1 00:00:02,000 --> 00:00:06,000 Astronomowie obserwują niebo w Obserwatorium ESO Paranal 2 00:00:06,000 --> 00:00:09,000 na chilijskiej pustyni Atakama. 3 00:00:09,000 --> 00:00:12,000 W ciągu jednej nocy teleskopy na górze 4 00:00:12,000 --> 00:00:20,000 zbiorą około 125 gigabajtów danych, ilość wystarczającą do zapełnienia 25 płyt DVD. 5 00:00:20,000 --> 00:00:22,000 Do tej pory codzienne wysyłanie tej ilości danych 6 00:00:22,000 --> 00:00:26,000 do siedziby ESO w Garching w Niemczech 7 00:00:26,000 --> 00:00:29,000 było wielkim wyzwaniem technicznym. 8 00:00:29,000 --> 00:00:34,000 Ale nowe, szybkie łącze daje nadzieje na to, że te trudności to już przeszłość. 9 00:00:38,000 --> 00:00:40,000 To jest ESOcast! 10 00:00:40,000 --> 00:00:43,000 Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, 11 00:00:43,000 --> 00:00:45,000 Europejskim Obserwatorium Południowym. 12 00:00:45,000 --> 00:00:52,000 Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske. 13 00:00:55,000 --> 00:00:58,000 Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast. 14 00:00:58,000 --> 00:01:02,000 Dzisiaj odwiedzimy jałowy krajobraz chilijskiej pustyni Atakama. 15 00:01:02,000 --> 00:01:06,000 To tutaj międzynarodowe konsorcjum obejmujące m.in. ESO 16 00:01:06,000 --> 00:01:10,000 ukończyło niedawno instalowanie nowego szybkiego kabla do przesyłu danych. 17 00:01:10,000 --> 00:01:13,000 Jest to część projektu usprawnienia połączeń komunikacyjnych pomiędzy 18 00:01:13,000 --> 00:01:17,000 Obserwatorium Paranal i siedzibą ESO w Niemczech. 19 00:01:19,000 --> 00:01:25,000 Projekt nosi nazwę Udostępnianie Wirtualnego Dostępu do Południowych Obserwatoriów Ameryki Łacińskiej 20 00:01:25,000 --> 00:01:27,000 w skrócie EVALSO. 21 00:01:27,000 --> 00:01:32,000 Jest częściowo finansowany przez 7. Program Ramowy Komisji Europejskiej. 22 00:01:33,000 --> 00:01:38,000 Siedziba ESO w Garching kilka tygodni przed ukończeniem EVALSO. 23 00:01:39,000 --> 00:01:45,000 Lokalizacja ta znajduje się pięć stref czasowych i 11,5 tysiąca kilometrów od Paranal. 24 00:01:46,000 --> 00:01:51,000 Dla astronomów w Chile mogła już skończyć się noc, ale tutaj praca wre w pełni: 25 00:01:51,000 --> 00:01:56,000 szybkie serwery pobierają i archiwizują nowe obserwacje z VLT. 26 00:01:57,000 --> 00:01:59,000 Z powodu ograniczonej przepustowości połączenia mikrofalowego 27 00:01:59,000 --> 00:02:02,000 pomiędzy Paranal, a internetową siecią szkieletową, 28 00:02:02,000 --> 00:02:06,000 nie zawsze można otrzymać obserwacje bezpośrednio. 29 00:02:07,000 --> 00:02:13,000 Zwykle dane VLT napływają w ciągu kilku minut, ale czasami zajmuje to wiele godzin. 30 00:02:13,000 --> 00:02:17,000 Opóźnienia tej wielkości nie są wielkim problemem, 31 00:02:17,000 --> 00:02:20,000 ale praca niedawno uruchomionego teleskopu VISTA, 32 00:02:20,000 --> 00:02:23,000 Teleskopu do Astronomicznych Przeglądów Widzialnych i Podczerwonych, 33 00:02:23,000 --> 00:02:25,000 stanowi znacznie większe wyzwanie, 34 00:02:25,000 --> 00:02:31,000 gdyż każdej nocy wytwarza około cztery razy więcej danych niż VLT. 35 00:02:33,000 --> 00:02:37,000 W przeszłości połączenie pomiędzy obserwatorium, a światem zewnętrznym 36 00:02:37,000 --> 00:02:40,000 polegało na łączu mikrofalowym, które było ograniczone. 