1
00:00:02,080 --> 00:00:06,640
Scherp zicht

2
00:00:08,020 --> 00:00:11,590
Groter is beter - althans als het gaat om telescoopspiegels.

3
00:00:11,590 --> 00:00:16,670
Maar grote spiegels moeten dik zijn, zodat ze niet vervormen onder hun eigen gewicht.

4
00:00:17,340 --> 00:00:21,610
En echt grote spiegels vervormen sowieso, hoe dik en zwaar ze ook zijn.

5
00:00:22,680 --> 00:00:29,360
De oplossing? Dunne, lichtgewicht spiegels - en een truc die actieve optiek wordt genoemd.

6
00:00:30,330 --> 00:00:33,350
ESO pionierde met deze technologie aan het eind van de jaren '80,

7
00:00:33,350 --> 00:00:36,040
met de New Technology Telescope.

8
00:00:37,450 --> 00:00:39,710
En dit is de huidige stand van zaken.

9
00:00:39,710 --> 00:00:45,760
De spiegels van de Very Large Telescope - de VLT - zijn 8,2 meter in doorsnee...

10
00:00:45,760 --> 00:00:48,500
...maar slechts 20 centimeter dik.

11
00:00:49,330 --> 00:00:50,330
En dit is magisch:

12
00:00:50,990 --> 00:00:53,330
een computer-gecontroleerd systeem zorgt ervoor

13
00:00:53,330 --> 00:00:59,080
dat de spiegel altijd zijn gewenste vorm behoudt, met nanometer-precisie.

14
00:01:15,640 --> 00:01:18,950
De VLT is het vlaggenschip van ESO.

15
00:01:18,950 --> 00:01:25,860
Vier identieke telescopen bundelen hun krachten op de top van Cerro Paranal in Noord-Chili.

16
00:01:25,860 --> 00:01:28,040
Gebouwd aan het eind van de jaren '90,

17
00:01:28,040 --> 00:01:32,740
stelden ze astronomen de best beschikbare technologie ter beschikking.

18
00:01:37,580 --> 00:01:42,930
ESO creëerde een astronomen-paradijs midden in de Atacama-woestijn.

19
00:01:58,240 --> 00:02:00,560
Wetenschappers verblijven in La Residencia,

20
00:02:00,560 --> 00:02:04,240
een gastenverblijf dat deels ligt begraven onder de grond

21
00:02:04,240 --> 00:02:06,390
van een van de droogste plekken op aarde.

22
00:02:06,870 --> 00:02:12,940
Maar binnen zijn weelderige palmbomen, een zwembad, en.... heerlijke Chileense zoetigheden.

23
00:02:16,260 --> 00:02:16,530
Natuurlijk

24
00:02:16,530 --> 00:02:21,020
is het zwembad niet het meest bijzondere van de Very Large Telescope,

25
00:02:21,020 --> 00:02:24,790
maar zijn ongeëvenaarde blik op het heelal.

26
00:02:29,600 --> 00:02:33,710
Zonder dunne spiegels en adaptieve optiek, zou de VLT niet kunnen bestaan.

27
00:02:34,200 --> 00:02:35,280
Maar er is meer.

28
00:02:35,280 --> 00:02:40,550
Sterren lijken wazig, zelfs wanneer ze worden geobserveerd met de beste en grootste telescopen.

29
00:02:40,550 --> 00:02:44,590
De reden daarvoor? De aardse dampkring vervormt de beelden.

30
00:02:49,300 --> 00:02:53,410
De tweede truc is: adaptieve optiek.

31
00:02:55,130 --> 00:03:01,410
Op Paranal worden laserstralen gebruikt om kunst-sterren te maken aan de hemel.

32
00:03:01,410 --> 00:03:05,020
Sensoren gebruiken deze kunststerren om de atmosferische verstoringen te meten.

33
00:03:05,020 --> 00:03:08,150
Honderden keren per seconde

34
00:03:08,150 --> 00:03:12,420
wordt het beeld gecorrigeerd door computergestuurde vervormbare spiegels.

35
00:03:13,930 --> 00:03:19,690
En het effect? Alsof de turbulente atmosfeer er niet meer is.

36
00:03:20,090 --> 00:03:21,450
Kijk eens naar het verschil!

37
00:03:28,470 --> 00:03:31,880
De Melkweg is een gigantisch spiraalstelsel.

38
00:03:31,880 --> 00:03:36,190
En in de kern - 27.000 lichtjaar ver -

39
00:03:36,190 --> 00:03:41,630
ligt een mysterie dat ESO's Very Large Telescope heeft helpen te ontrafelen.

40
00:03:43,859 --> 00:03:47,510
Zware stofwolken ontnemen ons het zicht op het centrum van de Melkweg.

41
00:03:47,510 --> 00:03:51,560
Maar gevoelige infrarood-camera's kunnen door het stof heen kijken

42
00:03:51,560 --> 00:03:54,290
en laten zien wat erachter ligt.

