Deze met verre sterren en sterrenstelsels bezaaide foto is een deep-field afbeelding gemaakt met de Wide Field Imager (WFI), een camera gemonteerd op de MPG/ESO 2,2-meter telescoop op het La Silla Observatorium in Chili.

De foto werd gemaakt als onderdeel van de COMBO-17-survey. COMBO-17 staat voor Classifying Objects by Medium-Band Observations in 17 filters en is een project waarbij vijf kleine stukjes hemel zijn vastgelegd met behulp van zeventien verschillend gekleurde optische filters. De totale oppervlakte van die 5 velden komt ongeveer overeen met de grootte van de de volle maan. Het project heeft enorme aantallen verre objecten onthuld - en demonstreert maar weer eens hoeveel er nog te ontdekken valt in het heelal.

Het beeld toont een gebied dat ook werd onderzocht in het kader van het FORS Deep Field (FDF). In dit project werden verschillende gebieden van de hemel in tot in detail en diepte onderzocht met behulp van de FORS2-spectrograaf. Dit instrument is momenteel geïnstalleerd op ESO's Very Large Telescope te Paranal, Chili. Bij de WFI-onderzoeken worden veel meer filters gebruikt dan bij de vorige FDF-observaties en wordt naar grotere delen van de hemel gekeken, met als resultaat de beelden zoals hierboven.

Zo'n glimp van het heelal onthult tienduizenden verre sterren, sterrenstelsels en quasars die voorheen buiten ons zicht lagen, en wordt gebruikt voor onderzoek naar gravitatielenzen en de verdeling van donkere materie in sterrenstelsels en clusters.

Links

• Het COMBO-17 onderzoek aan het Max-Planck-Institut für Astronomie, Heidelberg

Vertaling Peter Middelkoop

Deze nieuwe afbeelding van ESO's VISTA-telescoop laat een nieuw ontdekte bruine dwerg zien met de naam VVV BD001. Je vindt hem door in te zoomen op het centrum van de foto. Het is de eerste nieuw ontdekte bruine dwerg binnen onze kosmische omgeving als onderdeel van het VVV-onderzoek. VVV Acerca BD001 ligt 55 lichtjaar bij ons vandaan, in de richting van het zeer volle centrum van ons melkwegstelsel.

Bruine dwergen zijn sterren die er nooit helemaal in zijn geslaagd om uit te groeien tot een ster zoals onze zon, en worden vaak aangeduid als 'mislukte sterren'. Ze zijn groter in omvang dan planeten zoals Jupiter, maar kleiner dan sterren.

Deze dwerg is bijzonder in twee opzichten. Het is de eerste die gevonden is in de richting van ons melkwegcentrum - één van de meest drukke gebieden aan de hemel - en hij hoort tot een ongebruikelijke klasse van sterren die bekend staat als 'ongewoon blauwe bruine dwergen'. Het is nog onduidelijk waarom deze sterren blauwer zijn dan verwacht.

Bruine dwergen ontstaan op dezelfde manier als sterren maar hebben niet genoeg massa om de verbranding van waterstof op gang te brengen. Daardoor zijn ze veel koeler en produceren ze veel minder licht, waardoor ze moeilijk te vinden zijn. Astronomen gebruiken voor het zoeken naar deze objecten gewoonlijk nabij- en mid-infraroodcamera's en speciale telescopen die gevoelig zijn voor deze zeer koele objecten, maar vermijden meestal het zoeken in zeer volle gebieden van de ruimte, zoals bijvoorbeeld de centrale regio van ons melkwegstelsel.

VISTA (the Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy) is 's werelds grootste onderzoekstelescoop en ligt op ESO's Paranal in Chili. VISTA doet zes afzonderlijke onderzoeken en het VVV-onderzoek (VISTA Variables in the Via Lactea) is bedoeld om een miljard objecten in het centrum van ons eigen melkwegstelsel te catalogiseren. VVV BD001 werd bij toeval ontdekt tijdens dit onderzoek.

Wetenschappers gebruiken de VVV-catalogus om een 3-dimensionale kaart te maken van de centrale 'bol' van sterren in het centrum van de Melkweg (eso1339). Daarnaast zijn de gegevens ook gebruikt voor een enorme kleurenafbeelding van 108.200 x 81.500 pixels groot. Deze afbeelding bevat bijna negen miljard pixels (eso1242) en is één van de grootste astronomische beelden die ooit zijn geproduceerd.