37 00:02:40,000 --> 00:02:44,000 Nawet po modernizacji było w stanie transferować dane 38 00:02:44,000 --> 00:02:48,000 z prędkością na podobnym poziomie co szerokopasmowe domowe łącze internetowe. 39 00:02:48,000 --> 00:02:52,000 A musiało obsłużyć całą astronomiczną infrastrukturę 40 00:02:52,000 --> 00:02:56,000 z kilkoma światowej klasy teleskopami, jak i normalny ruch internetowy i e-mailowy 41 00:02:56,000 --> 00:03:00,000 od ponad 100 pracujących tutaj osób. 42 00:03:00,000 --> 00:03:03,000 Oznaczało to konieczność limitowania łącza. 43 00:03:03,000 --> 00:03:07,000 W szczególności dane z VISTA nie mogły być wysyłane poprzez to połączenie, 44 00:03:07,000 --> 00:03:12,000 ponieważ tempo napływu danych zdecydowanie przekraczało przepustowość łącza. 45 00:03:12,000 --> 00:03:16,000 Obserwacje z tego teleskopu musiały być przechowywane najpierw na dyskach twardych, 46 00:03:16,000 --> 00:03:19,000 a potem fizycznie wysyłane do Europy. 47 00:03:19,000 --> 00:03:24,000 Proste, ale niezbyt praktyczne rozwiązanie dla najnowocześniejszego obserwatorium. 48 00:03:29,000 --> 00:03:34,000 W sercu EVALSO znajduje się 100 km nowego kabla sieciowego 49 00:03:34,000 --> 00:03:39,000 łączącego chilijskie miasto Anfofagasta z dwoma obserwatoriami: 50 00:03:39,000 --> 00:03:42,000 Paranal oraz Cerro Armazones. 51 00:03:43,000 --> 00:03:47,000 Armazones oraz sąsiadujący z nim szczyt są obecnie miejscem 52 00:03:47,000 --> 00:03:49,000 obserwatorium Ruhr-University of Bochum, 53 00:03:49,000 --> 00:03:55,000 a jeśli plany zostaną zrealizowane, na szczycie góry w ciągu nadchodzącej dekady zostanie wybudowany 54 00:03:55,000 --> 00:03:58,000 Ogromnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT). 55 00:03:59,000 --> 00:04:01,000 W praktycznym znaczeniu 56 00:04:01,000 --> 00:04:05,000 EVALSO jest ponad sto razy szybsze niż stare łącze mikrofalowe, 57 00:04:05,000 --> 00:04:08,000 może także być modernizowane i stać się jeszcze szybsze. 58 00:04:08,000 --> 00:04:09,000 Poprzez EVALSO 59 00:04:09,000 --> 00:04:16,000 cały film DVD może być wysłany z Paranal do siedziby ESO w ciągu sekund. 60 00:04:16,000 --> 00:04:20,000 Za pomocą łącza mikrofalowego zajęłoby to ponad godzinę! 61 00:04:20,000 --> 00:04:25,000 Oznacza to, że EVALSO nie tylko uczyniło pracę ESO szybszą i łatwiejszą, 62 00:04:25,000 --> 00:04:28,000 ale otworzyło możliwości dla nowych sposobów pracy 63 00:04:28,000 --> 00:04:31,000 dla pracowników i użytkowników obserwatoriów. 64 00:04:33,000 --> 00:04:35,000 Wszystko sprowadza się do tego. 65 00:04:35,000 --> 00:04:38,000 Wewnątrz kabla znajduje się wiązka światłowodów. 66 00:04:38,000 --> 00:04:42,000 Każdy z nich ma grubość zaledwie dwukrotnie większą niż ludzki włos, 67 00:04:42,000 --> 00:04:45,000 a całość jest otoczona przez warstwę ochronną. 68 00:04:45,000 --> 00:04:50,000 Cyfrowa informacja jest kodowana jako seria ekstremalnie krótkich impulsów świetlnych. 