1
00:00:02,000 --> 00:00:04,000
Bu bir ESOcast video yayınıdır.

2
00:00:04,000 --> 00:00:08,000
En son teknoloji ürünü bilim ve ESO'nun perde arkasındaki hayatı.

3
00:00:08,000 --> 00:00:10,000
Avrupa Güney Gözlemevi.

4
00:00:11,000 --> 00:00:18,000
Evrenin sınırlarını, Dr. Joe Liske'nin ev sahipliğinde keşfe çıkıyoruz.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,000
Merhaba, ESOcast'in bu özel bölümüne hoşgeldiniz.

6
00:00:24,000 --> 00:00:27,500
Ekim 2012 de ESO'nun 50.yıldönümüne yaklaşırken...

7
00:00:27,500 --> 00:00:30,000
...ESO'nun ilk 50 yıllık Güney gökyüzü keşfini resmeden..

8
00:00:30,000 --> 00:00:35,000
...sekiz özel bölümünü sunacağız.

9
00:00:40,000 --> 00:00:44,000
'Bakışı Değiştirmek'

10
00:00:51,000 --> 00:00:52,300
Müthiş müzik, değil mi?

11
00:00:53,440 --> 00:00:55,800
Fakat, duyma özürlü olduğunuzu farzedin!

12
00:00:55,800 --> 00:00:59,330
Ya da alçak frekansları duymasaydınız?

13
00:01:00,660 --> 00:01:02,460
Veya yüksek frekansları?

14
00:01:04,260 --> 00:01:06,950
Gökbilimciler de benzer br durumdaydı.

15
00:01:07,650 --> 00:01:12,960
İnsan gözü, evrendeki ışınımın yalnızca çok küçük bir kısmına duyarlıdır.

16
00:01:12,960 --> 00:01:16,980
Mor ışığın dalgaboyundan daha kısa dalgaboylu ışıkları göremeyiz.

17
00:01:16,980 --> 00:01:19,040
ya da kırmızıdan daha uzun dalgaboylarını.

18
00:01:19,770 --> 00:01:22,890
Tüm kozmik senfoniyi algılayamayız.

19
00:01:25,000 --> 00:01:30,500
Kızılötesi, yani ısı ışınımı, ilk kez William Herschel tarafından 1800 yılında keşfedildi.

20
00:01:34,080 --> 00:01:37,130
Karanlık bir odadayken beni göremezsiniz.

21
00:01:38,000 --> 00:01:42,580
Fakat kızılötesi gözlüklerinizi takın ve şimdi vücut ısımı görebilirsiniz.

22
00:01:45,690 --> 00:01:51,790
Benzer şekilde, kızılötesi teleskoplar görünür ışık salmak için çok soğuk olan kozmik nesneleri ortaya çıkarır. 

23
00:01:51,790 --> 00:01:56,380
Tıpkı yıldızların ve gezegenlerin doğduğu yerler olan karanlık gaz ve toz bulutları gibi. 

24
00:02:05,500 --> 00:02:06,570
On yıllardır,

25
00:02:06,570 --> 00:02:09,250
ESO Gökbilimcileri, kızılötesi dalgaboylarında evreni keşfetmeye...

26
00:02:09,250 --> 00:02:11,170
...bir hayli ilgililer.

27
00:02:11,910 --> 00:02:14,850
Fakat ilk dedektörler küçük ve bu yüzden etkisizdiler.

28
00:02:15,490 --> 00:02:18,610
Bize kızılötesi gökyüzünün ancak bulanık bir manzarasını verebilmişlerdi.

29
00:02:20,890 --> 00:02:24,530
Bugünki kızılötesi kameralar devasa ve güçlüler.

30
00:02:24,530 --> 00:02:29,410
Hassasiyetlerini artırmak için çok düşük sıcaklıklara kadar soğutulurlar.

31
00:02:31,000 --> 00:02:35,820
ESO'nun Çok Büyük Teleskobu onları iyi kullanmak için tasarlandı.

32
00:02:40,710 --> 00:02:47,580
Aslında, bazı teknolojik hileler,mesela girişim ölçümü gibi, yalnızca kızılötesinde çalışırlar.

33
00:02:49,950 --> 00:02:54,190
Yeni bir ışıkta evreni su yüzüne çıkarmak için bakış açımızı genişlettik.

34
00:02:57,860 --> 00:03:03,820
Bu karanlık bölge bir kozmik toz bulutudur. Arkaplandaki yıldızları gözden kaybeder.

35
00:03:03,820 --> 00:03:08,530
Fakat kızılötesinde, toz bulutunu geçerek doğruca bakabiliriz.

36
00:03:10,560 --> 00:03:14,040
Ve işte burada Orion Bulutsusu, bir yıldız yuvası.

37
00:03:14,040 --> 00:03:18,470
Yenidoğan bebek yıldızların çoğu toz bulutları tarafından gizlenir.

38
00:03:18,470 --> 00:03:24,720
Ve yeniden kızılötesi yardıma gelir, yapım aşamasındaki yıldızları açığa çıkarmaya.

39
00:03:35,920 --> 00:03:39,730
Yıldızlar yaşamlarının sonunda gaz kabarcıkları püskürtürler.

40
00:03:39,730 --> 00:03:43,450
Optik dalgaboylarında kozmik gösteriler gibidir.

41
00:03:43,450 --> 00:03:47,630
Fakat, kızılötesi resim çok daha fazla ayrıntıyı gösterir.

