1 00:00:02,000 --> 00:00:04,000 To jest ESOcast! 2 00:00:04,000 --> 00:00:07,500 Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, 3 00:00:07,500 --> 00:00:10,000 Europejskim Obserwatorium Południowym. 4 00:00:10,000 --> 00:00:17,000 Eksplorowanie najdalszych granic z naszym gospodarzem Dr J a.k.a. dr Joe Liske. 5 00:00:21,000 --> 00:00:23,000 Cześć, witam w specjalnym odcinku ESOcast. 6 00:00:23,000 --> 00:00:27,000 Zapowiadając 50. rocznicę ESO w październiku 2012 r. 7 00:00:27,000 --> 00:00:31,000 pokażemy osiem specjalnych tematów 8 00:00:31,000 --> 00:00:35,000 portretujących pierwsze 50 lat eksplorowania nieba południowego przez ESO. 9 00:00:40,000 --> 00:00:43,000 Jest to opowieść o epickiej przygodzie... 10 00:00:48,000 --> 00:00:53,000 Opowieść o kosmicznej ciekawości, odwadze i wytrwałości... 11 00:00:56,000 --> 00:01:01,000 Opowieść o tym jak Europa udała się na południe na odkrywanie gwiazd. 12 00:01:50,000 --> 00:01:54,000 Idąc na południe 13 00:01:55,000 --> 00:02:00,000 Witamy w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym. 14 00:02:03,000 --> 00:02:06,000 Ma 50 lat, ale znacznie więcej sił niż kiedykolwiek. 15 00:02:12,000 --> 00:02:15,000 ESO to europejski portal do gwiazd. 16 00:02:16,000 --> 00:02:19,000 Tutaj astronomowie z 15 krajów łączą 17 00:02:19,000 --> 00:02:21,000 swoje siły, aby odkrywać sekrety Wszechświata. 18 00:02:22,500 --> 00:02:23,500 Jak? 19 00:02:23,500 --> 00:02:27,000 Budując największe teleskopy na Ziemi. 20 00:02:27,000 --> 00:02:29,000 Projektując czułe kamery i instrumenty. 21 00:02:30,000 --> 00:02:32,000 Szczegółowo badając niebo. 22 00:02:34,000 --> 00:02:37,000 Ich praca polega na obserwacjach obiektów bliskich i dalekich, 23 00:02:37,000 --> 00:02:40,000 od komet przemierzających Układ Słoneczny, 24 00:02:40,000 --> 00:02:44,000 po odległe galaktyki na krańcach przestrzeni i czasu, 25 00:02:44,000 --> 00:02:49,000 dając nam nowe spojrzenie na Wszechświat. 26 00:03:20,500 --> 00:03:23,000 Wszechświat głębokich tajemnic i ukrytych sekretów. 27 00:03:24,000 --> 00:03:26,000 I oszałamiającego piękna. 28 00:03:27,500 --> 00:03:29,500 Z odległych szczytów górskich w Chile 29 00:03:29,500 --> 00:03:32,000 europejscy astronomowie sięgają gwiazd. 30 00:03:32,500 --> 00:03:33,500 Ale dlaczego Chile? 31 00:03:34,000 --> 00:03:37,000 Czemu astronomowie skierowali się na południe? 32 00:03:41,000 --> 00:03:45,000 Europejskie Obserwatorium Południowe ma swoją siedzibę w Garching w Niemczech. 33 00:03:49,000 --> 00:03:53,000 Niestety z Europy widać jedynie fragment nieba. 34 00:03:53,000 --> 00:03:57,000 Aby wypełnić dziury, trzeba pojechać na południe. 35 00:04:06,000 --> 00:04:10,000 Przez stulecia mapy nieba południowego miały wielkie puste obszary - 36 00:04:10,000 --> 00:04:13,000 Terra Incognita niebios. 37 00:04:15,000 --> 00:04:16,500 Rok 1595. 38 00:04:17,000 --> 00:04:21,000 Holenderscy kupcy po raz pierwszy wyruszyli do Indii Wschodnich. 39 00:04:27,000 --> 00:04:31,000 W nocy, nawigatorzy Pieter Keyser i Frederik de Houtman 40 00:04:31,330 --> 00:04:36,390 zmierzyli pozycje ponad 130 gwiazd na niebie południowym. 41 00:04:43,000 --> 00:04:48,000 Wkrótce globusy i mapy nieba pokazywały dwanaście nowych konstelacji, 42 00:04:48,000 --> 00:04:52,000 z których żadna nie była widziana wcześniej przez Europejczyków. 