1
00:00:20,300 --> 00:00:23,250
Komið þið sæl og verið velkomin í þennan aukaþátt ESOcast.

2
00:00:23,250 --> 00:00:27,730
Í aðdraganda 50 ára afmælis ESO í október 2012

3
00:00:27,730 --> 00:00:30,420
munum við sýna átta sérstaka aukaþætti

4
00:00:30,420 --> 00:00:35,520
um fyrstu 50 árin í rannsóknum ESO á suðurhimninum.

5
00:00:39,990 --> 00:00:43,750
Útbreiðslustarf

6
00:00:45,710 --> 00:00:48,830
Stephane Guisard dýrkar stjörnurnar.

7
00:00:49,880 --> 00:00:52,340
Ekki skrítið að hann hafi dálæti á norður Chile líka.

8
00:00:53,390 --> 00:00:57,630
Hér er útsýnið út í alheiminn með því besta sem gerist á jörðinni.

9
00:00:59,170 --> 00:01:01,990
Því skyldi engan undra hvers vegna hann dýrkar Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli

10
00:01:01,990 --> 00:01:04,760
— auga Evrópu á himninum.

11
00:01:05,910 --> 00:01:09,450
Stephane er franskur verðlaunaljósmyndari og rithöfundur.

12
00:01:11,300 --> 00:01:15,180
Hann er líka einn af ljósmyndurum ESO.

13
00:01:19,980 --> 00:01:24,960
Glæsilegar myndir hans sýna vel afskekkta Atacamaeyðimörkina,

14
00:01:24,960 --> 00:01:27,890
fullkomna hátækni-risasjónauka

15
00:01:27,890 --> 00:01:31,730
og mikilfengleika næturhiminsins.

16
00:01:39,720 --> 00:01:43,240
Líkt og aðrir ljósmyndarar ESO út um allan heim

17
00:01:43,240 --> 00:01:46,720
hjálpar Stephane til við að breiða út boðskap ESO.

18
00:01:48,440 --> 00:01:52,320
Boðskap forvitni, undrunar og innblásturs,

19
00:01:52,320 --> 00:01:55,830
sem miðlað er í gegnum samvinnu og útbreiðslustarf.

20
00:01:59,000 --> 00:02:02,130
Samvinna hefur ætíð verið grunnurinn að árangri ESO.

21
00:02:02,500 --> 00:02:03,500
Fyrir fimmtíu árum

22
00:02:03,850 --> 00:02:05,340
tók Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli

23
00:02:05,630 --> 00:02:08,100
til starfa með stofnríkjunum fimm:

24
00:02:08,110 --> 00:02:12,350
Belgíu, Frakklandi, Þýskalandi, Hollandi og Svíþjóð.

25
00:02:12,750 --> 00:02:15,180
Fljótlega fylgdu önnur Evrópuríki í kjölfarið.

26
00:02:15,500 --> 00:02:21,620
Danmörk árið 1967, Ítalía og Sviss árið 1982. Portúgal árið 2011.

27
00:02:21,620 --> 00:02:23,850
Bretland árið 2002.

28
00:02:24,790 --> 00:02:28,940
Síðasta áratug hafa Finnland, Spánn, Tékkland og Austurríki

29
00:02:28,940 --> 00:02:32,570
bæst í hóp stærstu stjarnvísindasamtaka Evrópu.

30
00:02:33,590 --> 00:02:37,150
Nú síðast varð Brasilía 15. aðildarríki ESO

31
00:02:37,150 --> 00:02:40,150
og fyrsta ríki utan Evrópu til að taka þátt.

32
00:02:40,570 --> 00:02:42,380
Hver veit hvað framtíðin ber í skauti sér?

33
00:02:43,400 --> 00:02:47,710
Saman tryggja aðildarríkin bestu mögulegu stjarnvísindarannsóknir

34
00:02:47,710 --> 00:02:50,730
í stærstu stjörnustöðvum heims.

35
00:02:56,160 --> 00:02:58,300
Og þátttakan er góð fyrir efnahag þeirra líka.

36
00:02:59,240 --> 00:03:03,730
ESO starfar náið með iðnaði í Evrópu og Chile.

37
00:03:14,650 --> 00:03:17,050
Vegir hafa verið lagðir.

38
00:03:17,900 --> 00:03:19,810
Fjallstindar jafnaðir.

39
00:03:21,300 --> 00:03:24,370
Ítölsku iðnaðarsamtökin AES

40
00:03:24,370 --> 00:03:28,560
byggðu aðalmannvirki VLT sjónaukanna fjögurra.

41
00:03:28,560 --> 00:03:33,620
Hver sjónauki vegur um 430 tonn.

42
00:03:35,320 --> 00:03:41,160
Samtökin smíðuðu líka risahvolfin í kringum þá, hvert á stærð við tíu hæða byggingu.

43
00:03:43,940 --> 00:03:48,910
Þýski glerframleiðandinn Schott bjó til hina viðkvæmu spegla VLT

44
00:03:48,910 --> 00:03:53,360
sem eru meira en átta metra breiðir en aðeins tuttugu sentímetra þykkir.

45
00:03:54,820 --> 00:03:56,280
Í REOSC í Frakklandi

46
00:03:56,280 --> 00:04:01,020
voru speglarnir slípaðir með nákvæmni upp á milljónasta úr millímetra,

47
00:04:01,020 --> 00:04:04,270
áður en þeir voru sendir í langferðina til Paranal.

48
00:04:09,460 --> 00:04:13,170
Á meðan þróuðu háskólar og rannsóknastofnanir í Evrópu

49
00:04:13,170 --> 00:04:16,829
ljósnæmar myndavélar og litrófsrita.

