eso1404sq — Publikim shkencor

Harta e Parë mbi Motin e një Xhuxhi Kaf

VLT e ESO-s bën hartën e sipërfaqes së xhuxhit kaf më të afërt

29 Janar 2014

Teleskopi Shumë i Madh i ESO-s u përdor për të bërë hartën e parë të motit të xhuxhit kaf më të afërt me Tokën. Një grup ndërkombëtar bëri një hartë me zona të hapura dhe të errëta të WISE J104915.57-531906.1B, i cili njihet normalisht si Luhman 16B dhe është njëri nga dy Xhuxhët kaf të zbuluar së fundmi duke formuar një çift syresh vetëm 6 vite-dritë larg Diellit. Rezultatet e reja po publikohen në numrin e datës 30 Janar 2014 të revistës “Nature”.

Xhuxhët kaf mbushin boshllëkun midis planetëve gjigandë, siç janë Jupiteri dhe Saturni dhe yjeve të zbehtë e të ftohtë. Ata nuk përmbajnë lëndë mjaftueshëm për të nisur bashkimin bërthamor në bërthamat e tyre. Ata ndriçojnë dobët në dritën infra të kuqe. Xhuxhi i parë i zbuluar ishte 20 vjet-dritë larg nesh dhe vetëm disa qindra prej këtyre objekteve të pakapshëm tyre janë zbuluar deri më sot.

Xhuxhët kaf më të afërt me tokën formojnë një çift të quajtur Luhman 16AB [1] të cilët ndodhen vetëm 6 vjet-dritë larg tokës në konstelacionin e jugut të Velës (The Sail). Ky çift është sistemi i tretë më i afërt me Tokën, pas Alfa Centaurit dhe Yllit Barnard, por u zbulua vetëm në fillim të vitit 2013. Komponenti i errët Luhman 16B, ndryshon pak në ndriçim çdo pak orë ndërsa rrotullohet – kjo tregon se objekti ka njolla në sipërfaqen e tij.

Tani astronomët kanë përdorur fuqinë e Teleskopit Shumë të Madh të ESO-s (VLT) jo vetëm për të fotografuar këto xhuxhë kaf, por edhe për të krijuar një hartë njollash të errëta e të hapura të sipërfaqes së Luhman 16B.

Ian Crossfield (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Germany), autori kryesor i këtij publikimi, përmbledh rezultatet: “Vëzhgimet e mëparshme sugjerojnë se xhuxhi kaf mund ta kishte sipërfaqen lara-lara, ndërsa tani ne mund të krijojmë një hartë të tyre. Së shpejti, ne do të jemi në gjendje të shohim formimin e reve, evolimin dhe shpërbërjen e tyre tek ky xhuxh kaf – së fundmi, ekzometeorogët mund të parashikojnë nëse një vizitor në Luhman 16B do të ketë një qiell të hapur apo me re.

Për të bërë hartën e sipërfaqes astronomët përdorën një teknikë të zgjuar. Ata vëzhguan xhuxhin kaf duke përdorur instrumentin CRIRES tek VLT. Kjo i lejoi atyre që jo vetëm të shihnin ndryshimet në ndriçim por edhe nëse njollat, e errëta apo të ndritshme, i largoheshin apo i afroheshin vëzhguesit. Duke kombinuar të gjithë këtë informacion ata mudn të rikrijonin një hartë njollash të errëta dhe të ndritshme të sipërfaqes.

Atmosferat e xhuxhëve kaf janë shumë të ngjashme me ato të ekzoplanetëve gjigandë gazorë, kështu duke studiuar xhuxhët kaf, të lehtë për tu vëzhguar, [2] astronomët mund të mësojnë më shumë rreth atmosferave të planetëve të rinj gjigandë – shumë prej të cilëve mund të zbulohen me instrumentin e ri SPHERE që do të instalohet tek VLT në vitin 2014.

Crossfield përfundon më një shënim personal: “Harta jonë e xhuxhit të kaf na ndihmon për të bërë një hap më afër në kuptimin e motit në sistemet e tjera yjore. Në moshë të re vlerësoja bukurinë dhe vlerën e hartave gjatë përdorimit. Është ngazëllyese që ne tani po krijojmë harta të objekteve përtej Sistemit Diellor!

Shënime

[1] ky çift u zbulua nga astronomi Amerikan Kevin Luhman tek fotografitë e marra nga sateliti kërkimor WISE në infra të kuqe. Formalisht ai njihet si WISE J104915.57-531906.1, por u sugjerua një formë më e shkurtër dhe më praktike. Mqë Luhman kishte zbulular pesëmbëdhjetë yje dyfishe u përshtat emri Luhman 16. Duke ndjekur marrëveshjen e zakonshme të emërimit të yjeve dyfishe, Luhman 16A është më i ndritshmi nga dy komponentët, i dyti është emëruar Luhman 16B ndërsa çifti Luhman 16AB.

