Very Large Telescope – Teleskopi shumë i madh

Observatori astronomik më i avancuar në botë, që vëzhgon dritën e dukshme.

The ESO Very Large ArrayGrupi ‘Very Large Telescope’ (VLT) është struktura kryesore për astronominë Evropiane me bazë në sipërfaqen e tokës, në këtë fillim mijëvjeçari. Eshtë instrumenti optik më i avancuar në botë, i përbërë nga katër teleskopë njësi me pasqyra kryesore prej 8.2 metra në diametër dhe nga 4 teleskopë ndihmës ‘Auxiliary Telescopes’, të lëvizshëm. Teleskopët mund të punojnë së bashku, duke formuar një interferometër gjigand, ‘ESO Very Large Telescope Interferometer’, duke i dhënë astronomëve foto me resolucion 25 herë më të lartë sesa fotot e bëra vetëm me njërin teleskop. Rrezet e dritës së secilit teleskop kombinohen në VLTI me anën e një sistemi kompleks pasqyrash në tunelet që ndodhen nën tokë. Në këto tunele më tepër se 100 metra të gjatë, drita duhet të mbahet në distanca të barabarta me diferencë midis tyre në rendin 1/1000 mm. Me këtë tip precizioni VLTI mund të rikonstruktojë pamje me resolucion këndor të rendit të miliarksekondit, ekuivalente kjo me ndarjen e dy fenerëve kryesorë të një makine kur ajo ndodhet në Hënë.

Astronomët mund të përdorin edhe vetëm njërin nga teleskopët me pasqyrë kryesore prej 8.2m. Me secilin nga këto teleskopë mund të fotografojmë objekte të errëta që i përkasin magnitudës 30 me një orë ekspozim. Këto objekte janë 4 miliardë herë më të errët se ato që shihen me syrin e lirë.

Teleskopët e mëdhenj janë emëruar: Antu, Kueyen, Melipal dhe Yepun. Për më shumë informacion rreth kuptimit të këtyre emrave, klikoni këtu.

Më shumë informacion i detajuar rreth VLT gjendet në ‘VLT Whitebook’. ‘VLT Whitebook’ u publikua on-line gjatë planifikimit dhe fazës së ndërtimit të VLT dhe u përditësua me informacione të reja deri ditën kur VLT u vu në punë ‘VLT First Light’ nga fundi i Majit më 1998. Whitebook bazohet në një numër të madh dokumentesh dhe artikujsh të qëllimeve dhe niveleve të ndryshme. Lutemi që të kiet parasysh që ky dokument nuk u mirëmbajt më që nga ajo datë.

Teleskopët dhe Instrumentet

Programi mbi instrumentet e VLT është programi më ambicioz i ndërmarrë ndonjëherë për një teleskop të vetëm. Ai përmban aparate fotografik me fushë të gjerë, optikë adaptive, kamera të modifikuara dhe spektrografë, si dhe spektrografë me resolucion të lartë dhe shumë objektivësh, spektrografë që mbulojnë një bandë të gjerë të spektrit, me gjatësi vale nga ultravioleti i thellë (300 nm) deri tek mesi i dritës infrakuqe (24 µm).

Teleskopët njësi

Teleskopët 8.2 metra janë vendosur në ndërtesa kompakte, të kontrolluara termikisht, të cilat rrotullohen të sinkronizuara bashkë me teleskopët. Ky projektim minimizon efektet jo të dëshirueshëm gjatë momenteve të vëzhgimit. Për shembull turbullimet e ajrit në tubin e teleskopit, e cila mund të shkaktohet nga variacionet e temperaturës dhe nga lëvizja e erës.

I pari nga teleskopët, ‘Antu’, nisi punën e tij shkencore në 1 Prill 1999. Sot, të katër njësitë e teleskopëve ‘Unit Telescopes’ (UT) si dhe katër teleskopët ndihmës ‘Auxiliary Telescopes’ (AT) janë funksional.

VLT ka bërë një impakt të padiskutueshëm në astronominë vëzhguese. Ajo është struktura individuale më produktive me bazë në tokë, mesatarisht në ditë është publikuar më shumë se një publikim shkencor ‘peer-reviewed’ nga rezultatet e VLT. VLT kontribuon shumë për ESO-n duke e bërë këtë observatorin tokësor më produktiv në botë. VLT ka stimuluar një erë të re zbulimesh, me disa zbulime shkencore të denja për t’u shënuar, duke përfshirë pamjen e parë të një planeti jasht sistemit diellor (eso0428), në ndjekjen individuale të yjeve në lëvizjen e tyre rreth vrimës së zezë supergjigande në qendrën e Rrugës së Qumështit (eso0846), dhe duke vëzhguar dritën vijuese pas shpërthimit më të largët të rrezeve Gama.

Teleskopët ndihmës

Megjithëse të 4 njësitë e teleskopëve 8.2 metra mund të kombinohen në VLTI, ato në shumicën e rasteve përdoren individualisht dhe vetëm për një numër të limituar netësh janë të lirë për vëzhgime interferometrike. Por katër teleskopët e vegjël ndihmës ‘Auxiliary Telescopes’ (AT) janë të lirë dhe mundësojnë VLTI të punojë çdo natë.

Pjesa e sipërme e secilit AT është një mbulesë e rrumbullakët e përbërë nga dy pjesë me nga tre segmente, të cilat hapen dhe mbyllen. Puna e saj është të mbrojë teleskopin delikat prej 1.8 metrash nga kushtet atmosferike në shkretëtirë.

Kjo mbulesë mbahet nga seksioni transportues në formë kubike, i cili gjithashtu përmban pjesën elektronike, sistemin e ftohjes së lëngët, njësitë e kondicionimit të ajrit, pajisjet që e ushqejnë me energji etj. Gjatë vëzhgimeve astronomike mbulesa dhe transportuesi janë të izoluara mekanikisht nga teleskopi, me qëllim që mos të krijohen vibracione, të cilat do të dëmtonin të dhënat e marra.

Seksioni transportues ecën mbi shina, kështu që AT-të mund të lëvizin në 30 pozicione vëzhgimi. Në rastin kur Interferometri VLT (VLTI) punon si një teleskop i vetëm, i madh sa grupi i teleskopëve të kombinuar, të ndryshosh pozicionin e AT-ve do të thotë se VLTI mund të përshtatet sipas nevojës së projektit të vëzhgimit.

AT-të janë montuar në mbajtëse të lëvizshme. Ato mund të lëvizin ndërmjet pozicioneve vëzhguese preçize nga ku rrezet e mbledhura të dritës kombinohen në VLTI. Teleskopët AT janë shumë të pazakontë, sepse ato janë të futura në mbajtjet e tyre mbrojtëse ultrakompakte, dhe lëvizin bashkë me pajisjet e tyre elektronike, ventilimin, pajisjet hidraulike si dhe sistemet ftohëse. Secila AT ka një transportues, i cili e ngre teleskopin dhe e lëviz atë nga një pozicion në tjetrin.

Hotel i VLT, Rezidenca, është një ndërtesë e cila ka fituar çmime, dhe që shërbeu si skenar për një pjesë të filmit të James Bond-it ‘Quantum of Solace’.

Për informacion më të detajuar lutemi të konsultoheni me faqet tona teknike.

Më shumë foto dhe video janë në dispozicion në arkivin multimedial të ESO-s.

Trailer i VLT

VLT në hartën e Google-s


Shihe hartën të madhe