1 00:00:03,000 --> 00:00:07,000 Dzisiaj, podczas międzynarodowej konferencji na temat egzoplanet, 2 00:00:07,000 --> 00:00:11,000 zespół, który zbudował spektrograf dla 3,6-metrowego teleskopu ESO, 3 00:00:11,000 --> 00:00:16,000 High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher, bardziej znany jako HARPS, 4 00:00:16,000 --> 00:00:20,000 ogłosił niesamowite odkrycie ponad 30 nowych planet pozasłonecznych, 5 00:00:20,000 --> 00:00:25,000 ugruntowując pozycję HARPS-a jako głównego łowcy egzoplanet na świecie. 6 00:00:29,000 --> 00:00:31,000 To jest ESOcast! 7 00:00:31,000 --> 00:00:36,000 Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym. 8 00:00:36,000 --> 00:00:42,000 Eksplorujemy granice kosmosu z naszym gościem dr J., a.k.a. dr Joe Liske. 9 00:00:46,000 --> 00:00:48,000 Cześć, witam w ESOcast. 10 00:00:48,000 --> 00:00:54,000 W tym odcinku mamy kolejne wielkie odkrycie planet pozasłonecznych z Obserwatorium ESO La Silla. 11 00:00:54,000 --> 00:00:59,000 I nie mówimy tutaj wcale o jednej planecie, a o ponad 30! 12 00:00:59,000 --> 00:01:01,000 To mnóstwo egzoplanet! 13 00:01:02,000 --> 00:01:06,000 Wliczając najnowsze wyniki, dane z HARPS-a doprowadziły do odkrycia 14 00:01:06,000 --> 00:01:11,000 ponad 75 planet pozasłonecznych w 30 różnych układach planetarnych. 15 00:01:11,000 --> 00:01:16,000 W szczególności, dzięki zadziwiającej precyzji, poszukiwania małych planet, 16 00:01:16,000 --> 00:01:22,000 o masie kilka razy takiej jak masa Ziemi - zwanych superziemiami, albo planetami podobnymi do Neptuna - 17 00:01:22,000 --> 00:01:24,000 doznały znacznego przyspieszenia. 18 00:01:24,000 --> 00:01:33,000 HARPS umożliwił odkrycie 24 z 28 znanych planet o masach poniżej 20 mas Ziemi. 19 00:01:33,000 --> 00:01:40,000 Podobnie jak w przypadku wcześniej odkrytych zuperziem, większość nowych małomasywnych kandydatek znajduje się układach wieloplanetarnych, 20 00:01:40,000 --> 00:01:43,000 z nawet pięcioma planetami na system. 21 00:01:45,000 --> 00:01:52,000 W 1999 roku ESO ogłosiło konkurs na budowę niezwykle precyzyjnego spektrografu dużej rozdzielczości 22 00:01:52,000 --> 00:01:56,000 dla 3,6-metrowego teleskopu ESO w La Silla w Chile. 23 00:01:57,000 --> 00:02:02,000 Michel Mayor z Obserwatorium Genewskiego kierował konsorcjum, które zbudowało HARPS-a, 24 00:02:02,000 --> 00:02:08,000 zainstalowanego w 2003 roku. Wkrótce był w stanie mierzyć ruchy gwiazd w tę i z powrotem 25 00:02:08,000 --> 00:02:17,000 poprzez wykrywanie niewielkich zmian w prędkościach radialnych gwiazd na poziomie 3,5 km/h, czyli tempa spacerującej osoby. 26 00:02:18,000 --> 00:02:21,000 Taka precyzja jest kluczowa dla odkrywania egzoplanet. 27 00:02:21,000 --> 00:02:26,000 Metoda prędkość radialnych, która wykrywa niewielkie zmiany w prędkości radialnej gwiazdy, 28 00:02:26,000 --> 00:02:31,000 gdy ta lekko "tańczy" pod wpływem grawitacyjnego przyciągania od niewidocznej egzoplanety, 29 00:02:31,000 --> 00:02:35,000 jest najbardziej skutecznym sposobem poszukiwania planet pozasłonecznych. 