69 00:04:50,000 --> 00:04:54,000 Są one przesyłane światłowodem i dekodowane na drugim końcu. 70 00:04:54,000 --> 00:04:56,000 To wypróbowana i przetestowana technologia 71 00:04:56,000 --> 00:04:59,000 stosowana w międzynarodowych rozmowach telefonicznych i połączeniach internetowych, 72 00:04:59,000 --> 00:05:03,000 pozwalająca na bardzo szybkie przesyłanie wielkich ilości danych. 73 00:05:03,000 --> 00:05:09,000 Więc mimo, że to tylko zwykły kabel, ma szanse na dokonanie wielkich zmian w Paranal. 74 00:05:11,000 --> 00:05:15,000 EVALSO będzie oznaczać płynniejsze i szybsze operowanie VLT 75 00:05:15,000 --> 00:05:18,000 i zmianę tempa pracy teleskopu VISTA. 76 00:05:18,000 --> 00:05:23,000 Kadra w Europie będzie teraz w stanie pracować zdalnie ze swoimi współpracownikami w Chile, 77 00:05:23,000 --> 00:05:26,000 bez konieczności wykonywania długich podróży do Paranal, 78 00:05:26,000 --> 00:05:29,000 ponieważ wideokonferencje będą prostsze i o lepszej jakości. 79 00:05:30,000 --> 00:05:33,000 W przypadku nagłych zdarzeń, takich jak rozbłyski gamma, 80 00:05:33,000 --> 00:05:35,000 które można obserwować tylko przez kilka godzin, 81 00:05:35,000 --> 00:05:40,000 oznacza to, że znajdujący się daleko eksperci będą mogli w pełni brać udział w akcji 82 00:05:40,000 --> 00:05:42,000 prawie jakby byli na miejscu. 83 00:05:42,000 --> 00:05:46,000 Ma to decydujące znaczenie, gdyż nie ma wystarczającej ilości czasu na podróż do obserwatorium, 84 00:05:46,000 --> 00:05:49,000 zanim rozbłysk gamma zniknie. 85 00:05:49,000 --> 00:05:54,000 Dla VISTA zmiany będą bardziej fundamentalne. 86 00:05:54,000 --> 00:06:00,000 Wkrótce dane z tego teleskopu będą natychmiast przesyłane do Europy do analizy. 87 00:06:00,000 --> 00:06:05,000 Więc zamiast długiego oczekiwania do dziesięciu dni na transport dysków twardych do Niemiec, 88 00:06:05,000 --> 00:06:08,000 kadra w siedzibie ESO będzie miała nieustanny wirtualny dostęp do danych. 89 00:06:08,000 --> 00:06:11,000 Po ukończeniu prac i testów 90 00:06:11,000 --> 00:06:13,000 EVALSO rozpoczyna właśnie działanie. 91 00:06:13,000 --> 00:06:19,000 Teraz daleki szczyt górski w Chile nie czuje się już tak odległy jak kiedyś. 92 00:06:19,000 --> 00:06:22,000 Tutaj Dr J, kończę dzisiejszy ESOcast. 93 00:06:22,000 --> 00:06:25,000 Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie. 94 00:06:27,000 --> 00:06:31,000 ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe. 95 00:06:31,000 --> 00:06:35,000 ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych, 96 00:06:35,000 --> 00:06:38,000 projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi. 97 00:06:40,000 --> 00:06:45,000 Tłumaczenie: Krzysztof Czart 98 00:06:52,000 --> 00:06:56,000 Teraz, gdy poznałeś ESO, 99 00:06:57,000 --> 00:07:01,000 spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a 100 00:07:02,000 --> 00:07:10,000 Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego 101 00:07:11,000 --> 00:07:16,000 kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.