43 00:04:54,000 --> 00:04:58,000 Brytyjczycy jako pierwsi zbudowali stałą placówkę astronomiczną 44 00:04:58,000 --> 00:04:59,000 na półkuli południowej. 45 00:05:00,000 --> 00:05:05,000 Królewskie Obserwatorium na Przylądku Dobrej Nadziei powstało w 1820 r. 46 00:05:06,000 --> 00:05:10,500 Niewiele później John Herschel zbudował swoje prywatne obserwatorium, 47 00:05:10,500 --> 00:05:13,000 niedaleko słynnej południowoafrykańskiej Góry Stołowej. 48 00:05:16,000 --> 00:05:17,000 Co za widok! 49 00:05:17,000 --> 00:05:22,000 Ciemne niebo. Jasne gromady i mrowie gwiazd nad głową. 50 00:05:24,000 --> 00:05:27,000 Nic dziwnego, że Harvard, Yale i Leiden 51 00:05:27,000 --> 00:05:31,000 utworzyły swoje własne stacje obserwacyjne. 52 00:05:31,000 --> 00:05:34,000 Ale eksplorowanie nieba południowego 53 00:05:34,000 --> 00:05:38,000 nadal wymagało wiele odwagi, pasji i wytrwałości. 54 00:05:43,000 --> 00:05:45,500 Jeszcze pięćdziesiąt lat temu 55 00:05:45,500 --> 00:05:50,000 prawie wszystkie większe teleskopy znajdowały się na północ od równika. 56 00:05:51,000 --> 00:05:53,000 Dlaczego niebo południowe jest tak ważne? 57 00:05:55,000 --> 00:05:59,000 Po pierwsze, ponieważ było niezbadanym terytorium. 58 00:05:59,500 --> 00:06:02,000 Z Europy nie można zobaczyć całego nieba. 59 00:06:03,000 --> 00:06:07,000 Przykładem jest centrum Drogi Mlecznej, naszej rodzinnej galaktyki. 60 00:06:07,000 --> 00:06:10,000 Trudno je zaobserwować z półkuli północnej, 61 00:06:10,000 --> 00:06:12,000 ale na południowej przechodzi wysoko nad głowami. 62 00:06:14,000 --> 00:06:16,000 Dalej są Obłoki Magellana - 63 00:06:16,280 --> 00:06:19,600 dwie małe galaktyki towarzyszące Drodze Mlecznej. 64 00:06:20,500 --> 00:06:25,000 Niewidoczne z północy, ale przykuwające uwagę, gdy jest się na południe od równika. 65 00:06:26,000 --> 00:06:27,000 W końcu, 66 00:06:27,000 --> 00:06:31,300 europejscy astronomowie cierpią z powodu zanieczyszczenia sztucznym światłem oraz kiepskiej pogody. 67 00:06:32,000 --> 00:06:34,500 Wyruszenie na południe rozwiązuje większość problemów. 68 00:06:38,000 --> 00:06:42,000 Malowniczy rejs statkiem w Holandii w czerwcu 1953 r. 69 00:06:42,000 --> 00:06:44,500 To tutaj, na jeziorze IJsselmeer 70 00:06:44,500 --> 00:06:47,500 niemiecko-amerykański astronom Walter Baade 71 00:06:47,500 --> 00:06:50,000 oraz holenderski astronom Jan Oort 72 00:06:50,000 --> 00:06:53,000 opowiedzieli kolegom o planach europejskiego obserwatorium 73 00:06:53,000 --> 00:06:55,000 na półkuli południowej. 74 00:07:00,000 --> 00:07:04,500 Żaden z europejskich krajów nie może samodzielnie konkurować ze Stanami Zjednoczonymi. 75 00:07:04,500 --> 00:07:06,500 Ale wspólnie mogą. 76 00:07:07,000 --> 00:07:12,000 Siedem miesięcy później 12 astronomów z 6 krajów zebrało się tutaj, 77 00:07:12,000 --> 00:07:14,500 w okazałej Sali Senatu Uniwersytetu Leiden. 78 00:07:14,500 --> 00:07:17,000 Podpisali oświadczenie wyrażające chęć 79 00:07:17,000 --> 00:07:22,000 ustanowienia europejskiego obserwatorium w Afryce Południowej. 80 00:07:23,000 --> 00:07:25,000 Było to przetarcie szlaków dla narodzin ESO. 81 00:07:26,000 --> 00:07:29,000 Ale moment! Afryka Południowa? 