1
00:00:02,500 --> 00:00:05,500
Dit is het verhaal van een historisch avontuur...

2
00:00:10,500 --> 00:00:15,500
Een verhaal over nieuwsgierigheid, moed en doorzettingsvermogen...

3
00:00:18,500 --> 00:00:23,500
Over hoe Europa naar het zuiden ging om de sterrenhemel te verkennen.

4
00:01:12,500 --> 00:01:16,500
Naar het zuiden.

5
00:01:17,500 --> 00:01:22,500
Welkom bij ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

6
00:01:25,500 --> 00:01:28,500
50 jaar oud, maar vitaler dan ooit.

7
00:01:34,500 --> 00:01:37,500
ESO is Europa's toegang tot de sterren.

8
00:01:38,500 --> 00:01:41,500
Hier bundelen astronomen uit 15 landen hun krachten

9
00:01:41,500 --> 00:01:43,500
om de geheimen van het heelal te ontrafelen.

10
00:01:45,000 --> 00:01:46,000
Hoe?

11
00:01:46,000 --> 00:01:49,500
Door de grootste telescopen op aarde te bouwen,

12
00:01:49,500 --> 00:01:51,500
gevoelige camera's en instrumenten te ontwerpen,

13
00:01:52,500 --> 00:01:54,500
en daarmee de hemel te bestuderen.

14
00:01:56,500 --> 00:01:59,500
Zij kijken naar objecten, dichtbij en ver weg.

15
00:01:59,500 --> 00:02:02,500
Naar kometen die het zonnestelsel doorkruisen

16
00:02:02,500 --> 00:02:06,500
en verafgelegen sterrenstelsels aan de grenzen van ruimte en tijd.

17
00:02:06,500 --> 00:02:11,500
Dat geeft ons nieuwe inzichten en een ongekende blik op het heelal. 

18
00:02:43,000 --> 00:02:45,500
Een heelal vol diepe mysteries en verborgen geheimen

19
00:02:46,500 --> 00:02:48,500
Van een duizelingwekkende schoonheid.

20
00:02:50,000 --> 00:02:52,000
Vanaf verafgelegen bergtoppen in Chili

21
00:02:52,000 --> 00:02:54,500
reiken Europese astronomen naar de sterren

22
00:02:55,000 --> 00:02:56,000
Maar waarom Chili?

23
00:02:56,500 --> 00:02:59,500
Waarom gingen de astronomen naar het zuidelijk halfrond?

24
00:03:03,500 --> 00:03:07,500
Het hoofdkwartier van ESO staat in Garching, Duitsland.

25
00:03:11,500 --> 00:03:15,500
Maar vanuit Europa kun je maar een deel van de hemel zien.

26
00:03:15,500 --> 00:03:19,500
Om meer te zien, moet je naar het zuiden reizen.

27
00:03:28,500 --> 00:03:32,500
Eeuwenlang vertoonden kaarten van de zuidelijke hemel grote lege gebieden -

28
00:03:32,500 --> 00:03:35,500
het Terra Incognita van de sterrenhemel.

29
00:03:37,500 --> 00:03:39,000
1595.

30
00:03:39,500 --> 00:03:43,500
Voor het eerst zeilen Nederlandse handelaren naar Oost-Indië.

31
00:03:49,500 --> 00:03:53,500
En 's nachts legden de zeevaarders Pieter Keyser en Fredrik de Houtman

32
00:03:53,830 --> 00:03:58,890
de positie vast van meer dan 130 sterren aan de zuidelijke hemel.

33
00:04:05,500 --> 00:04:10,500
En al gauw toonden hemelglobes en kaarten twaalf nieuwe sterrenbeelden

34
00:04:10,500 --> 00:04:14,500
die geen van allen ooit eerder door Europeanen waren gezien.

35
00:04:16,500 --> 00:04:20,500
De Britten bouwden als eerste een permanente astronomische buitenpost

36
00:04:20,500 --> 00:04:21,500
op het zuidelijk halfrond.

37
00:04:22,500 --> 00:04:27,500
Deze Koninklijke Sterrenwacht op Kaap de Goede Hoop werd opgericht in 1820

38
00:04:28,500 --> 00:04:33,000
Niet lang daarna bouwde John Herschel zijn privé-sterrenwacht,

39
00:04:33,000 --> 00:04:35,500
vlak bij de beroemde Zuid-Afrikaanse Tafelberg.

40
00:04:38,500 --> 00:04:39,500
Wat een uitzicht!

41
00:04:39,500 --> 00:04:44,500
Een donkere hemel met heldere clusters en sterren hoog boven je hoofd.

42
00:04:46,500 --> 00:04:49,500
Geen wonder dat de sterrenwachten van Harvard, Yale en Leiden

43
00:04:49,500 --> 00:04:53,500
snel volgden met hun eigen zuidelijke stations.

44
00:04:53,500 --> 00:04:56,500
Maar het verkennen van de zuidelijke hemel

45
00:04:56,500 --> 00:05:00,500
vroeg nog veel moed, passie en doorzettingsvermogen.

46
00:05:05,500 --> 00:05:08,000
Tot 50 jaar geleden

47
00:05:08,000 --> 00:05:12,500
stonden bijna alle grote telescopen ten noorden van de evenaar

48
00:05:13,500 --> 00:05:15,500
Maar waarom is de zuidelijke hemel zo belangrijk?

49
00:05:17,500 --> 00:05:21,500
Allereerst omdat hij grotendeels niet in kaart was gebracht.

50
00:05:22,000 --> 00:05:24,500
Je ziet vanuit Europa simpelweg niet het hele uitspansel.