Links

• VVV Survey (VISTA Variables in the Via Lactea)

Vertaling: Peter Middelkoop

Het kleine Toconao is het dichtsbijgelegen dorpje in de buurt van het grootste astronomie-project ooit: ALMA [1] , de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array.  Toconao heeft minder dan 800 inwoners en ligt op 2475 meter boven de zeespiegel in een door een kleine bergrivier gevoede oase aan de rand van de Atacama, de droogste woestijn ter wereld.  Een deel van het jaar stroomt de rivier niet. De lokale boeren regelen het waterpeil met dammen en kanalen zodat ze hun gewassen het hele jaar van water kunnen voorzien.

Sommige gebouwen in Toconao zijn gebouwd met traditioneel bouwmateriaal: vulkanisch gesteente en adobe (een mengsel van zand, water, klei en organische materialen zoals stro en mest.) Een voorbeeld hiervan is de San Lucas kerk met klokkentoren, hier linksonder op de foto.

Naast hun wetenschappelijk werk heeft het ALMA-personeel ook de traditioneel culturele kennis over het heelal van de Atacameño, de oude bewoners van Toconao en omgeving, vastgelegd. Het doel hiervan is om dit cultureel wetenschappelijk erfgoed te bewaren voor latere generaties. 

ALMA steunt sinds 2008 ook een educatief verbeterplan op School E-21, een openbare plattelandsschool in Toconao. Dit plan is gericht op verbetering van het wetenschappelijk onderwijs en de Engelse taal.

Deze luchtfoto is gemaakt door de twee bemanningsleden van het ORA Wings for Science project , Clementine Bacri en Adrien Normier, die met een speciaal eco-vriendelijke ultralight vliegtuig [2] een jaar lang rond de wereld vlogen om wetenschappers te ondersteunen met allerhande werkzaamheden zoals het nemen van luchtmonsters, foto’s voor archeologisch onderzoek, observaties van biodiversiteit en 3D terrein modellering.

ESO heeft een samenwerkingsverband met deze non-profit organisatie.  Tijdens hun vluchten maakten ze films en foto’s die worden gebruikt voor educatie en voor het bevorderen van plaatselijk onderzoek. Hun reis om de wereld begon in juni 2012 en eindigde in juni 2013 met een landing op de Paris Air Show.

Links
[1] De Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA), een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, met medewerking van de Republiek Chili. In Europa wordt ALMA gefinancierd door de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), in Noord-Amerika door de National Science Foundation van de VS (NSF) in samenwerking met de National Research Council van Canada (NRC) en de National Science Council van Taiwan (NSC) en in Oost-Azië door de Nationale Instituten voor Natuurwetenschappen van Japan (NINS) in samenwerking met de Academia Sinica in Taiwan (AS). De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), dat geleid wordt door Associated Universities, Inc. (AUI) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

[2] Het ultralichte vliegtuigje is een NASA-bekroonde Pipistrel Virus SW 80 met een verbruik van slechts 7 liter brandstof per 100 kilometer - minder dan de meeste auto's.

Vertaling: Peter Middelkoop

Deze spectaculaire luchtfoto van Cerro Armazones genomen door ESO Photo ambassadeur Gerhard Hϋdepohl, is de weerslag van een bijzonder moment voor iedere fotograaf waarin alles samenkomt in een perfecte foto.

Hϋdepohl is electrotechnisch ingenieur bij het vlaggenschip van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht: 's werelds meest geavanceerde optische observatorium, de Very Large Telescope (VLT) op Cerro Paranal. Hϋdepohl maakte de foto tijdens een commerciële vlucht van Antofagasta naar Santiago. Kort nadat het vliegtuig vertrok nam het de ideale route voor een luchtopname van Cerro Armazones - en Hϋdepohl kon zich geen betere omstandigheden wensen. Hij zag zijn kans schoon en legde het spectaculaire terrein vanuit dit bijzondere perspectief vast.

