1
00:00:02,080 --> 00:00:06,640
Keskin Görüş

2
00:00:08,020 --> 00:00:11,590
Büyük daha iyidir - en azından teleskop aynalarından bahsederken

3
00:00:11,590 --> 00:00:16,670
Ancak büyük aynalar kendi ağırlığından dolayı deforme olmaması için kalın olmak zorundadır

4
00:00:17,340 --> 00:00:21,610
Ve çok büyük aynalar her halukarda deforme olur, ne kadar kalın ve ağır olsalar da

5
00:00:22,680 --> 00:00:29,360
Peki çözüm? İnce, hafif aynalar - ve aktif optik denen sihirli bir numara.

6
00:00:30,330 --> 00:00:33,350
ESO bu teknolojiye 1980'lerin sonlarında öncülük etmişti,

7
00:00:33,350 --> 00:00:36,040
New Technology Telescope (Yeni Teknoloji Teleskobu) ile.

8
00:00:37,450 --> 00:00:39,710
Ve bu en son teknoloji.

9
00:00:39,710 --> 00:00:45,760
VLT (Very Large Telescope=Çok Büyük Teleskop) aynaları 8.2 metre genişliğinde...

10
00:00:45,760 --> 00:00:48,500
... ancak sadece 20 santimetre kalınlığında.

11
00:00:49,330 --> 00:00:50,330
Ve sihir burada:

12
00:00:50,990 --> 00:00:53,330
bilgisayar kontrollü destek ünitesi

13
00:00:53,330 --> 00:00:59,080
aynanın her zaman nanometre seviyesinde aynı biçimde olmasını sağlıyor.

14
00:01:15,640 --> 00:01:18,950
VLT, ESO'nun amiral gemisidir.

15
00:01:18,950 --> 00:01:25,860
Aynı boyutta dört teleskop, Şili'nin kuzeyi Cerro Paranal'da güçlerini birleştiriyorlar.

16
00:01:25,860 --> 00:01:28,040
1990'ların sonunda inşa edilmiş olup

17
00:01:28,040 --> 00:01:32,740
astronomlara en son teknolojiyi sunmuşlardır.

18
00:01:37,580 --> 00:01:42,930
Atacama Çölü'nün ortasında, ESO astronomlar için bir cennet oluşturmuştur.

19
00:01:58,240 --> 00:02:00,560
Bilimciler La Residencia'da kalırlar

20
00:02:00,560 --> 00:02:04,240
burası neredeyse toz ve moloz yığınları altında gömülmüş bir misafirhane olmasının yanında

21
00:02:04,240 --> 00:02:06,390
dünyanın en kuru yerlerinden birindedir.

22
00:02:06,870 --> 00:02:12,940
Ancak içeride, yemyeşil palmiyeler, yüzme havuzu ve ... mükemmel Şili tatlıları.

23
00:02:16,260 --> 00:02:16,530
Elbette,

24
00:02:16,530 --> 00:02:21,020
Çok Büyük Teleskopun size sunduğu yüzme havuzu değildir,

25
00:02:21,020 --> 00:02:24,790
ama eşsiz evreni gözleme imkanı vermesidir.

26
00:02:29,600 --> 00:02:33,710
İnce aynalar ve aktif optik sistemi olmasaydı VLT olamazdı

27
00:02:34,200 --> 00:02:35,280
Ama dahası var

28
00:02:35,280 --> 00:02:40,550
Yıldızlar bulanık görünür, hatta en iyi ve en büyük teleskopla gözlense bile.

29
00:02:40,550 --> 00:02:44,590
Sebep? Dünya'nın atmosferi görüntüyü bulanıklaştırır.

30
00:02:49,300 --> 00:02:53,410
Burada ikinci sihirli bölüm giriyor: Uyarlanabilen Optik (Adaptive Optics)

31
00:02:55,130 --> 00:03:01,410
Paranal'da, laser ışınları karanlık gökyüzünü yararak yapay yıldızlar oluştururlar.

32
00:03:01,410 --> 00:03:05,020
Alıcılar da bu yıldızları kullanarak atmosferdeki dalgalanmaları ölçer.

33
00:03:05,020 --> 00:03:08,150
Ve saniyede yüzlerce kez,

34
00:03:08,150 --> 00:03:12,420
görüntü bilgisayar kontrollü deforme edilebilen aynalarla düzeltilir.

35
00:03:13,930 --> 00:03:19,690
Ve son etki? Sanki hareketli atmosfer tabakası tamamıyla çıkartılmış gibi.

36
00:03:20,090 --> 00:03:21,450
Şu farka bir bakın!

37
00:03:28,470 --> 00:03:31,880
Samanyolu dev bir spiral galaksidir.

38
00:03:31,880 --> 00:03:36,190
Ve merkezi - 27 000 ışık yılı uzaklıkta -

39
00:03:36,190 --> 00:03:41,630
yatan, ancak ESO'nun Çok Büyük Teleskobu'nun yardımı ile çözülen bir gizemdi.

40
00:03:43,859 --> 00:03:47,510
Yüksek kütleli toz bulutları Samanyolu'nun merkezini görmemizi engeller.

41
00:03:47,510 --> 00:03:51,560
Ancak hassas kırmızıötesi kameralar bu toz bulutlarının içinden geçebilir

42
00:03:51,560 --> 00:03:54,290
ve altında yatan gizemi açığa çıkarabilir.