42
00:03:49,980 --> 00:03:52,320
Yıldızların ve gaz bulutlarının Gökadamız,

43
00:03:52,320 --> 00:03:57,310
yani Samanyolunun kalbindeki devasa karadelikler tarafından yakalandıklarını unutmayın!

44
00:03:57,310 --> 00:04:00,990
Kızılötesi kameralar olmadan, onları asla göremezdik.

45
00:04:03,170 --> 00:04:04,320
Kızılötesi çalışmalar, 

46
00:04:04,320 --> 00:04:09,460
kendi güneşimiz gibi başka galaksilerdeki yıldızların gerçek dağılımlarını ortaya koydu.

47
00:04:12,410 --> 00:04:16,089
En uzaktaki galaksiler yalnızca kızılötesi dalgaboylarında çalışılabilir.

48
00:04:16,089 --> 00:04:19,000
Işıkları, evrenin genişlemesi nedeniyle... 

49
00:04:19,269 --> 00:04:21,500
bu uzun dalgaboylarına kayar.

50
00:04:23,890 --> 00:04:28,230
Paranal yakınlarında üzerinde korunumlu bir yapının bulunduğu küçük bir tepecik bulunmaktadır.

51
00:04:28,910 --> 00:04:32,500
Bu yapının içinde 4.1 metrelik VISTA teleskobu var.

52
00:04:32,970 --> 00:04:36,520
ESO'nun onuncu üye ülkesi olan İngiltere'de yapıldı.

53
00:04:44,100 --> 00:04:47,230
Şimdilik, VISTA sadece kızılötesinde çalışıyor.

54
00:04:47,230 --> 00:04:51,990
Bir kamyonet ağırlığında kocaman kameralar kullanır.

55
00:04:52,460 --> 00:04:58,540
Ve evet, VISTA kızılötesi evrenin eşi benzeri görülmemiş manzaralarını sunuyor.

56
00:04:59,880 --> 00:05:03,700
ESO, 50 yıl önce doğduğundan bu yana görülebilir dalgaboyunda astronomi çalışıyor.

57
00:05:06,840 --> 00:05:09,850
Ve 30 yıl civarında da kızılötesi astronomisi çalışıyor.

58
00:05:15,200 --> 00:05:18,040
Buna rağmen kozmik senfoniye çok katkılar yapmıştır.

59
00:05:20,000 --> 00:05:24,200
Şili Andlarının tepesi, deniz seviyesinden 5000 metre yüksekte...

60
00:05:24,200 --> 00:05:26,400
...Chajnantor platosu var.

61
00:05:27,920 --> 00:05:30,720
Astronomi buradan daha yükseğe çıkamaz.

62
00:05:34,020 --> 00:05:36,740
Chajnantor ALMA'nın evidir.

63
00:05:38,030 --> 00:05:41,240
- Atacama Büyük Milimetre ve Milimetrealtı Dizgesi.

64
00:05:42,280 --> 00:05:44,160
ALMA hala yapım aşamasında.

65
00:05:44,650 --> 00:05:48,020
Nefes almanın bile zor olduğu, oldukça elverişsiz bir alandadır.

66
00:05:51,210 --> 00:05:54,140
66 antenin yalnızca 10'unu kullanarak,

67
00:05:54,140 --> 00:05:58,660
ALMA, 2011 Ağustosunda ilk gözlemlerini yaptı.

68
00:06:03,080 --> 00:06:09,050
Uzaydan gelen milimetre dalgalar...Onları gözlemlemek için, yüksek ve kuru bir yerde olmalısınız.

69
00:06:09,050 --> 00:06:13,810
Chajnantor bunun için dünyadaki en iyi yerlerden biridir.

70
00:06:18,580 --> 00:06:24,360
Çarpışan bir galaksi çiftinde, soğuk gaz ve karanlık toz bulutları görülebilir hale gelir.

71
00:06:24,870 --> 00:06:29,440
Burası yıldızların doğduğu yer değil tohumlarının atıldığı yerdir.

72
00:06:32,540 --> 00:06:36,170
Ve ölen yıldızların akıntısındaki bu spiral galaksiler...

73
00:06:36,170 --> 00:06:39,210
-Yörüngede dolaşan bir gezegen olabilirler mi?

74
00:06:43,750 --> 00:06:45,480
Bakış açımızı değiştirerek...

75
00:06:45,480 --> 00:06:49,710
...gezegenlerin, yıldızların ve galaksilerin kökenlerine yaklaşıyoruz.

76
00:06:50,310 --> 00:06:53,500
Kainat senfonisinin tamamına...

77
00:07:03,500 --> 00:07:07,600
Ben Dr J., bu özel ESOcast yayınımızı bitirirken...

78
00:07:07,600 --> 00:07:10,730
Bir dahaki sefere yine başka bir kozmik macera için bize katılın.

79
00:07:13,460 --> 00:07:15,000
ESOcast ESO, Avrupa Güney Gözlemevi tarafından yayınlanmaktadır.

80
00:07:15,000 --> 00:07:16,500
Avrupa Güney Gözlemevi.

81
00:07:16,500 --> 00:07:18,940
ESO, Avrupa Güney Gözlemevi...

82
00:07:18,940 --> 00:07:21,000
astronomi alanındaki seçkin hükümetlerarası bilim ve teknoloji organizasyonu olarak...

83
00:07:21,000 --> 00:07:22,500
dünyanın en gelişmiş yer tabanlı teleskoplarını tasarlayıp, inşa edip, işletmektedir.

84
00:07:25,970 --> 00:07:30,070
Transkripsiyon: ESO; Çeviri: Fahri Öztürk (JBCA, Manchester / ESON Türkiye Ekibi)