Yaklaşık 20 yıl önce, astronomlar büyük bir keşif yapmışlardı
evren sadece genişlemiyor, aynı zamanda çok büyük bir hızla genişliyordu
Evrenin hızlanarak genişlemesinin keşfi
2011 Nobel Fizik Ödülü ile şereflendirildi.
Bu bir ESOcast video yayınıdır!
En son teknoloji ürünü bilim ve hayatın perde arkasında yer alan ESO,
yani Avrupa Güney Gözlemevi.
Evrenin sınırlarını ev sahibimiz Dr J, yani Dr Joe Liske ile keşfe çıkacağız.
Merhaba, ESOcast'a hoş geldiniz.
Bu bülümde
astronomların evrenin hızlanarak genişlemesinin
nasıl bulunduğunu
ve bu keşfin neden sadece evreni anlamak için önemli olduğunu değil
aynı zamanda fizik için de önemli olduğunu göreceğiz.
Bu keşif şimdi 2011 Nobel Fizik Ödülü ile ödüllendirildi,
ve Şili'deki ESO teleskoplarından yapılan gözlemler
keşfin yapılmasında büyük bir rol oynadı.
Yaşadığımız evren Big Bang ile yaklaşık 13,7 milyar yıl önce oluşmaya başladı.
O zamandan bu yana, Evren hızla genişliyor.
Onyıllar boyunca,
astronomlar bu genişlemenin doğası hakkında bilgi sahibi olmaya çalıştılar.
Uzun zaman boyunca, sadece iki ana fikir vardı:
Ya bu genişleme zamanla yavaşlayacak ve sonunda duracak
--ve en sonunda Big Crunch denen bir çökmeye doğru gidecek
ya da Evren sürekli genişlemeye devam edecek.
Fakat astronomlar
hangi modelin doğru olduğunu nasıl anlarlar?
Aslında en basit bir yöntem olarak
bizden çok uzakta olan galaksilerin uzaklıklarını hassas olarak ölçüp,
sonra bu bulguları bu tür galaksiler için oluşturulan modeller ile
karşılaştırarak bulabiliriz.
Ölçümler ve tahminleri karşılaştırdığımızda
bize hangi modelin doğru olduğunu söyler.
Fakat bu nasıl olur?
Astronomlar Evrendeki bu kadar uzak mesafeleri nasıl hassaslıkla ölçebilir?
Aslında yıldız patlamaları veya süpernovalar bunda büyük rol oynarlar.
Süpernovalar nadir gerçekleşen kozmik olaylardır: Yıldızların patlamasıdır.
Ama özel bir tür patlama vardır ki, ona Tip 1a Süpernova da denir,
Evrendeki uzaklıkların ölçülmesi için idealdir.
Bu süpernovalar çok parlaktır,
bu da demek oluyor ki çok uzak galaksilerden bile görülebilir.
Ve kendi içinde olan parlaklığı da her zaman aynıdır,
böylelikle Dünyaya ne kadar parlak göründüğü
karşılaştırılarak uzaklıkları tespit edilebilir.
1990'lı yıllarda, iki araştırma takımı
bu tür patlayan yıldızları dikkatlice araştırmaya başladılar.
Çalışmalarında,
astronomlar Şili'deki ESO'nun La Silla Gözlemevi'ni kullandı.
1990'lı yıllarda çok uzaklardaki bir süpernovayı gözlemlemek
gerçekten çok zor ama heyecan vericiydi.
Biz, ESO'nun 3.6 metre NTT teleskobu ve 1.5 metre teleskobunu
Tololo Gözlemevi'nde keşfedilen
yüksek oranda kırmızıya kayan süpernovaları gözlemek için kullandık.
O günlerde, yani 15 yıl önce,
aslında gelen fotonları tek tek sayıyorduk,
güzel bir deneydi ama gerçekten çok zor bir uğraştı.
Tüm bu kritik bileşen aslında
hızlanan evreni keşfetmek için değildi,
ama bu nedenle fiziğin içinde oluşan bu yeni paradigmayı izlemek
gerçekten hem çok ilginç hem de çok eğlenceliydi.
Biz uzak süpernovaların aslında kütleçekim ile baskın olan evrende
çok daha uzakta olduğunu farkettiğimizde
geri dönüp tekrar ölçmek zorunda kaldık.
Bu nedenle elimizdeki ilk verilerle bulduğumuz hızlanan genişleme
hemen kozmolojinin yeni bileşenlerinden birisine yorumlandı:
kara enerji,
ve sonuçlarımızı teyit etmek zorundaydık.
Biz de diğer gruplar gibi VLT için gözlem zamanına başvurduk
ve daha büyük bir teleskopla daha iyi veri ile teyit edebilecektik
böylelikle süpernovalar hakkında daha iyi örneklerimiz oldu.
Evrenin ivmeli bir hızla genişlediğinin keşfi
son onyılların gerçekten hiç beklenmeyen ama büyük ve önemli bir keşfi oldu.
O kadar beklenmiyordu ki, o ana kadar
herkes Evrenin genişlemesinin yavaşlayacağını,
yani kütleçekimin Evrendeki maddeyi çökerteceği düşünülüyordu.
Ama Evren bundan daha ilginç bir yapıda olduğunu gösterdi.
Fakat neden bu genişleme çok önemli?
Bildiğimiz kadarıyla, hızlanma ile ilgili iki tane görüş var:
Birinci görüş
evrenin yaklaşık 3/4'ü gizemli bir kara enerji ile kaplı.
Bu kara enerji o kadar gizemli ki negatif basınç meydana getiriyor.
Gerçekten çok garip bir durum.
İkinci görüş ise
bizim kütleçekim anlayışımız hakkında bazı sorunlar var.
Başka bir ifade ile, Einstein'ın Genel Rölativite teorisi tam olarak doğru değil.
Her iki durumda da,
tamamen yepyeni bir fizik ile karşı karşıya geliyoruz,
ve bu nedenle bu keşif çok önemli
ve bu keşif 2011 Nobel Fizik Ödülü ile ödüllendirildi.
Ben Dr J. ESOcast yayınımızı bitirirken
Bir dahaki sefere yine başka bir kozmik macera için bize katılın.
ESOcast ESO, Avrupa Güney Gözlemevi tarafından yayınlanmaktadır.
ESO, Avrupa Güney Gözlemevi,
astronomi alanındaki seçkin hükümetlerarası bilim ve teknoloji organizasyonu olarak
dünyanın en gelişmiş yer tabanlı teleskoplarını tasarlayıp, inşa edip, işletmektedir.
Transkripsiyon ESO; çeviri Umut Yıldız (ESON, Leiden Gözlemevi, Hollanda)
Hazır sizi ESO ile yakalamışken
Hubble ile başınızı bu dünyadan kaldırın.
Hubblecast, dünyanın en tanınmış ve
ödül kazanmış uzay gözlemevi olan Hubble'dan son keşifleri aktarıyor.
NASA / ESA Hubble Uzay Teleskobu