We zien de Atacama-woestijn met daarin haarscherp het smalle, zigzaggende pad dat door het stoffige terrein snijdt. Deze onverharde weg loopt omhoog naar de top van Cerro Armazones. De top wordt momenteel bezet door een verzameling landmeetkundige apparaten maar is binnenkort de thuisbasis van de European Extremely Large Telescope (E-ELT). Deze 40-meter telescoop zal niet alleen antwoorden vinden op bestaande vragen in de astronomie, maar zal ongetwijfeld ook nieuwe vragen opwerpen én hopelijk beantwoorden.

Link:

• ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Peter Middelkoop

ESO's PESSTO-survey heeft dit beeld van Messier 74 vastgelegd, een prachtig spiraalstelsel met scherp afgetekende, draaiende armen. Maar het echte onderwerp van dit beeld is sinds eind juli 2013 de heldere nieuwe aanwinst van de Melkweg: een Type II supernova genaamd SN2013ej. De supernova is de helderste ster aan de linker onderkant van het beeld.

Dergelijke supernova's ontstaan ​​wanneer de kern van een zware ster instort - als gevolg van zijn eigen zwaartekracht - aan het einde van zijn leven. Dit instorten resulteert in een enorme explosie die materiaal ver de ruimte inwerpt. De resulterende explosie kan helderder worden dan het hele sterrenstelsel waarin het staat en weken of zelfs maanden zichtbaar blijven.

PESSTO (Public ESO Spectroscopic Survey for Transient Objects) is ontworpen om objecten die kortstondig aan de nachtelijke hemel verschijnen, zoals supernova's, te bestuderen. PESSTO doet dit door gebruik te maken van een aantal instrumenten van de NTT (New Technology Telescope), gelegen op ESO's La Silla Observatorium in Chili. Deze nieuwe foto van SN2013ej werd tijdens dit onderzoek met de NTT gemaakt.

SN2013ej is de derde supernova die sinds het begin van dit millennium is waargenomen in Messier 74. De andere twee supernova's zijn SN 2002ap en SN 2003gd. SN2013ej werd voor het eerst gemeld op 25 juli 2013 door het KAIT-telescoopteam in Californië, en de eerste "precovery image" is gemaakt door amateurastronoom Christina Feliciano, die van de publiek toegangkelijke Slooh Space Camera gebruik maakte om vlak voor de explosie naar het gebied te kijken.

Messier 74, in het sterrenbeeld Vissen, is voor amateurastronomen een van de moeilijkste Messier-objecten om te herkennen, vanwege de lage helderheid, maar SN2013ej is ook de komende weken zichtbaar voor zorgvuldige amateurastronomen als een uitdovende en zwakke ster. 

Links

• PESSTO (Public ESO Spectroscopic Survey for Transient Objects)

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Deze opname gemaakt met ESO's Very Large Telescope (VLT) op Paranal toont een klein deel van de bekende emissienevel, NGC 6357. Deze nevel staat op zo'n 8000 lichtjaar afstand in de staart van het zuidelijke sterrenbeeld Scorpius (Schorpioen). Het beeld heeft de karakteristieke rode gloed van een H-II gebied dat bestaat uit grote hoeveelheden geïoniseerd atomair waterstofgas en waterstof in een aangeslagen toestand.

De gaswolk baadt in intense ultraviolette straling die wordt omgezet in zichtbaar licht van deze karakteristieke een rode tint. De bron van de ultraviolette straling is de open sterrenhoop Pismis 24, de thuisbasis van enkele zware, jonge, blauwe sterren.

Pismis 24 zelf is niet zichtbaar op deze foto, maar zijn diffuse licht verlicht de wolk midden-rechts in beeld. Wij zien is een close-up van de omringende nevel, een mengeling van gas, donker stof, en net geboren en nog vormende sterren.

Vertaling: Peter Middelkoop

Een doordringend helder gordijn van sterren vormt de achtergrond van deze mooie foto die is genomen door astronoom Håkon Dahle. Het silhouet op de voorgrond is Håkon omringd door enkele grote donkere koepels die op de berg van ESO's La Silla Observatorium staan.

Veel professionele astronomen zijn ook enthousiaste fotografen - en wie kan het hen kwalijk nemen? De ESO-locaties in de Atacamawoestijn behoren tot de beste plekken op aarde om sterren te observeren, en het zijn - om dezelfde reden - fantastische plaatsen om de nachtelijke hemel te fotograferen.