51
00:05:25,500 --> 00:05:29,500
Een bekend voorbeeld is het centrum van onze eigen Melkweg.

52
00:05:29,500 --> 00:05:32,500
Het is nauwelijks zichtbaar vanaf het noordelijk halfrond,

53
00:05:32,500 --> 00:05:34,500
maar in het zuiden zie je de Melkweg hoog boven je hoofd.

54
00:05:36,500 --> 00:05:38,500
En dan zijn er de Magelhaense Wolken -

55
00:05:38,780 --> 00:05:42,100
twee kleine satelliet-sterrenstelsels die de Melkweg vergezellen.

56
00:05:43,000 --> 00:05:47,500
Onzichtbaar vanuit het noorden maar zeer opvallend ten zuiden van de evenaar.

57
00:05:48,500 --> 00:05:49,500
En tot slot,

58
00:05:49,500 --> 00:05:53,800
werden Europese astronomen gehinderd door lichtvervuiling en slecht weer.

59
00:05:54,500 --> 00:05:57,000
Naar het zuiden gaan was een oplossing voor de meeste problemen.

60
00:06:00,500 --> 00:06:04,500
Een mooie boottocht in Nederland, juni 1953.

61
00:06:04,500 --> 00:06:07,000
Hier, op het IJsselmeer

62
00:06:07,000 --> 00:06:10,000
spraken de Duits/Amerikaanse astronoom Walter Baade

63
00:06:10,000 --> 00:06:12,500
en de Nederlandse astronoom Jan Oort

64
00:06:12,500 --> 00:06:15,500
met collega's over hun plan voor een Europese sterrenwacht

65
00:06:15,500 --> 00:06:17,500
op het zuidelijk halfrond.

66
00:06:22,500 --> 00:06:27,000
Geen enkel Europees land kon individueel concurreren met de Verenigde Staten

67
00:06:27,000 --> 00:06:29,000
Maar gezamenlijk was dat wel mogelijk.

68
00:06:29,500 --> 00:06:34,500
Zeven maanden later, kwamen twaalf astronomen uit zes landen bij elkaar

69
00:06:34,500 --> 00:06:37,000
in de statige senaatskamer van de Leidse Universiteit.

70
00:06:37,000 --> 00:06:39,500
Ze ondertekenden een verklaring

71
00:06:39,500 --> 00:06:44,500
met daarin de wens om een Europese sterrenwacht in Zuid-Afrika te stichten

72
00:06:45,500 --> 00:06:47,500
En dit effende het pad voor de geboorte van ESO.

73
00:06:48,500 --> 00:06:51,500
Maar wacht even..! Zuid-Afrika?

74
00:06:52,500 --> 00:06:54,000
Nou, dat klinkt logisch want

75
00:06:54,000 --> 00:06:59,500
Zuid-Afrika had al het Cape Observatorium en, na 1909

76
00:06:59,500 --> 00:07:02,500
het Transvaal Observatorium in Johannesburg

77
00:07:02,500 --> 00:07:07,000
En de Leidse Sterrenwacht had zijn eigen zuidelijke station in Hartebeespoort.

78
00:07:09,500 --> 00:07:11,500
In 1955,

79
00:07:11,500 --> 00:07:17,000
zetten astronomen testapparatuur op om de beste plek voor een grote telescoop te vinden.

80
00:07:17,000 --> 00:07:23,500
Zeekoegat in de Grote Karoo, of Tafelkopje in Bloemfontein.

81
00:07:24,500 --> 00:07:27,500
Maar het weer was niet zo gunstig.

82
00:07:28,500 --> 00:07:34,500
Rond 1960 verlegden zij hun aandacht naar het ruige landschap van Noord-Chili.

83
00:07:35,500 --> 00:07:38,500
Amerikaanse astronomen maakten ook plannen

84
00:07:38,500 --> 00:07:41,000
voor hun eigen zuidelijk observatorium hier.

85
00:07:41,000 --> 00:07:47,500
Zware expedities te paard onthulden veel betere condities dan die in Zuid Afrika.

86
00:07:48,500 --> 00:07:52,500
In 1963 viel het besluit: Chili moest het worden.

87
00:07:52,500 --> 00:07:55,500
6 maanden later, werd de berg La Silla gekozen

88
00:07:55,500 --> 00:07:58,500
als de toekomstige plek voor de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

89
00:07:58,500 --> 00:08:02,500
ESO was niet langer een verre droom.

90
00:08:03,500 --> 00:08:10,000
Uiteindelijk tekenden 5 Europese landen het ESO-verdrag, op 5 oktober 1962 -

91
00:08:10,000 --> 00:08:15,500
de officiële geboortedag van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

92
00:08:15,500 --> 00:08:19,000
België, Duitsland, Frankrijk, Nederland en Zweden

93
00:08:19,000 --> 00:08:23,500
waren vastbesloten om gezamenlijk de zuidelijke sterren te ontdekken.

94
00:08:25,500 --> 00:08:29,500
La Silla en omgeving werden gekocht van de Chileense regering.

95
00:08:30,500 --> 00:08:32,500
In the middle of nowhere werd een weg aangelegd.

96
00:08:33,500 --> 00:08:39,000
De eerste ESO-telescoop kreeg vorm bij een Rotterdams staalbedrijf.

97
00:08:40,500 --> 00:08:43,500
En in december 1966

98
00:08:43,500 --> 00:08:48,500
wierp de Europese Zuidelijke Sterrenwacht zijn eerste blik op de hemel.

99
00:08:48,500 --> 00:08:54,500
Europa was begonnen aan een grote reis vol kosmische ontdekkingen