1 00:00:02,520 --> 00:00:06,520 Anders kijken 2 00:00:13,520 --> 00:00:14,820 Prachtige muziek, hè? 3 00:00:15,960 --> 00:00:18,320 Maar stel je voor dat je slechthorend bent. 4 00:00:18,320 --> 00:00:21,850 En dat je de lage frequenties niet kunt horen? 5 00:00:23,180 --> 00:00:24,980 Of de hoge frequenties? 6 00:00:26,780 --> 00:00:29,470 Astronomen bevonden zich in een vergelijkbare situatie 7 00:00:30,170 --> 00:00:35,480 Het menselijk oog is alleen gevoelig voor een klein deel van alle straling uit het heelal. 8 00:00:35,480 --> 00:00:39,500 We kunnen geen licht zien op een kortere golflengte dan violette golven, 9 00:00:39,500 --> 00:00:41,560 of langere dan rode golven. 10 00:00:42,290 --> 00:00:45,410 We kunnen gewoon niet de hele kosmische symfonie ontvangen. 11 00:00:47,520 --> 00:00:53,020 Infrarood, of warmtestraling, werd ontdekt door William Herschel, in 1800. 12 00:00:56,600 --> 00:00:59,650 In een donkere kamer, je kunt me niet zien. 13 00:01:00,520 --> 00:01:05,100 Maar zet je infraroodbril op, en je kunt mijn lichaamswarmte 'zien'. 14 00:01:08,210 --> 00:01:14,310 Op die manier onthullen infrarood-telescopen kosmische objecten die te koud zijn om zichtbaar licht uit te stralen, 15 00:01:14,310 --> 00:01:18,900 zoals donkere wolken van gas en stof waarin sterren en planeten worden geboren. 16 00:01:28,020 --> 00:01:29,090 Al decennia lang, 17 00:01:29,090 --> 00:01:31,770 willen ESO-astronomen het heelal graag onderzoeken 18 00:01:31,770 --> 00:01:33,690 op infrarood-golflengten. 19 00:01:34,430 --> 00:01:37,370 Maar de eerste ontvangers waren klein en daardoor weinig efficiënt. 20 00:01:38,010 --> 00:01:41,130 Ze gaven een vertroebeld beeld van de infrarood-hemel. 21 00:01:43,410 --> 00:01:47,050 De huidige infrarood-camera's zijn enorm en krachtig. 22 00:01:47,050 --> 00:01:51,930 Ze worden gekoeld tot zeer lage temperaturen om hun gevoeligheid te verbeteren. 23 00:01:53,520 --> 00:01:58,340 En ESO's Very Large Telescope is ontworpen om goed gebruik te maken van deze camera's. 24 00:02:03,230 --> 00:02:10,100 Sommige technologische snufjes, zoals interferometrie, werken zelfs alleen in het infrarood. 25 00:02:12,470 --> 00:02:16,710 We hebben onze blik verruimd, en het universum in een nieuw licht geplaatst. 26 00:02:20,380 --> 00:02:26,340 De donkere bobbel is een wolk van kosmisch stof. Hij bedekt de sterren op de achtergrond. 27 00:02:26,340 --> 00:02:31,050 Maar in het infrarood kunnen we dwars door het stof heen kijken. 28 00:02:33,080 --> 00:02:36,560 En hier is de Orionnevel, een stellaire kraamkamer. 29 00:02:36,560 --> 00:02:40,990 De meeste pasgeboren sterren worden verborgen door stofwolken. 30 00:02:40,990 --> 00:02:47,240 En opnieuw schiet infrarood te hulp. Het onthult sterren die worden gevormd! 31 00:02:58,440 --> 00:03:02,250 Aan het eind van hun leven blazen sterren gasbellen uit. 32 00:03:02,250 --> 00:03:05,970 Kosmische pronkstukken in zichtbaar licht 33 00:03:05,970 --> 00:03:10,150 --- maar het infrarood-beeld laat veel meer detail zien. 34 00:03:12,500 --> 00:03:14,840 Vergeet ook niet de sterren en gaswolken 35 00:03:14,840 --> 00:03:19,830 die worden opgeslokt door het gigantische zwarte gat in het hart van de Melkweg. 