1
00:00:04,389 --> 00:00:05,300
ALMA

2
00:00:05,300 --> 00:00:08,290
dünyanın en kompleks zemin tabanlı gözlemevi,

3
00:00:08,290 --> 00:00:10,240
beklenen an geldi ve sonunda işe başladı.

4
00:00:11,192 --> 00:00:12,846
Teleskop hala inşa ediliyor

5
00:00:12,846 --> 00:00:16,625
ancak benzersiz yeteneklerini önümüzdeki yıllarda artırmaya devam edecek.

6
00:00:16,625 --> 00:00:18,669
Bu erken aşamasında bile,

7
00:00:18,669 --> 00:00:24,102
normal teleskoplara görünmez gelen Evrene ait görüntüler ortaya çıkarıyor.

8
00:00:24,300 --> 00:00:26,587
Dünyanın dört bir yanından binlerce bilim adamı

9
00:00:26,587 --> 00:00:29,977
ALMA'yı ilk kullanan insanlar arasında yer almak için yarıştı. 

10
00:00:29,977 --> 00:00:34,621
Bununla onlar, kosmozun en karanlık, en soğuk, en uzak

11
00:00:34,621 --> 00:00:37,640
ve en gizli sırlarını araştıracak.

12
00:00:42,098 --> 00:00:44,000
Bu bir ESOcast video yayınıdır! 

13
00:00:44,000 --> 00:00:46,742
En son teknoloji ürünü bilim ve hayatın perde arkasında yer alan ESO, 

14
00:00:46,742 --> 00:00:49,017
yani Avrupa Güney Gözlemevi. 

15
00:00:49,017 --> 00:00:55,635
Evrenın sınırlarını ev sahibimiz Dr J, yani Dr Joe Liske ile keşfe çıkacağız.

16
00:01:02,183 --> 00:01:04,296
Merhaba, ESOcast'a hoş geldiniz.

17
00:01:04,900 --> 00:01:08,174
Bu bölümde size ALMA, yani uzunca adıyla

18
00:01:08,174 --> 00:01:11,726
Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizisi'den en son haberleri sunacağız.

19
00:01:11,726 --> 00:01:14,652
ALMA ilk bilimsel gözlemlerine başladı

20
00:01:14,652 --> 00:01:17,903
ve bize ilk harika gözlemini sundu:

21
00:01:17,903 --> 00:01:23,104
kozmik bir çarpışma gösteren galaksilerin dramatik görüntüsü!

22
00:01:26,007 --> 00:01:28,863
Bu devrimsel teleskobu kullanmak için merakla bekleyen 

23
00:01:28,863 --> 00:01:33,042
dünyanın dört bir yanından astronomların neler yapacağını

24
00:01:33,042 --> 00:01:37,361
ve neden bu olağanüstü görüntünün bile sadece bir başlangıç olacağını göreceğiz.

25
00:01:40,566 --> 00:01:44,583
Şimdiye kadar ALMA'nın toplamda 66 tane olan antenlerinin sadece üçte biri 

26
00:01:44,583 --> 00:01:48,437
5000 metre yükseklikte Şili'nin And Dağları üzerinde bulunan

27
00:01:48,437 --> 00:01:52,083
Chajnantor Platosu'ndaki gözlemevi arazisinde monte edilmiştir.

28
00:01:52,594 --> 00:01:55,101
Ve henüz tamamlanmamış bile olsa

29
00:01:55,101 --> 00:01:59,258
ALMA şuanda bile kendi türünün en güçlü teleskobu olarak görev yapmaya başladı.

30
00:02:02,276 --> 00:02:07,663
ALMA, görünür ışık dalgaboylarından yaklaşık bin kez daha uzun olan 

31
00:02:07,663 --> 00:02:11,518
milimetre ve milimetre-altı dalga boylarında evreni gözlemliyor. 

32
00:02:12,377 --> 00:02:13,863
Bu uzun dalga boylarında astronomlar,  

33
00:02:13,863 --> 00:02:17,996
normal teleskoplarda karanlık görünen

34
00:02:17,996 --> 00:02:21,247
uzaydaki aşırı soğuk nesneleri çalışabiliyorlar.

35
00:02:24,498 --> 00:02:25,450
Buna ek olarak,

36
00:02:25,450 --> 00:02:30,628
yoğun kozmik toz bulutlarının içine bakabilmenin yanında

37
00:02:30,628 --> 00:02:34,300
erken evrenin çok uzaktaki nesnelerini gözlemlemek için de çok etkilidir.

