1 00:00:05,670 --> 00:00:10,430 In de afgelopen twee decennia hebben astronomen een revolutionaire ontdekking gedaan: 2 00:00:10,430 --> 00:00:16,149 het heelal dijt niet alleen uit, maar doet dat steeds sneller. 3 00:00:16,149 --> 00:00:19,410 De ontdekking van de versnelde uitdijing van het heelal 4 00:00:19,410 --> 00:00:24,500 is beloond met de Nobelprijs voor Natuurkunde 2011. 5 00:00:29,070 --> 00:00:30,700 Dit is de ESOcast! 6 00:00:30,700 --> 00:00:33,630 Hoogstaande wetenschap en het leven achter de schermen bij ESO, 7 00:00:33,630 --> 00:00:35,620 de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, 8 00:00:35,620 --> 00:00:42,640 op zoek naar de verste grenzen met onze gastheer Dr J, ook bekend als Dr Joe Liske. 9 00:00:46,500 --> 00:00:47,920 Hallo en welkom bij de ESOcast. 10 00:00:47,920 --> 00:00:49,510 In deze aflevering, 11 00:00:49,510 --> 00:00:51,500 gaan we uitzoeken wat astronomen hebben geleerd 12 00:00:51,640 --> 00:00:54,920 van de versnellende uitdijing van het heelal 13 00:00:55,260 --> 00:01:00,090 en waarom het zo belangrijk is voor ons begrip van de kosmos, 14 00:01:00,090 --> 00:01:02,360 en eigenlijk van alle natuurkunde. 15 00:01:02,360 --> 00:01:07,690 Nu is de ontdekking beloond met de Nobelprijs voor Natuurkunde 2011 16 00:01:07,690 --> 00:01:09,890 en waarnemingen met de ESO-telescopen in Chili 17 00:01:09,890 --> 00:01:13,310 hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan deze doorbraak. 18 00:01:19,650 --> 00:01:24,940 Het heelal waarin wij leven is ontstaan tijdens de Oerknal, ongeveer 13,7 miljard jaar geleden. 19 00:01:26,000 --> 00:01:28,840 Sindsdien dijt het heelal uit. 20 00:01:28,840 --> 00:01:30,190 Al decennia lang 21 00:01:30,190 --> 00:01:34,130 willen astronomen meer te weten komen over de aard van deze uitdijing. 22 00:01:34,130 --> 00:01:37,430 Lange tijd waren de twee belangrijkste ideeën: 23 00:01:37,430 --> 00:01:42,400 Óf de uitdijing zou langzaam afnemen en uiteindelijk ophouden 24 00:01:42,400 --> 00:01:46,770 - waarna het heelal zou gaan samentrekken in een 'Big Crunch' 25 00:01:47,770 --> 00:01:50,680 Óf dat de komsos voor altijd verder zou uitdijen. 26 00:01:53,380 --> 00:01:54,850 Maar hoe konden sterrenkundigen erachter komen 27 00:01:54,850 --> 00:01:58,250 welke van deze modellen van het heelal het juiste is? 28 00:01:58,250 --> 00:02:00,950 Een van de eenvoudigste manieren om dat te doen 29 00:02:00,950 --> 00:02:04,920 is het nauwkeurig opmeten van de afstanden naar verre sterrenstelsels, 30 00:02:04,920 --> 00:02:09,130 en deze metingen vergelijken met de voorspellingen uit de modellen 31 00:02:09,130 --> 00:02:11,000 voor deze sterrenstelsels. 32 00:02:11,000 --> 00:02:15,000 De vergelijking van de metingen met de voorspellingen vertelt ons 33 00:02:15,000 --> 00:02:17,250 welk van beide modellen het juiste is. 34 00:02:17,250 --> 00:02:18,930 Maar hoe gaat dit in zijn werk? 35 00:02:18,930 --> 00:02:24,200 Hoe kunnen astronomen precies deze gigantische afstanden in het heelal bepalen? 36 00:02:24,200 --> 00:02:29,320 Sterexplosies, of supernova's, spelen hierbij een belangrijke rol. 37 00:02:34,250 --> 00:02:38,760 Supernova's zijn zeldzame kosmische gebeurtenissen: het zijn ontploffende sterren. 38 00:02:39,330 --> 00:02:43,300 Een bepaald type sterexplosie staat bekend als Type Ia Supernova, 39 00:02:43,300 --> 00:02:47,130 en die is ideaal om afstanden in het heelal te meten. 40 00:02:49,160 --> 00:02:50,800 Deze supenova's zijn zeer helder, 41 00:02:50,800 --> 00:02:54,540 wat betekent dat ze zelfs in ver weg gelegen sterrenstelsels te zien zijn. 42 00:02:54,540 --> 00:02:58,210 En hun intrinsieke helderheid is altijd hetzelfde, 43 00:02:58,610 --> 00:03:00,500 wat betekent dat hun afstanden kunnen worden afgeleid 44 00:03:00,540 --> 00:03:02,970 van de mate van hun helderheid hier op aarde. 45 00:03:05,690 --> 00:03:08,800 In de jaren 90 hebben twee aparte onderzoeksteams 46 00:03:08,800 --> 00:03:12,230 deze exploderende sterren nauwkeurig onderzocht. 47 00:03:12,230 --> 00:03:13,350 Voor hun onderzoek, 48 00:03:13,350 --> 00:03:18,480 hebben de astronomen ook gebruik gemaakt van ESO's La Silla observatorium in Chili. 49 00:03:20,040 --> 00:03:23,270 Het observeren van deze extreem verre supernova's was in de jaren 90 50 00:03:23,270 --> 00:03:26,290 enorm uitdagend en opwindend. 