30 00:02:36,000 --> 00:02:44,000 W zamian za zbudowanie instrumentu, konsorcjum HARPS otrzymało 100 nocy obserwacyjnych rocznie przez okres pięciu lat. 31 00:02:44,000 --> 00:02:50,000 Czas ten został wykorzystany na przeprowadzenie jednego z najbardziej ambitnych poszukiwań egzoplanet wykonanych do tej pory na świecie. 32 00:02:50,000 --> 00:02:56,000 Zmierzono prędkości radialne setek gwiazd, które mogą posiadać układy planetarne. 33 00:02:57,000 --> 00:03:00,000 Projekt wkrótce okazał się sukcesem. 34 00:03:00,000 --> 00:03:07,000 Uzywając HARPS-a zespół Mayora odkrył m.in. pierwszą superziemię w pobliżu Mu Arae, 35 00:03:07,000 --> 00:03:11,000 trzy neptuny koło HD 69830, 36 00:03:11,000 --> 00:03:17,000 Gliese 581 d - pierwszą planetę pozasłoneczną w strefie nadającej się do zamieszkania koło małej gwiazdy; 37 00:03:17,000 --> 00:03:24,000 a także najmniej masywną egzoplanetę znalezioną do tej pory wokół normalnej gwiazdy: Gliese 581 e. 38 00:03:24,000 --> 00:03:31,000 Ostatnio zespół znalazł świat być może pokryty lawą, o gęstości podobnej do ziemskiej. 39 00:03:32,000 --> 00:03:37,000 Obserwacje te dały astronomom dobry obraz różnorodności systemów planetarnych 40 00:03:37,000 --> 00:03:40,000 i pomogły w zrozumieniu w jaki sposób mogą się one formować. 41 00:03:41,000 --> 00:03:45,000 Konsorcjum HARPS bardzo starannie dobierało swoje cele obserwacji, 42 00:03:45,000 --> 00:03:50,000 z kilkoma podprogramami skierowanymi na poszukiwanie planet wokół gwiazd podobnych do Słońca. 43 00:03:50,000 --> 00:03:56,000 małomasywnych karłów, czy gwiazd o niższej zawartości metali niż Słońce. 44 00:03:57,000 --> 00:04:01,000 Mimo, że sądzono, że planety olbrzymy nie mogą powstawać w pobliżu małomasywnych gwiazd, 45 00:04:01,000 --> 00:04:04,000 zespół HARPS-a znalazł kilka takich przypadków. 46 00:04:04,000 --> 00:04:09,000 Liczba znanych egzoplanet w pobliżu małomasywnych gwiazd - tzw. karłów typu M - 47 00:04:09,000 --> 00:04:14,000 dramatycznie wzrosła, obejmując nowe kandydatki na superziemie. 48 00:04:15,000 --> 00:04:19,000 Mimo, że pierwsza faza programu obserwacyjnego jest już oficjalnie zakończona, 49 00:04:19,000 --> 00:04:21,000 rozpoczęły się dwa nowe projekty. 50 00:04:21,000 --> 00:04:25,000 Zespół ciągle spodziewa się dokonać nowych odkryć w danych z pierwszych pięciu lat. 51 00:04:25,000 --> 00:04:30,000 Bez wątpienia HARPS nadal będzie przewodzić na polu odkryć planet pozasłonecznych, 52 00:04:30,000 --> 00:04:34,000 w szczególności przesuwając się w stronę wykrywania planet ziemiopodobnych. 53 00:04:34,000 --> 00:04:37,000 Tutaj dr J, kończę ESOcast. 54 00:04:37,000 --> 00:04:40,000 Odwiedźcie mnie ponownie w kolejnej kosmicznej przygodzie. 55 00:04:41,000 --> 00:04:44,000 ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe. 56 00:04:44,000 --> 00:04:47,000 ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych, 57 00:04:47,000 --> 00:04:50,000 projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi. 58 00:04:52,000 --> 00:04:55,000 Tłumaczenie: Krzysztof Czart