43
00:04:00,220 --> 00:04:05,560
Geholpen door adaptieve optiek laten ze dozijnen rode reuzensterren zien

44
00:04:05,870 --> 00:04:09,500
En door de jaren heen zien we de sterren bewegen! 

45
00:04:09,500 --> 00:04:14,270
Ze beschrijven een baan rond een onzichtbaar object in het centrum van de Melkweg.

46
00:04:16,040 --> 00:04:21,670
Afgaand op de beweging van de sterren, moet het onzichtbare object extreem zwaar zijn.

47
00:04:22,440 --> 00:04:29,000
Een monsterachtig zwart gat, 4,3 miljoen keer zo zwaar als onze zon.

48
00:04:29,730 --> 00:04:33,760
Astronomen hebben zelf energierijke vlammen gezien van gaswolken

49
00:04:33,760 --> 00:04:35,510
die in het zwarte gat vielen.

50
00:04:35,510 --> 00:04:40,460
Allemaal te zien dankzij de kracht van adaptieve optiek.

51
00:04:42,340 --> 00:04:47,050
Dus dunne spiegels en actieve optiek maken het mogelijk gigantische telescopen te bouwen.

52
00:04:47,050 --> 00:04:50,050
En adaptieve optiek rekent af met de astmosferische verstoringen,

53
00:04:50,050 --> 00:04:53,430
waardoor we extreem scherpe beelden krijgen.

54
00:04:54,210 --> 00:04:56,260
Maar de trukendoos is nog niet leeg.

55
00:04:56,260 --> 00:05:00,440
Er is een derde truc. En die heet interferometrie.

56
00:05:03,080 --> 00:05:06,030
De VLT bestaat uit vier telescopen.

57
00:05:06,030 --> 00:05:12,170
Samen kunnen ze opereren als een virtuele telescoop met een doorsnede van 130 meter.

58
00:05:14,730 --> 00:05:20,350
Het licht van de individuele telescopen wordt door vacuümtunnels geleid

59
00:05:20,350 --> 00:05:23,460
en samengebracht in een ondergronds laboratorium.

60
00:05:25,220 --> 00:05:31,280
Hier worden lichtgolven samengebracht met behulp van lasertechnologie en zogeheten 'delay lines'.

61
00:05:36,160 --> 00:05:41,070
Het nettoresultaat is het lichtverzamelend vermogen van vier 8,2-meter spiegels,

62
00:05:41,070 --> 00:05:47,370
en het precisie-oog van een denkbeeldige telescoop zo groot als 50 tennisvelden.

63
00:05:50,240 --> 00:05:54,010
Vier hulp-telescopen geven het netwerk meer flexibiliteit.

64
00:05:54,010 --> 00:05:57,340
Ze lijken klein vergeleken met de vier reuzen.

65
00:05:57,340 --> 00:06:01,990
Maar ze hebben alle een spiegel van 1,8 meter middellijn.

66
00:06:01,990 --> 00:06:07,580
Dat is altijd nog groter dan de grootste telescoop van een eeuw geleden!

67
00:06:09,300 --> 00:06:12,070
Optische interferometrie is wonderlijk.

68
00:06:12,070 --> 00:06:16,270
Sterren-magie in de woestijn. 

69
00:06:16,270 --> 00:06:20,270
En de resultaten zijn indrukwekkend.

70
00:06:22,380 --> 00:06:26,850
De Very Large Telescope Interferometer onthult 50 keer meer detail

71
00:06:26,850 --> 00:06:28,920
dan de Hubble Ruimtetelescoop.

72
00:06:31,990 --> 00:06:36,220
Kijk bijvoorbeeld naar deze close-up van een vampier-dubbelster.

73
00:06:38,180 --> 00:06:41,050
De ene ster steelt materiaal van zijn begeleider.

74
00:06:45,690 --> 00:06:50,470
Onregelmatige pufjes sterrenstof zijn ontdekt rond Betelgeuze --

75
00:06:50,470 --> 00:06:54,430
Een reuzenster die als supernova gaat ontploffen.

76
00:06:56,770 --> 00:07:02,020
In de stofschijven rond pasgeboren sterren, hebben astronomen ...

77
00:07:03,010 --> 00:07:06,370
... het ruwe materiaal gevonden van toekomstige aardachtige werelden.

78
00:07:07,100 --> 00:07:12,710
De Very Large Telescope is het scherpste oog op de hemel.

79
00:07:13,400 --> 00:07:16,780
Maar astronomen hebben ook andere middelen om hun horizon te verbreden

80
00:07:16,780 --> 00:07:18,890
en hun blik te verruimen.

81
00:07:18,890 --> 00:07:21,720
Op de Europese Zuidelijke Sterrenwacht

82
00:07:21,720 --> 00:07:27,610
hebben ze het heelal in een compleet nieuw licht leren zien.