1 00:00:01,680 --> 00:00:06,620 Að smíða stórt 2 00:00:11,930 --> 00:00:14,840 Stjörnufræði er stór vísindagrein. 3 00:00:17,430 --> 00:00:19,190 Alheimurinn er risavaxinn 4 00:00:19,190 --> 00:00:23,630 og rannsóknir á honum krefjast stórra mælitækja. 5 00:00:28,370 --> 00:00:32,850 Þetta er 5 metra breiði Hale spegilsjónaukinn á Palomarfjalli. 6 00:00:32,850 --> 00:00:37,760 Þegar Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli var stofnuð fyrir fimmtíu árum 7 00:00:37,760 --> 00:00:41,210 var hann stærsti sjónauki í heiminum. 8 00:00:42,460 --> 00:00:48,020 Very Large Telescope ESO á Cerro Paranal er sá þróaðasti í dag. 9 00:00:48,520 --> 00:00:51,330 Hann er öflugasti sjónauki sögunnar 10 00:00:51,330 --> 00:00:55,710 og hefur sýnt okkur alheiminn í allri sinni dýrð. 11 00:00:58,350 --> 00:01:02,620 En stjörnufræðingar eygja enn stærri tæki. 12 00:01:02,620 --> 00:01:05,980 Og ESO lætur drauma þeirra rætast. 13 00:01:20,330 --> 00:01:22,650 San Pedro de Atacama. 14 00:01:24,020 --> 00:01:27,580 Á afviknum stað innan um glæsileg náttúruundur 15 00:01:27,580 --> 00:01:32,100 er þessi heillandi bær heimkynni innfæddra Atacameños 16 00:01:32,100 --> 00:01:34,650 en líka bakpokaferðalanga með ævintýraþrá. 17 00:01:36,910 --> 00:01:40,710 Og stjörnufræðinga og tæknimanna ESO. 18 00:01:46,020 --> 00:01:50,090 Skammt frá San Pedro er daumatæki ESO að taka á sig mynd. 19 00:01:50,090 --> 00:01:55,680 Tækið kallast ALMA – Atacama Large Millimeter/submillimeter Array. 20 00:01:56,760 --> 00:02:02,120 ALMA er samstarfsverkefni Evrópu, Norður Ameríku og austur Asíu. 21 00:02:02,120 --> 00:02:05,080 Hún virkar eins og risavaxin súmlinsa. 22 00:02:05,080 --> 00:02:10,360 Þegar loftnetin 66 eru þétt saman fæst víðmynd af himninum. 23 00:02:10,360 --> 00:02:16,260 En þegar þau eru færð sundur sýna þau miklu fínni smáatriði á smærra svæði á himninum. 24 00:02:18,390 --> 00:02:23,080 Á hálfsmillímetra-bylgjulengdum sér ALMA alheiminn í öðru ljósi. 25 00:02:23,080 --> 00:02:24,740 En hvað mun hann leiða í ljós? 26 00:02:26,280 --> 00:02:31,760 Myndun fyrstu vetrarbrautanna í alheiminum í kjölfar Miklahvells. 27 00:02:34,500 --> 00:02:37,130 Köld og rykug ský úr sameindagasi 28 00:02:37,130 --> 00:02:41,220 — staðina þar sem nýjar sólir og reikistjörnur verða til. 29 00:02:44,830 --> 00:02:47,390 Og efnafræði alheimsins. 30 00:02:51,190 --> 00:02:56,180 ALMA mun finna lífrænar sameindir — byggingareiningar lífsins. 31 00:03:00,280 --> 00:03:04,090 Smíði loftneta fyrir ALMA er í fullum gangi. 32 00:03:05,040 --> 00:03:08,440 Tveir risaflutningabílar, kallaðir Ottó og Lorre 33 00:03:08,440 --> 00:03:12,610 sjá um að flytja fullkláruð loftnetin upp á Chajnantor hásléttuna. 