43
00:04:00,220 --> 00:04:05,560
Uyarlanabilen Optik sistemi onlarca kırmızı dev yıldızı açığa çıkarmıştır.

44
00:04:05,870 --> 00:04:09,500
Ve yıllar içerisinde, bu yıldızların aslında hareket ettiği gözlemlendi!

45
00:04:09,500 --> 00:04:14,270
Samanyolu'nun merkezinde görünmez bir nesnenin etrafında yörüngede dönüyorlardı.

46
00:04:16,040 --> 00:04:21,670
Yıldızların hareketlerinden çıkararak, bu görünmez cisim çok yüksek kütleli olmalıydı.

47
00:04:22,440 --> 00:04:29,000
Bir canavar karadelik, kütlesi Güneş'in kütlesinin tam 4.3 milyon katı!

48
00:04:29,730 --> 00:04:33,760
Astronomlar aynı zamanda gaz bulutlarından enerji fışkırmalarının

49
00:04:33,760 --> 00:04:35,510
karadeliğin içine doğru düştüğünü de gözlemlediler.

50
00:04:35,510 --> 00:04:40,460
Bunların hepsi işte Uyarlanabilen Optik sisteminin gücü ile oldu.

51
00:04:42,340 --> 00:04:47,050
Yani ince aynalar ve aktif optik sistemi dev teleskopların inşa edilmesine sebep oldu.

52
00:04:47,050 --> 00:04:50,050
Ve Uyarlanabilen Optik de, atmosferdeki dalgalanmaları çözerek

53
00:04:50,050 --> 00:04:53,430
bize çok keskin görüntülerin ulaşmasını sağladı.

54
00:04:54,210 --> 00:04:56,260
Ama henüz sihirli buluşlarımız bitmedi.

55
00:04:56,260 --> 00:05:00,440
Ve üçüncüsü. Girişimölçerler (Interferometreler).

56
00:05:03,080 --> 00:05:06,030
VLT dört tane teleskoptan meydana geliyor.

57
00:05:06,030 --> 00:05:12,170
Hep beraber birleştirildiğinde, 130 metre genişliğinde bir sanal teleskop gibi davranabiliyorlar.

58
00:05:14,730 --> 00:05:20,350
Herbir teleskoptan gelen ışık, tünellerle taşınarak

59
00:05:20,350 --> 00:05:23,460
bir yeraltı laboratuvarında toplanıyor.

60
00:05:25,220 --> 00:05:31,280
Burada ışık dalgaları lazer ölçücü ve gecikme çizgileri kullanılarak birleştiriliyor.

61
00:05:36,160 --> 00:05:41,070
Sonuç olarak, dört tane 8.2 metrelik teleskobun ışık toplama gücü ve

62
00:05:41,070 --> 00:05:47,370
ve kartal gözü gibi görüntü oluşturan sanal teleskop 50 tenis kortu büyüklüğüne ulaşıyor.

63
00:05:50,240 --> 00:05:54,010
Dört ek teleskop da ağa daha çok esneklilk kazandırıyor.

64
00:05:54,010 --> 00:05:57,340
Belki 4 dev teleskobun yanında ufacık gibi durabilir.

65
00:05:57,340 --> 00:06:01,990
Ama, 1.8 metre genişliğinde aynaları vardır.

66
00:06:01,990 --> 00:06:07,580
Bu da yaklaşık 100 yıl önce dünyadaki en büyük teleskoptan bile daha büyüktür.

67
00:06:09,300 --> 00:06:12,070
Optik Girişimölçer mucize gibi birseydir.

68
00:06:12,070 --> 00:06:16,270
Yıldız ışığının sihirli gücü, çölün ortasında dize geliyor.

69
00:06:16,270 --> 00:06:20,270
Ve sonuçlar inanılmaz.

70
00:06:22,380 --> 00:06:26,850
Çok Büyük Teleskobu Girişimölçeri, 50 kat daha fazla detaylı bilgiyi

71
00:06:26,850 --> 00:06:28,920
Hubble Uzay Teleskobuna nazaran sunuyor.

72
00:06:31,990 --> 00:06:36,220
Örnek vermek gerekirse, vampir bir çift yıldızın çok net görüntüsünü sunuyor.

73
00:06:38,180 --> 00:06:41,050
Bir yıldız, yoldaşı olan diğer yıldızdan madde çalıyor.

74
00:06:45,690 --> 00:06:50,470
Düzensiz yıldız tozu esintileri Betelgeuse yıldızının çevresinde tespit edildi

75
00:06:50,470 --> 00:06:54,430
dev bir yıldız, süpernovaya dönüşmek üzere.

76
00:06:56,770 --> 00:07:02,020
Ve yeni doğmakta olan yıldızların çevresindeki disklerde, astronomlar...

77
00:07:03,010 --> 00:07:06,370
... Dünya benzeri gezegenler oluşturmak için gerekli hammaddeyi buldular.

78
00:07:07,100 --> 00:07:12,710
Çok Büyük Teleskop insanoğlunun gökyüzüne bakan en keskin gözüdür.

79
00:07:13,400 --> 00:07:16,780
Ama astronomlar ufuklarını geliştirmek için

80
00:07:16,780 --> 00:07:18,890
farklı metodlar da kullanıyorlar

81
00:07:18,890 --> 00:07:21,720
Avrupa Güney Gözlemevi'nde

82
00:07:21,720 --> 00:07:27,610
evreni çok farklı çeşit bir ışık ile gözlemeyi öğrendiler.