38
00:02:38,430 --> 00:02:42,842
ALMA, görünür ışık ve kızılötesi teleskoplarından temelde farklıdır.

39
00:02:43,200 --> 00:02:46,092
ALMA her ne kadar uzun dalga boylarında ışığa bakıyor olsa da

40
00:02:46,092 --> 00:02:48,763
tamamen farklı bir şekilde çalışır.

41
00:02:49,273 --> 00:02:51,200
Tek başına büyük bir teleskop olmak yerine

42
00:02:51,200 --> 00:02:53,732
ALMA 16 kilometre mesafe içerisinde yayılmış

43
00:02:53,732 --> 00:02:58,097
bir dizi anten kullanır.

44
00:03:02,044 --> 00:03:05,644
Her bir antenden gelen görüntüler, tek bir görüntü haline

45
00:03:05,644 --> 00:03:09,568
dünyanın en hızlı çalışan özel amaçlı bir süperbilgisayarı tarafından birleştirilir.

46
00:03:09,568 --> 00:03:11,704
ALMA korelatörü denen bu birleştirici

47
00:03:11,704 --> 00:03:16,719
saniyede 17 katrilyon işlem yapabilir.

48
00:03:17,393 --> 00:03:19,065
Bu nedenle ALMA'nın çektiği resimler, daha önceden gördüğümüz 

49
00:03:19,065 --> 00:03:22,571
kozmosun tanıdık resimlerinden oldukça farklı bir görünüm sergilerler.

50
00:03:30,001 --> 00:03:31,394
ALMA takımı son aylarda 

51
00:03:31,394 --> 00:03:34,576
gözlemevinin sistemlerini sürekli test ederek

52
00:03:34,576 --> 00:03:38,337
ilk gözlemlerin başlamasını sağlamak üzere çok meşguller.

53
00:03:38,941 --> 00:03:43,353
Bu testlerin sonuçlarından biri ALMA tarafında yayımlanan ilk görüntü.

54
00:03:43,771 --> 00:03:47,100
Bu görüntü, sadece on iki anten kullanılarak yapıldı!

55
00:03:47,100 --> 00:03:49,645
- hatta ilk bilim gözlemleri için planlanandan daha az sayıda anten ile;

56
00:03:49,645 --> 00:03:52,200
hatta tüm gözlemevinin sahip olacağından çok çok daha az anten ile  -

57
00:03:52,200 --> 00:03:54,893
ve antenler aynı zamanda birbirine çok daha yakın aralıklıydı.

58
00:03:55,845 --> 00:03:57,912
Bu faktörlerin her ikisi de sonrasında gelecek

59
00:03:57,912 --> 00:04:00,466
görüntüler için öncü oldu.

60
00:04:03,786 --> 00:04:07,084
Anten Gökadaları çarpışan bir gökadalar çiftidir ve

61
00:04:07,084 --> 00:04:09,638
şekilleri gayet bozulmuş durumdadır.

62
00:04:09,916 --> 00:04:13,724
Görünür ışık, galaksilerin içindeki yıldızların ışığını gösterirken,

63
00:04:13,724 --> 00:04:19,900
ALMA yeni yıldızların oluştuğu yoğun soğuk gaz bulutlarını ortaya çıkarır.

64
00:04:20,389 --> 00:04:24,893
Devasa gaz konsantrasyonları sadece iki gökada kalbinde değil,

65
00:04:24,893 --> 00:04:28,446
ama aynı zamanda onlar çarpışmanın gerçekleştiği o kaotik bölgede bile bulundu.

66
00:04:28,701 --> 00:04:33,624
Burada, toplam gaz miktarı, Güneş kütlesinin milyarlarca kez daha fazlası

67
00:04:33,624 --> 00:04:38,129
yani gelecek nesil yıldızlar için zengin bir madde kaynağı.

68
00:04:42,331 --> 00:04:45,280
Bu tür gözlemler, gökada çarpışmalarının, yeni yıldızların

69
00:04:45,280 --> 00:04:48,949
doğumunu nasıl tetikleyebildiğini anlamamıza yardımcı olacak.

70
00:04:49,390 --> 00:04:53,175
Bu, ALMA'nın görünür ışık ve kızılötesi teleskopları ile görünmeyen

71
00:04:53,175 --> 00:04:57,308
evrenin parçalarının nasıl görülebileceğine dair sadece bir örnek.