[2] Ekzoplanetët e nxehtë Jupiterian gjenden shumë pranë yjeve të tyre, të cilët janë shumë më të ndritshëm. Për këtë arsye është gati e pamundur të shihet ndriçimi i zbehtë i këtyre planetëve, drita e të cilëve është e mbuluar nga ndriçimi i yllit të tyre. Por në rastin e xhuxhëve kaf nuk ka asgjë që të mbulojë ndriçimin e zbehtë të tyre, kështu është shumë më e lehtë që të bëhen matje të ndjeshme.

Më shumë informacion

Ky kërkim u prezantua në një botim, “Mapping Patchy Clouds on a Nearby Broën Dëarf”, nga Ian Crossfield et al. Dhe do të shfaqet në revistën “Nature”.

Grupi përbëhet nga I. J. M. Crossfield (Max Planck Institute for Astronomy [MPIA], Heidelberg, Germany), B. Biller (MPIA; Institute for Astronomy, University of Edinburgh, United Kingdom), J. Schlieder (MPIA), N. R. Deacon (MPIA), M. Bonnefoy (MPIA), D. Homeier (CRAL-ENS, Lyon, France), F. Allard (CRAL-ENS), E. Buenzli (MPIA), Th. Henning (MPIA), W. Brandner (MPIA), B. Goldman (MPIA) dhe T. Kopytova (MPIA; International Max-Planck Research School for Astronomy and Cosmic Physics at the University of Heidelberg, Germany).

ESO (Observatori Evropian i Jugut) është organizata ndërqeveritare më e rëndësishme në Evropë mbi astronominë, dhe më produktivja në botë në lidhje me teleskopët që janë ndërtuar në sipërfaqen e Tokës. Ajo mbështetet nga 15 shtete: Austria, Belgjika, Brazili, Republika Çeke, Danimarka, Franca, Finlanda, Gjermania, Italia, Holanda, Portugalia, Spanja, Suedia, Zvicra dhe Anglia. ESO është e angazhuar në një program ambicioz fokusuar në projektimin, ndërtimin dhe operimin e pajisjeve të fuqishme vëzhguese (në sipërfaqen e tokës), të cilat i mundësojnë astronomëve zbulime të rëndësishme shkencore. ESO gjithashtu luan një rol primar në promovimin dhe organizimin e bashkëpunimeve në kërkimet astronomike. ESO zotëron tre zona vëzhgimi në Kili, nga më uniket në botë: La Silla, Paranal, dhe Chajnantor. Në Paranal, ESO drejton Teleskopin Shumë të Madh VLT (Very Large Telescope), observatorin astronomik më të avancuar në botë që vëzhgon qiellin në dritën e dukshme, si dhe dy teleskopë kërkimorë. VISTA punon në infra të kuqe dhe është teleskopi më i madh kërkimor në botë. VLT është teleskopi kërkimor më i madh i projektuar ekskluzivisht për kërkime në qiell në dritën e dukshme. ESO është partneri evropian i teleskopit revolucionar astronomik ALMA, projekti astronomik më i madh në histori. Aktualisht ESO po planifikon një teleskop me pasqyrë me diametër 39 metra që do të shikojë qiellin në spektrin e dritës së dukshme dhe asaj afër infra të kuqes, E-ELT, i cili do të bëhet “syri më i madh në botë drejt qiellit”.

Lidhje

Kontakte

Erald Buneci
Astronomy Society of Albania
Tirana, Albania
Cel: +355 672506587
E-mail: buneci@hotmail.com

Ian Crossfield
Max Planck Institute for Astronomy
Heidelberg, Germany
Tel: +49 6221 528 406
E-mail: ianc@mpia.de

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cel: +49 151 1537 3591
E-mail: rhook@eso.org

Ky është një përkthim i publikimit për shtyp të ESO-s eso1404.
Bookmark and Share

Rreth Publikimit

Nr. i Publikimit:eso1404sq
Emri:Luhman 16B, WISE J104915.57-531906.1
Tipi:• Milky Way : Star : Type : Brown Dwarf
• X - Stars
Facility:Very Large Telescope
Science data:2014Natur.505..654C

Fotografitë

Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
vetëm në Anglisht
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations (annotated)
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations (annotated)
vetëm në Anglisht
Artist's impression of Luhman 16B recreated from VLT observations
Artist's impression of Luhman 16B recreated from VLT observations
vetëm në Anglisht
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
vetëm në Anglisht
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
vetëm në Anglisht
Wide-field view of the sky around the nearby brown dwarf pair Luhman 16AB
Wide-field view of the sky around the nearby brown dwarf pair Luhman 16AB
vetëm në Anglisht
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
vetëm në Anglisht

Videot

Artist's impression of Luhman 16B recreated from VLT observations
Artist's impression of Luhman 16B recreated from VLT observations
vetëm në Anglisht
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
Surface map of Luhman 16B recreated from VLT observations
vetëm në Anglisht
Zooming in on the nearby brown dwarf Luhman 16B
Zooming in on the nearby brown dwarf Luhman 16B
vetëm në Anglisht
Flying among the closest stars to the Solar System
Flying among the closest stars to the Solar System
vetëm në Anglisht

Shih dhe