1
00:00:01,680 --> 00:00:06,620
Groter en groter

2
00:00:11,930 --> 00:00:14,840
Astronomie is 'big science'.

3
00:00:17,430 --> 00:00:19,190
Het heelal is uitgestrekt,

4
00:00:19,190 --> 00:00:23,630
en de exploratie van de kosmos vergt reusachtige instrumenten.

5
00:00:28,370 --> 00:00:32,850
Dit is de 5-meter Hale spiegeltelescoop op Palomar Mountain.

6
00:00:32,850 --> 00:00:37,760
Toen de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ontstond, 50 jaar geleden,

7
00:00:37,760 --> 00:00:41,210
was dit de grootste telescoop ter wereld.

8
00:00:42,460 --> 00:00:48,020
Eso's Very Large Telescope op Cerro Paranal is tegenwoordig  'state of the art'.

9
00:00:48,520 --> 00:00:51,330
Als het meest krachtige observatorium in de geschiedenis,

10
00:00:51,330 --> 00:00:55,710
heeft het het heelal waarin wij leven in volle glorie onthuld.

11
00:00:58,350 --> 00:01:02,620
Maar astronomen hebben hun zinnen gezet op nog grotere instrumenten.

12
00:01:02,620 --> 00:01:05,980
En ESO realiseert die dromen.

13
00:01:20,330 --> 00:01:22,650
San Pedro de Atacama.

14
00:01:24,020 --> 00:01:27,580
Verscholen tussen adembenemende uitzichten en wonderen van de natuur,

15
00:01:27,580 --> 00:01:32,100
is dit pittoreske stadje de thuisbasis van inheemse Atacameños

16
00:01:32,100 --> 00:01:34,650
en avontuurlijke rugzaktoeristen.

17
00:01:36,910 --> 00:01:40,710
En ESO-astronomen en -technici.

18
00:01:46,020 --> 00:01:50,090
Niet ver van San Pedro krijgt ESO's eerste 'droom-machine' vorm.

19
00:01:50,090 --> 00:01:55,680
Hij heet ALMA, de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array.

20
00:01:56,760 --> 00:02:02,120
ALMA is een gezamenlijk project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië.

21
00:02:02,120 --> 00:02:05,080
ALMA werkt als een gigantische zoom-lens.

22
00:02:05,080 --> 00:02:10,360
Dicht bij elkaar hebben de 66 ontvangers een grote kijkhoek.

23
00:02:10,360 --> 00:02:16,260
Maar verder uit elkaar, laten ze veel meer detail zien van een kleiner stuk van de hemel.

24
00:02:18,390 --> 00:02:23,080
Op submillimeter-golflengten ziet ALMA het universum in een ander licht.

25
00:02:23,080 --> 00:02:24,740
Maar wat gaat ALMA onthullen?

26
00:02:26,280 --> 00:02:31,760
De geboorte van de eerste sterrenstelsels in het heelal, in het kielzog van de oerknal.

27
00:02:34,500 --> 00:02:37,130
Koude en stoffige wolken van moleculair gas

28
00:02:37,130 --> 00:02:41,220
--- de stellaire kraamkamers waarin nieuwe zonnen en planeten worden geboren.

29
00:02:44,830 --> 00:02:47,390
En: de chemie van de kosmos.

30
00:02:51,190 --> 00:02:56,180
ALMA zal organische moleculen opsporen --- de bouwstenen van leven.

31
00:03:00,280 --> 00:03:04,090
De bouw van de ALMA-ontvangers is in volle gang.

32
00:03:05,040 --> 00:03:08,440
Twee gigantische transportvoertuigen, Otto en Lore genaamd,

33
00:03:08,440 --> 00:03:12,610
brengen de antennes omhoog, naar het Chajnantor-plateau.

34
00:03:18,810 --> 00:03:20,710
Op 5000 meter boven zeeniveau

35
00:03:20,710 --> 00:03:25,000
geven de ontvangers een ongekende blik op het microgolf-universum.

36
00:03:32,110 --> 00:03:33,970
Terwijl ALMA bijna gereed is,

37
00:03:33,970 --> 00:03:38,080
is ESO's volgende 'droom-machine' nog een paar jaar weg.

38
00:03:38,080 --> 00:03:40,150
Ziet u die berg?

39
00:03:40,150 --> 00:03:42,789
Dat is Cerro Armazones.

40
00:03:44,920 --> 00:03:46,280
Niet ver van Paranal

41
00:03:46,280 --> 00:03:51,520
wordt dit de thuisbasis van de grootste telescoop in de geschiedenis van de mensheid.

42
00:03:52,020 --> 00:03:56,700
De European Extremely Large Telescope.

43
00:03:57,130 --> 00:03:59,840
's Werelds grootste oog op het heelal.

44
00:04:04,620 --> 00:04:07,750
Met een spiegel van bijna 40 meter middellijn,

45
00:04:07,750 --> 00:04:13,280
wordt de E-ELT groter dan elke telescoop voordien.

46
00:04:15,310 --> 00:04:18,640
Bijna 800 computer-gestuurde spiegel-segmenten.

47
00:04:20,300 --> 00:04:24,530
Complexe optiek om de scherpst mogelijke afbeeldingen te maken.

48
00:04:27,010 --> 00:04:30,170
Een koepel zo groot als een kerktoren.

49
00:04:35,140 --> 00:04:39,550
De E-ELT is een oefening in superlatieven.

50
00:04:42,690 --> 00:04:47,190
Maar het echte wonder is natuurlijk het universum om ons heen.

51
00:04:52,740 --> 00:04:57,120
De E-ELT zal planeten rond andere sterren vinden.

52
00:05:00,780 --> 00:05:04,840
Zijn spectrografen zullen de atmosferen van deze buitenaardse werelden besnuffelen,

53
00:05:04,840 --> 00:05:07,140
en zoeken naar biosignaturen.

54
00:05:10,930 --> 00:05:16,270
Verder weg zal de E-ELT individuele sterren bestuderen in andere sterrenstelsels.

55
00:05:16,270 --> 00:05:21,100
Zoals het voor de eerste keer ontmoeten van inwoners van naburige steden.

56
00:05:22,020 --> 00:05:24,410
Als een kosmische tijdmachine

57
00:05:24,410 --> 00:05:28,150
zal de gigantische telescoop ons miljarden jaren laten terugkijken,

58
00:05:28,150 --> 00:05:30,420
om te leren hoe alles begon.

59
00:05:34,290 --> 00:05:37,790
En misschien lost de E-ELT het raadsel van het versneld uitdijende heelal op

60
00:05:37,790 --> 00:05:42,180
--- het mysterieuze feit dat sterrenstelsels van elkaar af bewegen,

61
00:05:42,180 --> 00:05:44,660
steeds sneller.

62
00:05:56,570 --> 00:06:00,930
Atsronomie is 'big science', en een wetenschap van grote mysteries.

63
00:06:00,930 --> 00:06:02,520
Is er leven buiten de aarde?

64
00:06:02,520 --> 00:06:04,780
Wat is de herkomst van het universum?

65
00:06:05,910 --> 00:06:11,000
ESO's nieuwe monstertelescoop zal ons helpen bij onze speurtocht om het heelal te begrijpen.

66
00:06:11,000 --> 00:06:15,020
We zijn er nog niet, maar het duurt niet lang meer.

67
00:06:15,020 --> 00:06:16,330
Dus, wat komt hierna?

68
00:06:16,330 --> 00:06:17,930
Dat weet niemand.

69
00:06:17,930 --> 00:06:20,990
Maar ESO is klaar voor het avontuur.