72
00:05:02,626 --> 00:05:03,949
Önümüzdeki yılda

73
00:05:03,949 --> 00:05:08,872
gözlemlerin netlik, hız ve kalitesi önemli ölçüde artacak

74
00:05:08,872 --> 00:05:13,702
ve daha fazla anten kullanılabilir hale geldikçe ve dizi boyutu daha da büyüyecek.

75
00:05:15,629 --> 00:05:18,508
Ama dizinin sadece bir bölümünün çalışması ile bile,

76
00:05:18,508 --> 00:05:22,247
zaten Anten Gökadalarının şimdiye kadar gözlemlenmiş 

77
00:05:22,247 --> 00:05:23,825
en iyi milimetre-altı dalgaboyu görüntüsünü elde ettik.

78
00:05:27,750 --> 00:05:30,629
ALMA önümüzdeki ilk dokuz aylık gözlem turu için

79
00:05:30,629 --> 00:05:33,555
sadece yüze yakın proje kabul edecek.

80
00:05:34,158 --> 00:05:36,155
Bununla birlikte, son birkaç ay içinde, 

81
00:05:36,155 --> 00:05:41,240
dünyanın dört bir yanından astronomlar, ALMA'yı kullanmak için 900'ün üzerinde proje önerisinde bulundular.

82
00:05:41,240 --> 00:05:43,609
Bu rekor bir düzeydir.

83
00:05:45,234 --> 00:05:49,042
Başarılı projeler, kendi bilimsel liyakatine dayalı olarak, 

84
00:05:49,042 --> 00:05:50,737
kendi bölgesel çeşitlilik içerisinde, 

85
00:05:50,737 --> 00:05:54,220
ve aynı zamanda ALMA temel bilim hedeflerine yönelik olmasına göre seçildi. 

86
00:05:54,917 --> 00:05:58,400
ALMA'yı kullanmayı planlayan bazı astronomları dinleyelim, 

87
00:05:58,400 --> 00:06:02,029
ve bu yeni teleskop hakkında neden bu kadar heyecanlandıklarını duyalım. 

88
00:06:03,601 --> 00:06:05,203
ALMA'yı inşa etmemizin ana sebeplerinden biri

89
00:06:05,203 --> 00:06:08,826
Güneş Sistemi'nin doğumunu incelemektir.

90
00:06:09,662 --> 00:06:12,796
Güneş Sistemi 4,5 milyar yıl önce oluştu

91
00:06:12,796 --> 00:06:16,488
ve biz de diğer güneş sistemlerinin nasıl meydana geldiğini anlamak istiyoruz.

92
00:06:16,488 --> 00:06:20,923
ALMA'da büyük bir ölçek, hassasiyet ve çözünürlük var;

93
00:06:20,923 --> 00:06:24,685
bu da galaksimizde bize yakın ve bizimki gibi diğer güneş sistemlerinin 

94
00:06:24,685 --> 00:06:27,239
oluşumu konusunda detaylı çalışmalar yapmayı sağlıyor.

95
00:06:28,238 --> 00:06:31,256
Ben yakın gökadalardaki molekül bulutlara bakıyorum.

96
00:06:31,581 --> 00:06:34,182
Molekül bulutları yıldızların oluştuğu yerlerdir.

97
00:06:34,786 --> 00:06:36,829
Bu bulutlar çok soğuk gazlardan oluşur

98
00:06:37,688 --> 00:06:40,033
ve bu bulutlar içindeki fiziksel koşulları incelemek

99
00:06:40,033 --> 00:06:43,122
bize yıldız oluşum sürecini anlamak için yardımcı olur.

100
00:06:43,122 --> 00:06:47,650
Şu anda, yaklaşık 30 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan 

101
00:06:47,650 --> 00:06:49,693
sadece çok yakınımızdaki galaksilerdeki molekül bulutlarını inceleyebiliyoruz.

102
00:06:50,041 --> 00:06:53,106
ALMA ile, çok uzaklardaki gökadalar içindeki 

103
00:06:53,106 --> 00:06:54,546
tek tek bulutları bile görebileceğiz.

104
00:06:55,568 --> 00:06:58,424
ALMA aynı zamanda Samanyolu galaksisinin merkezindeki karadeliğin 

105
00:06:58,424 --> 00:07:03,207
çevresinde olan fiziksel olaylar hakkında da bize çok önemli bilgiler verecek.

