Witaj w ESOcast!
Najnowsza nauka oraz życie za kulisami ESO, Europejskiego Obserwatorium Południowego.
ESO zarządza trzema światowej klasy obserwatoriami w Chile.
Astronomowie wykorzystują te teleskopy do badania obiektów nam bliskich, w Układzie Słonecznym,
oraz tych dalekich, w najdalszych zakątkach znanego Wszechświata.
Obserwacje teleskopami ESO doprowadziły do wielu przełomów w astronomii,
i z czasem stały się odpowiedzialne za naprawdę niesamowite odkrycia.
Przedstawiamy listę 10 największych jak dotąd odkryć astronomicznych ESO.
Astronomowie korzystający z Bardzo Dużego Teleskopu ESO odkryli najjaśniejszą jak dotąd galaktykę wczesnego Wszechświata
i znaleźli dowody, że tworzą ją gwiazdy pierwszej generacji -
gwiazdy, które dotychczas były tylko teoretyczne.
Te masywne, jasne obiekty odpowiedzialne są za stworzenie pierwszych ciężkich pierwiastków w historii -
pierwiastków niezbędnych do powstania gwiazd, które dzisiaj obserwujemy w naszym otoczeniu,
planet, które je okrążają i życia, które znamy.
Teleskopy ESO dowiodły, że długie rozbłyski promieniowania gamma
związane są z eksplozjami masywnych gwiazd, tym samym rozwiązując odwieczną ich tajemnicę.
Teleskop w La Silla był w stanie po raz pierwszy zaobserwować widzialne promieniowanie krótkiego rozbłysku promieniowania gamma,
dowodząc, że tego typu obiekty najprawdopodobniej pochodzą ze zderzeń gwiazd neutronowych.
Astronomowie korzystający z instrumentu HARPS w 2010 roku odkryli układ planetarny obejmujący co najmniej pięć planet,
wokół gwiazdy podobnej do Słońca - HD 10180.
Znaleźli także dowody wskazujące na obecność dwóch innych planet,
z których jedna - w przypadku potwierdzenia - byłaby jedną z najmniej masywnych egzoplanet dotychczas odkrytych.
Nowsze obserwacje i ponowna analiza danych wskazują, że wokół tej gwiazdy może być jeszcze więcej planet.
Bardzo Duży Teleskop ESO został wykorzystany do wykrycia cząsteczek tlenku węgla w odległej galaktyce,
widzianej ponad 11 miliardów lat temu,
to wyczyn, którego próbowano dokonać od 25 lat.
Dzięki temu można było precyzyjnie zmierzyć kosmiczną temperaturę w tak odległej epoce,
a wyniki pomiarów pasują do temperatury przewidzianej przez teorię Wielkiego Wybuchu.
Atmosfera wokół super-Ziemi po raz pierwszy została zbadana za pomocą VLT.
Planeta znana jako GJ 1214b
była badana podczas tranzytu na tle tarczy gwiazdy macierzystej, a część promieniowania gwiazdy przeniknęła przez atmosferę planety.
Atmosfera składała się w większości z wody w stanie gazowym,
lub była zdominowana przez gęste chmury lub mgły.
Korzystając z VLT astronomowie zmierzyli wiek najstarszej znanej nam gwiazdy w Drodze Mlecznej.
Wynik rzędu 13.2 miliardów lat oznacza, że gwiazda powstała w najwcześniejszej erze formowania się gwiazd we Wszechświecie.
W jednej z gwiazd Drogi Mlecznej wykryto uran i użyto go do niezależnego oszacowania wieku galaktyki.
VLT wykonał pierwsze w historii zdjęcie planety spoza Układu Słonecznego.
Planeta o masie równej pięciu masom Jowisza orbituje wokół nieudanej gwiazdy - brązowego karła -
w odległości równej 55 średnim odległościom Ziemi od Słońca.
W 2014 roku ALMA (Atacama Large Milimeter/submilimeter Array,
odkryła niesamowite szczegóły formującego się układu planetarnego.
Zdjęcia HL Tauri są najostrzejszymi zdjęciami wykonanymi w zakresie fal submilimetrowych.
Przedstawiają formujące się planety, które sprzątają gaz i pył w dysku protoplanetarnym.
Jeden z najważniejszych momentów w historii ESO miał miejsce gdy dwa niezależne zespoły badawcze
w tym personel ESO, ogłosił rewolucyjne odkrycie:
że kosmos nie tylko się rozszerza lecz jego rozszerzanie także przyspiesza.
Odkrycia obu zespołów opierały się na obserwacjach eksplodujących gwiazd, supernowych,
obejmujących pomiary wykonane za pomocą teleskopów ESO w La Silla oraz Paranal.
To odkrycie zostalo nagrodzone w 2011 roku Nagrodą Nobla w fizyce.
I w końcu....
Kilka z flagowych teleskopów ESO zostało wykorzystanych w trwających 20 lat badaniach, których celem było uzyskanie najdokładniejszego obrazu otoczenia potwora czającego się w centrum naszej galaktyki -
supermasywnej czarnej dziury.
Astronomia bezustannie posuwa się do przodu, a dziesięć największych odkryć naukowych ESO wciąż się zmienia.
Tak długo jak naukowcy będą badać Wszechświat z obserwatoriów ESO,
czekają nas nieoczekiwane i zaskakujące odkrycia.
Kto wie jakie ekscytujące odkrycia na nas czekają i znajdą się na tej liście w przyszłości!
Transkrypcja: ESO, tłumaczenie: Radosław Kosarzycki