36 00:03:19,830 --> 00:03:23,510 Zonder infrarood-camera's zouden we die nooit kunnen zien. 37 00:03:25,690 --> 00:03:26,840 In andere sterrenstelsels 38 00:03:26,840 --> 00:03:31,980 hebben infrarood-onderzoeken laten zien wat de verdeling van zon-achtige sterren is. 39 00:03:34,930 --> 00:03:38,609 De verste sterrenstelsels kunnen alleen worden bestudeerd in het infrarood. 40 00:03:38,609 --> 00:03:41,520 Hun licht is verschoven naar deze lange golflengten 41 00:03:41,789 --> 00:03:44,020 door de uitdijing van het heelal. 42 00:03:46,410 --> 00:03:50,750 Dicht bij Paranal is een kleine bergpiek met een enkel gebouw op de top. 43 00:03:51,430 --> 00:03:55,020 In dat gebouw staat de 4,1-meter VISTA-telescoop. 44 00:03:55,490 --> 00:03:59,040 Hij is gebouwd in het Verenigd Koninkrijk, ESO's tiende lidstaat. 45 00:04:06,620 --> 00:04:09,750 Op dit moment kijkt VISTA alleen in het infrarood. 46 00:04:09,750 --> 00:04:14,510 Hij gebruikt een reusachtige camera, die meer weegt dan een pickup truck. 47 00:04:14,980 --> 00:04:21,060 En ja, VISTA biedt niet eerder getoonde blikken op het infrarode heelal. 48 00:04:22,400 --> 00:04:26,220 ESO doet optische sterrenkunde, sinds zijn oprichting, 50 jaar geleden. 49 00:04:29,360 --> 00:04:32,370 En infrarood-sterrenkunde sinds zo'n 30 jaar. 50 00:04:37,720 --> 00:04:40,560 Maar de kosmische symfonie heeft meer registers. 51 00:04:42,520 --> 00:04:46,720 Op 5000 meter boven de zeespiegel, hoog in de Chileense Andes, 52 00:04:46,720 --> 00:04:48,920 ligt de Chajnantor hoogvlakte. 53 00:04:50,440 --> 00:04:53,240 Astronomie gaat niet naar nog grotere hoogte. 54 00:04:56,540 --> 00:04:59,260 Chajnantor is de thuisbasis van ALMA 55 00:05:00,550 --> 00:05:03,760 -- de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array. 56 00:05:04,800 --> 00:05:06,680 ALMA wordt nu gebouwd. 57 00:05:07,170 --> 00:05:10,540 Op een plek die zo onaangenaam is dat zelfs ademhalen er moeilijk is! 58 00:05:13,730 --> 00:05:16,660 Met slechts tien van de 66 ontvangers op hun plaats, 59 00:05:16,660 --> 00:05:21,180 deed ALMA zijn eerste waarnemingen in het najaar van 2011. 60 00:05:25,600 --> 00:05:31,570 Millimeter-golven uit de ruimte. Om die te observeren, moet het hoog en droog zijn. 61 00:05:31,570 --> 00:05:36,330 Chajnantor is een van de beste plekken ter wereld hiervoor. 62 00:05:41,100 --> 00:05:46,880 Wolken van koud gas en donker stof worden zichtbaar in twee botsende sterrenstelsels. 63 00:05:47,390 --> 00:05:51,960 Dit is niet de plek waar sterren worden geboren, maar waar ze worden verwekt. 64 00:05:55,060 --> 00:05:58,690 En deze spiraliserende golven in de uitstoot van een stervende ster 65 00:05:58,690 --> 00:06:01,730 --- kunnen die van een planeet afkomstig zijn? 66 00:06:06,270 --> 00:06:08,000 Door de manier waarop we kijken te veranderen, 67 00:06:08,000 --> 00:06:12,230 komen we meer te weten over het ontstaan van planeten, sterren en melkwegstelsels. 68 00:06:12,830 --> 00:06:16,020 In de hele symphonie van de kosmos.