51 00:03:26,290 --> 00:03:30,810 Bij ESO gebruikten we de 3,6 meter, de NTT en de 1,5 meter telescopen 52 00:03:30,810 --> 00:03:33,600 om deze supernova's op hoge roodverschuiving te observeren 53 00:03:33,600 --> 00:03:36,530 die waren ontdekt op het nabije Tololo Observatorium. 54 00:03:36,670 --> 00:03:39,100 In deze periode, 15 jaar geleden, 55 00:03:39,100 --> 00:03:42,000 telden we letterlijk elke foton apart, 56 00:03:42,000 --> 00:03:45,770 wat een mooi experiment was om aan deel te nemen, omdat het extreem ingewikkeld was. 57 00:03:46,300 --> 00:03:49,660 Het is belangrijk dat we ons realiseren 58 00:03:49,660 --> 00:03:52,430 dat we toen niet hadden verwacht het uitdijende heelal te vinden, 59 00:03:52,430 --> 00:03:56,050 en de nieuwe inzichten die we opdeden 60 00:03:56,050 --> 00:03:59,790 waren zeer interessant en het was bovendien heel erg leuk. 61 00:04:01,700 --> 00:04:04,460 Zodra we hadden ontdekt dat de verre supernova's veel te ver weg stonden 62 00:04:04,460 --> 00:04:07,970 voor een universum dat wordt gedomineerd door zwaartekracht 63 00:04:07,970 --> 00:04:10,170 moesten we de metingen opnieuw doen. 64 00:04:10,170 --> 00:04:13,770 Dus het resultaat van de versnellende uitdijing die we maten met de eerste set supernova's 65 00:04:13,770 --> 00:04:18,500 werd toen omgezet in een nieuwe component in de kosmologie: 66 00:04:18,500 --> 00:04:19,649 donkere energie. 67 00:04:19,649 --> 00:04:21,430 We moesten dat resultaat bevestigd krijgen. 68 00:04:21,430 --> 00:04:26,750 We hebben toen om waarneemtijd gevraagd op de VLT, zoals andere groepen, 69 00:04:29,000 --> 00:04:33,020 om te bevestigen wat we hadden ontdekt met betere data van een grotere telescoop 70 00:04:33,020 --> 00:04:36,780 en om een betere steekproef van supernova's te krijgen. 71 00:04:38,620 --> 00:04:41,350 De ontdekking van de versnellende uitdijing van het heelal 72 00:04:41,350 --> 00:04:45,450 was een van de meest onverwachte en belangrijkste van de afgelopen decennia. 73 00:04:45,450 --> 00:04:49,210 Het wás zo onverwacht omdat tot dan 74 00:04:49,210 --> 00:04:53,940 iedereen geloofde dat de uitdijing van het heelal zou gaan afremmen 75 00:04:53,940 --> 00:04:58,500 door de zwaartekracht die door alle materie in het heelal wordt uitgeoefend. 76 00:04:59,000 --> 00:05:03,530 Maar het heelal bleek veel interessanter te zijn. 77 00:05:03,530 --> 00:05:06,880 Maar waarom is de versnelling zo belangrijk? 78 00:05:06,880 --> 00:05:12,450 Voor zover we weten, zijn er twee mogelijke verklaringen voor de versnellende uitdijing: 79 00:05:12,450 --> 00:05:14,820 De ene verklaring is 80 00:05:14,820 --> 00:05:20,890 dat bijna driekwart van het heelal bestaat uit de mysterieuze donkere energie. 81 00:05:20,890 --> 00:05:25,500 Donkere energie is zo mysterieus omdat het negatieve druk uitoefent. 82 00:05:25,700 --> 00:05:27,960 Dat is nogal exotisch. 83 00:05:27,960 --> 00:05:30,500 De tweede verklaring is 84 00:05:30,500 --> 00:05:33,320 dat er iets mis is met ons begrip van de zwaartekracht. 85 00:05:33,320 --> 00:05:38,940 Met andere woorden, dat Einsteins Relativiteitstheorie niet helemaal klopt. 86 00:05:38,940 --> 00:05:40,820 In beide gevallen, 87 00:05:40,820 --> 00:05:43,800 worden we geconfronteerd met nieuwe fysica, 88 00:05:43,800 --> 00:05:46,800 en daarom is het zo belangrijk 89 00:05:46,800 --> 00:05:51,710 en daarom heeft de ontdekking de Nobelprijs voor Natuurkunde 2011 gekregen. 90 00:05:51,710 --> 00:05:55,130 Dit is Dr J van ESOcast. 91 00:05:55,130 --> 00:05:58,610 Graag tot de volgende keer voor een nieuw kosmisch avontuur. 92 00:06:00,790 --> 00:06:04,000 ESOcast wordt geproduceerd door ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht. 93 00:06:04,530 --> 00:06:05,500 ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, 94 00:06:05,500 --> 00:06:08,000 is de vooraanstaande intergouvernementele organisatie voor wetenschap en technologie binnen de sterrenkunde. 95 00:06:08,000 --> 00:06:10,500 ESO ontwerpt, bouwt en beheert 's werelds meest geavanceerde telescopen op de grond. 96 00:06:13,000 --> 00:06:18,140 Transcriptie door ESO, vertaling door Marieke Baan 97 00:06:29,700 --> 00:06:32,500 Nu je gekeken hebt naar een ESO-cast 98 00:06:34,000 --> 00:06:38,000 kun je ook nog de ruimte ingaan met Hubble. 99 00:06:40,780 --> 00:06:42,660 De Hubblecast licht de laatste ontdekkingen toe 100 00:06:42,660 --> 00:06:46,860 van 's werelds meest erkende en gewaardeerde ruimtetelescoop, 101 00:06:49,640 --> 00:06:53,050 De NASA/ESA Hubble Ruimtetelescoop.