dukshme dhe asaj afër infra të kuqes, E-ELT, i cili do të bëhet “syri më i madh në botë drejt qiellit”.

Lidhje

Kontakte

Erald Buneci
Astronomy Society of Albania
Tirana, Albania
Cel: +355 692506587
E-mail: buneci@hotmail.com

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cel: +49 151 1537 3591
E-mail: rhook@eso.org

Ky është një përkthim i publikimit për shtyp të ESO-s eso1348.

Rreth Publikimit

Nr. i Publikimit:eso1348sq
Tipi:• Local Universe : Nebula : Type : Star Formation
Facility:Very Large Telescope

Fotografitë

The star formation region NGC 2035 imaged by the ESO Very Large Telescope
The star formation region NGC 2035 imaged by the ESO Very Large Telescope
vetëm në Anglisht
The star formation region NGC 2035 in the constellation of Dorado
The star formation region NGC 2035 in the constellation of Dorado
vetëm në Anglisht
Wide-field view of part of the Large Magellanic Cloud
Wide-field view of part of the Large Magellanic Cloud
vetëm në Anglisht

Videot

Zooming in on the star formation region NGC 2035
Zooming in on the star formation region NGC 2035
vetëm në Anglisht

Shih dhe