82 00:07:30,000 --> 00:07:31,500 Oczywiście ma to sens. 83 00:07:31,500 --> 00:07:37,000 Afryka Południowa miała już Cape Observatory, a po 1909 r. 84 00:07:37,000 --> 00:07:40,000 Transvaal Observatory w Johannesburgu. 85 00:07:40,000 --> 00:07:44,500 Leiden Observatory miało swoją własną południową stację w Hartebeespoort. 86 00:07:47,000 --> 00:07:49,000 W roku 1955 87 00:07:49,000 --> 00:07:54,500 astronomowie rozstawili przyrządy pomiarowe, aby znaleźć najlepsze miejsce dla dużego teleskopu. 88 00:07:54,500 --> 00:08:01,000 Zeekoegat w Great Karoo albo Tafelkopje w Bloemfontein. 89 00:08:02,000 --> 00:08:05,000 Ale pogoda nie była jedynym plusem. 90 00:08:06,000 --> 00:08:12,000 Około 1960 r. uwaga przesunęła się na chropowaty krajobraz północnego Chile. 91 00:08:13,000 --> 00:08:16,000 Amerykańscy astronomowie także planowali tutaj 92 00:08:16,000 --> 00:08:18,500 swoje własne obserwatorium. 93 00:08:18,500 --> 00:08:25,000 Trudne końskie ekspedycje znalazły znacznie lepsze warunki niż w Afryce Południowej. 94 00:08:26,000 --> 00:08:30,000 W 1963 r. kości zostały rzucone. Będzie to Chile. 95 00:08:30,000 --> 00:08:33,000 6 miesięcy później wybrano górę La Silla 96 00:08:33,000 --> 00:08:36,000 na przyszłą lokalizację dla Europejskiego Obserwatorium Południowego. 97 00:08:36,000 --> 00:08:40,000 ESO nie było już odległym marzeniem. 98 00:08:41,000 --> 00:08:47,500 W końcu, 5.10.1962 r. pięć krajów europejskich podpisało Konwencję ESO 99 00:08:47,500 --> 00:08:53,000 oficjalne narodziny Europejskiego Obserwatorium Południowego. 100 00:08:53,000 --> 00:08:56,500 Belgia, Niemcy, Francja, Holandia i Szwecja 101 00:08:56,500 --> 00:09:01,000 były zdeterminowane, aby wspólnie dotrzeć do gwiazd południowych. 102 00:09:03,000 --> 00:09:07,000 La Silla i jej otoczenie zostały wniesione przez rząd chilijski. 103 00:09:08,000 --> 00:09:10,000 W środku niczego wybudowano drogę. 104 00:09:11,000 --> 00:09:16,500 Pierwszy teleskop ESO zbudowano w hutniczej firmie w Rotterdamie. 105 00:09:18,000 --> 00:09:21,000 A w końcu w grudniu 1966 r. 106 00:09:21,000 --> 00:09:26,000 Europejskie Obserwatorium Południowe otworzyło swoje pierwsze oko na niebo. 107 00:09:26,000 --> 00:09:32,000 Europa rozpoczęła wielką podróż w stronę kosmicznych odkryć. 108 00:09:37,000 --> 00:09:40,500 Tutaj Dr J. Kończę specjalny odcinek ESOcast. 109 00:09:41,000 --> 00:09:44,000 Zapraszam ponownie na kolejną kosmiczną przygodę. 110 00:09:47,000 --> 00:09:48,500 ESOcast został wyprodukowany przez ESO, 111 00:09:48,500 --> 00:09:50,000 Europejskie Obserwatorium Południowe. 112 00:09:51,000 --> 00:09:52,000 ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe 113 00:09:52,000 --> 00:09:54,000 jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych, 114 00:09:54,000 --> 00:09:56,000 projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi. 115 00:09:59,000 --> 00:10:05,000 Tłumaczenie: Krzysztof Czart 116 00:10:18,000 --> 00:10:21,000 Teraz, gdy poznałeś ESO, 117 00:10:23,000 --> 00:10:27,000 spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a 118 00:10:29,000 --> 00:10:32,000 Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia 119 00:10:32,000 --> 00:10:36,000 dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium 120 00:10:37,500 --> 00:10:42,000 Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.