50
00:04:18,829 --> 00:04:21,500
Sjónaukar ESO eru byggðir fyrir fé skattgreiðenda.

51
00:04:21,500 --> 00:04:22,600
Þína peninga.

52
00:04:23,000 --> 00:04:25,740
Þess vegna getur þú tekið þátt í veislunni.

53
00:04:26,260 --> 00:04:31,050
Til dæmis eru heilmiklar stjarnfræðiupplýsingar á vef ESO,

54
00:04:31,050 --> 00:04:34,650
þar á meðal mörg þúsund fallegar ljósmyndir og myndskeið.

55
00:04:37,070 --> 00:04:40,620
ESO gefur líka út tímarit, fréttatilkynningar

56
00:04:40,620 --> 00:04:45,340
og heimildarmyndir eins og þá sem þú ert að horfa á núna.

57
00:04:47,560 --> 00:04:49,180
Og út um allan heim

58
00:04:49,180 --> 00:04:55,000
leggur Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli sitt af mörkum til sýninga og vísindahátíða.

59
00:05:00,030 --> 00:05:04,630
Óteljandi leiðir til að uppgötva alheiminn!

60
00:05:06,770 --> 00:05:10,020
Vissir þú að VLT sjónaukarnir fjórir eru nefndir eftir

61
00:05:10,020 --> 00:05:12,450
uppástungu ungrar stúlku frá Chile?

62
00:05:13,360 --> 00:05:15,670
Hin 17 ára Jorssy Albanez Castilla

63
00:05:15,670 --> 00:05:20,790
stakk upp á nöfnunum Antu, Kueyen, Melipal og Yepun

64
00:05:20,790 --> 00:05:27,150
sem þýða sólin, tunglið, Suðurkrossinn og Venus í Mapuche tungumálinu.

65
00:05:28,490 --> 00:05:32,430
Mikilvægt er að fá nemendur eins og Jorssy til þátttöku.

66
00:05:33,950 --> 00:05:36,830
Þar koma menntaverkefni ESO til sögunnar,

67
00:05:37,000 --> 00:05:40,890
eins og verkefni og fyrirlestrar í skólum.

68
00:05:43,190 --> 00:05:47,060
Þegar reikistjarnan Venus gekk fyrir sólina árið 2004

69
00:05:47,060 --> 00:05:51,620
var sérstöku verkefni beint að nemendum og kennurum í Evrópu.

70
00:05:54,500 --> 00:05:59,030
Og árið 2009, á Alþjóðlegu ári stjörnufræðinnar,

71
00:05:59,030 --> 00:06:03,980
náði ESO til milljóna skólabarna út um allan heim.

72
00:06:03,980 --> 00:06:08,430
Þegar öllu er á botninn hvolft eru börn dagsins í dag, stjörnufræðingar framtíðarinnar.

73
00:06:13,490 --> 00:06:18,080
En þegar kemur að útbreiðslustarfi er ekkert sem slær út sjálfan alheiminn.

74
00:06:25,440 --> 00:06:27,870
Stjörnufræði er myndræn vísindagrein.

75
00:06:27,870 --> 00:06:34,200
Ljósmyndir af vetrarbrautum, stjörnuþyrpingum og stjörnumyndunarsvæðum vekja áhuga.

76
00:06:39,010 --> 00:06:40,430
Þegar rannsóknir standa ekki yfir

77
00:06:40,430 --> 00:06:45,150
eru sjónaukar ESO stundum notaðir í Cosmic Gems verkefnið

78
00:06:45,150 --> 00:06:50,220
sem snýst eingöngu um að taka myndir til að miðla vísindunum til almennings.

79
00:06:58,220 --> 00:07:02,110
Ein mynd segir jú meira en þúsund orð.

80
00:07:05,110 --> 00:07:09,400
Almenningur getur jafnvel tekið þátt í að útbúa þessar glæsilegu myndir

81
00:07:09,400 --> 00:07:12,130
í gegnum Hidden Treasures keppnirnar.

82
00:07:15,370 --> 00:07:21,620
Rússneski stjörnuáhugamaðurinn Igor Chekalin varð hlutskarpastur í keppninni árið 2010.

83
00:07:23,270 --> 00:07:27,200
Glæsilegar myndir hans eru byggðar á raunverulegum vísindagögnum.

84
00:07:32,980 --> 00:07:35,750
Aðildarríki, iðnaður og háskólar.

85
00:07:35,750 --> 00:07:38,520
Með samstarfi á öllum hugsanlegum stigum

86
00:07:38,520 --> 00:07:43,760
hefur ESO orðið að einum farsælustu stjarnvísindasamtökum heims.

87
00:07:44,420 --> 00:07:48,820
Og í gegnum útbreiðslustarfið er þér boðið að taka þátt í ævintýrinu.

88
00:07:49,000 --> 00:07:52,240
Þú getur uppgötvað alheiminn!

89
00:07:55,500 --> 00:07:59,800
Þetta er Dr. J sem kveður úr þessum aukaþætti ESOcast.

90
00:07:59,800 --> 00:08:02,980
Fylgstu með nýjum stjarnfræðilegum ævintýrum í næsta þætti.

91
00:08:05,930 --> 00:08:08,230
ESOcast er framleitt af ESO, Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli.

92
00:08:09,690 --> 00:08:11,110
ESO, Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli

93
00:08:11,110 --> 00:08:12,880
eru fremstu fjölþjóðlegu stjarnvísindasamtök heims

94
00:08:12,880 --> 00:08:14,690
sem hannar, smíðar og starfrækir öflugustu stjörnustöðvar veraldar.

95
00:08:18,230 --> 00:08:23,000
Handrit ESO; þýðing Sævar Helgi Bragason