34 00:03:18,810 --> 00:03:20,710 Í 5.000 metra hæð yfir sjávarmáli 35 00:03:20,710 --> 00:03:25,000 gefur röðin betri mynd af alheiminum í örbylgjuljósi en nokkru sinni fyrr. 36 00:03:32,110 --> 00:03:33,970 Þegar ALMA er næstum fullkláruð 37 00:03:33,970 --> 00:03:38,080 eru enn nokkur ár í næsta draumatæki ESO. 38 00:03:38,080 --> 00:03:40,150 Sérðu fjallið þarna? 39 00:03:40,150 --> 00:03:42,789 Þetta er Cerro Armazones. 40 00:03:44,920 --> 00:03:46,280 Ekki svo ýkja langt frá Paranal 41 00:03:46,280 --> 00:03:51,520 en þar verður stærsti sjónauki í sögu mannkyns reistur. 42 00:03:52,020 --> 00:03:56,700 Hér gefur að líta European Extremely Large Telescope. 43 00:03:57,130 --> 00:03:59,840 Stærsta auga jarðar. 44 00:04:04,620 --> 00:04:07,750 Safnspegillinn verður næstum fjörutíu metrar í þvermál 45 00:04:07,750 --> 00:04:13,280 svo allir aðrir sjónaukar verða dvergvaxnir við hlið E-ELT. 46 00:04:15,310 --> 00:04:18,640 Næstum átta hundruð tölvustýrðir spegilhlutar. 47 00:04:20,300 --> 00:04:24,530 Sjóntækin eru flókin til að skörpustu hugsanlegu myndir náist. 48 00:04:27,010 --> 00:04:30,170 Hvolf á hæð við kirkjuturn. 49 00:04:35,140 --> 00:04:39,550 E-ELT er æfing í efsta stigi lýsingarorða. 50 00:04:42,690 --> 00:04:47,190 En að sjálfsögðu eru raunverulegu undrin þarna úti í alheiminum. 51 00:04:52,740 --> 00:04:57,120 E-ELT mun taka myndir af reikistjörnum á braut um aðrar stjörnur. 52 00:05:00,780 --> 00:05:04,840 Litrófsriti hans mun þefa af lofthjúpum þessara framandi hnatta 53 00:05:04,840 --> 00:05:07,140 í leit að ummerkjum lífs. 54 00:05:10,930 --> 00:05:16,270 Lengra í burtu mun E-ELT rannsaka stakar stjörnur í öðrum vetrarbrautum. 55 00:05:16,270 --> 00:05:21,100 Því mætti líkja við að hitta íbúa nágrannaborgar í fyrsta sinn. 56 00:05:22,020 --> 00:05:24,410 Þessi risavaxna tímavél 57 00:05:24,410 --> 00:05:28,150 gerir okkur kleift að horfa milljarða ára aftur í tímann 58 00:05:28,150 --> 00:05:30,420 og sjá hvernig allt saman hófst. 59 00:05:34,290 --> 00:05:37,790 Og hann gæti leyst ráðgátuna um vaxandi útþenslu alheimsins 60 00:05:37,790 --> 00:05:42,180 — þá dularfullu staðreynd að vetrarbrautir fjarlægjast hver aðra 61 00:05:42,180 --> 00:05:44,660 með sívaxandi hraða. 62 00:05:56,570 --> 00:06:00,930 Stjörnufræði er stór vísindagrein, grein stórra ráðgáta. 63 00:06:00,930 --> 00:06:02,520 Er líf utan jarðar? 64 00:06:02,520 --> 00:06:04,780 Hvernig varð alheimurinn til? 65 00:06:05,910 --> 00:06:11,000 Nýi risasjónauki ESO mun hjálpa okkur að skilja. 66 00:06:11,000 --> 00:06:15,020 Okkur vantar enn nokkuð upp á, en biðin styttist. 67 00:06:15,020 --> 00:06:16,330 Svo hvað er næst? 68 00:06:16,330 --> 00:06:17,930 Það veit enginn. 69 00:06:17,930 --> 00:06:20,990 En ESO er reiðubúin fyrir ævintýrið.