106
00:07:03,207 --> 00:07:05,181
Bunun nedeni aramızdaki toz paçacıklarının 

107
00:07:05,181 --> 00:07:08,339
kısa dalga boyu gözlemleri engellemesidir.

108
00:07:08,339 --> 00:07:12,216
Yani milimetre-altı bandındaki çok yüksek açısal çözünürlük ile

109
00:07:12,216 --> 00:07:14,678
ALMA teleskobunun gözlem aralığında

110
00:07:14,678 --> 00:07:19,229
karadeliğin etrafındaki yapısal detayı da incelemek mümkün olacak.

111
00:07:20,700 --> 00:07:24,800
Peki, biz, uzak evrende var olan bazı galaksilerin olduğunu biliyoruz

112
00:07:24,800 --> 00:07:28,215
bunlar sadece belirli dalga boylarında görülüyor 

113
00:07:28,400 --> 00:07:29,812
örneğin

114
00:07:30,550 --> 00:07:32,812
bazı radyo galaksileri biliyoruz

115
00:07:32,812 --> 00:07:36,481
bunlar herhangi bir diğer dalga boylarında görülmüyorlar

116
00:07:36,481 --> 00:07:38,408
hatta en güçlü teleskoplar ile bile.

117
00:07:38,900 --> 00:07:40,452
Ve biz uzun süredir ALMA'yı bekliyoruz

118
00:07:40,452 --> 00:07:43,842
bu galaksilerin ne olduğunu anlamak için

119
00:07:44,400 --> 00:07:47,185
ve onların içinde ne olduğunu bilmek için.

120
00:07:50,854 --> 00:07:53,734
Gözlemevinin inşaası ALMA'nın ortak kuruluşları olan Avrupa,

121
00:07:53,734 --> 00:07:55,939
Kuzey Amerika ve Doğu Asya 

122
00:07:55,939 --> 00:07:59,144
organizasyonları ile ilk bilim gözlemleri esnasında da devam edecektir.

123
00:07:59,399 --> 00:08:02,500
Gözlemevi, 2013 yılına kadar tamamlanmış olup

124
00:08:02,500 --> 00:08:04,345
ve 66 anten yer alıp

125
00:08:04,345 --> 00:08:08,432
16 kilometre mesafelerde bir alana yayılacaktır. 

126
00:08:09,918 --> 00:08:13,000
Olağanüstü gözlemsel potansiyeli açığa çıkması ile

127
00:08:13,000 --> 00:08:16,250
ALMA astronomi birçok alanda devrim yapacak olup 

128
00:08:16,250 --> 00:08:20,576
evren hakkında anlayışımızı geliştirmeyi bize sağlayacaktır. 

129
00:08:21,040 --> 00:08:23,687
Ben Dr J. ESOcast yayınımızı bitirirken 

130
00:08:23,687 --> 00:08:27,402
Bir dahaki sefere yine başka bir kozmik macera için bize katılın. 

131
00:08:29,562 --> 00:08:33,254
ESOcast ESO, Avrupa Güney Gözlemevi tarafından yayınlanmaktadır.

132
00:08:33,254 --> 00:08:35,254
ESO, Avrupa Güney Gözlemevi, astronomi alanındaki seçkin hükümetlerarası bilim ve teknoloji organizasyonu olarak

133
00:08:35,254 --> 00:08:37,254
dünyanın en gelişmiş yer tabanlı teleskoplarını tasarlayıp, inşa edip, işletmektedir.

134
00:08:37,254 --> 00:08:40,254
Atacama Büyük Milimetre-altı/ Milimetre Dizisi (ALMA), bir uluslararası astronomi gözlemevi olup, Avrupa, Kuzey Amerika ve Doğu Asya ile ortaklık yaparak Şili Cumhuriyeti ile de işbirliğindedir.

135
00:08:43,000 --> 00:08:46,500
ESO tarafından Transkripsiyon; çeviri Umut Yıldız (Leiden Gözlemevi, ESON Türkiye Ekibi) 

136
00:08:58,285 --> 00:09:01,768
Hazır sizi ESO ile yakalamışken

137
00:09:03,626 --> 00:09:06,969
Hubble ile başınızı bu dünyadan kaldırın.

138
00:09:08,688 --> 00:09:15,979
Hubblecast, dünyanın en tanınmış ve ödül kazanmış uzay gözlemevi olan Hubble'dan son keşifleri aktarıyor.

139
00:09:18,254 --> 00:09:22,000
NASA / ESA Hubble Uzay Teleskobu