Håkon nam deze foto tijdens een weeklange observatie-run met de MPG/ESO 2,2-telescoop. Tijdens de observaties werd de telescoop overgedragen aan een ander team, waardoor Håkon de kans kreeg om de sterrenhemel te bewonderen - en het voor ons vast te leggen.

De Melkweg is op het zuidelijk halfrond helderder dan in het noorden, omdat de zuidelijke regio's van onze planeet directer naar het dichte galactische centrum wijzen. Maar zelfs in het zuiden is de Melkweg aan de nachtelijke hemel nogal lichtzwak. Voor de meesten onder ons overtreft lichtvervuiling van onze steden en van de maan de zwakke gloed van de Melkweg, zodat deze onzichtbaar wordt.

Een van de beste aspecten van het La Silla Observatorium is dat het ver weg van heldere stadslichten ligt, waardoor je er de donkerste nachten op aarde mee kan maken. De atmosfeer is ook heel helder, waardoor er geen waas ontstaat die het zicht kan belemmeren. De hemel boven La Silla is zo donker dat zelfs de Melkweg een schaduw kan veroorzaken.

Håkon heeft deze foto toegevoegd aan de Your ESO Pictures Flickr-groep. De Flickr-groep wordt regelmatig beoordeeld, en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie, of in onze galerij.

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

Op deze mooie foto staan de sterrenstelsels NGC 799 (onder) en NGC 800 (boven) in het sterrenbeeld Cetus (de Walvis). Dit sterrenstelselpaar werd voor het eerst waargenomen in 1885 door de Amerikaanse astronoom Lewis Swift.

Doordat wij recht tegen deze op 300 miljoen lichtjaar afstand gelegen sterrenstelsels aankijken, is hun mooie vorm duidelijk te zien. Het zijn beide spiraalstelsels net als onze Melkweg. Karakteristieke lange armen kronkelen zich een weg naar een heldere uitstulping in het centrum. In de spiraalarmen zijn een groot aantal clusters van hete, jonge, blauwe sterren zichtbaar (de kleine blauwe stippen op de foto), terwijl in het centrum een grote groep oudere, koelere, rode sterren zijn samengepakt in een compacte, vrijwel bolvormige regio.

Op het eerste gezicht lijken beide stelsels erg op elkaar, maar het venijn zit in de staart, of beter: in de spiraalarmen. Naast het voor de hand liggende verschil in grootte, heeft NGC 799 een balkstructuur, die begint in het centrum waarbij de spiraalarmen vanuit de uiteinden van de balken uitwaaieren. De balken werken waarschijnlijk als een mechanisme dat gas van de spiraalarmen naar het centrum stuurt waardoor de stervorming intensiveert. In 2004 werd een supernova waargenomen in NGC 799 die de naam sn2004dt kreeg.

Een andere interessant onderscheidend kenmerk is het aantal spiraalarmen. De kleine NGC 800 heeft drie heldere, knoestige spiraalarmen, terwijl NGC 799 twee relatief zwakke, maar brede spiraalarmen heeft die beginnen aan de uiteinden van de balk. Ze vormen een ring die bijna volledig rond het centrum loopt.

Hoewel dit plaatje het idee geeft dat dit twee indrukwekkend dicht bij elkaar gelegen spiraalstelsels zijn die in een eeuwigdurende vrede samenleven, is de werkelijkheid anders. We weten niet precies wat de toekomst brengt. Misschien zien we slechts de stilte voor de storm, want meestal als twee sterrenstelsels dicht genoeg bij elkaar staan treden er, over een periode van honderden miljoenen jaren, zwaartekrachtverstoringen op. In sommige gevallen, veroorzaken die slechts kleine vervormingen, maar soms botsen sterrenstelsels en vormen ze samen een nieuw en groter geheel.

Deze foto is gemaakt met behulp van het FORS1-instrument op de 8,2-meter ESO Very Large Telescope (VLT) boven op Cerro Paranal, Chili. Het combineert belichtingen door drie filters (B, V, R).

Er zijn ook vijf asteroïden zichtbaar - kun jij ze allemaal vinden? De asteroïden verplaatsen zich tussen de verschillende belichtingen en vormen zo kleurige strepen. 


Vertaling: Peter Middelkoop

Deze foto toont het uitzicht ten oosten van Paranal, luttele seconden nadat de zon achter de horizon is verdwenen. De oranje gloed van de ondergaande zon steekt af tegen de 1,8-meter VLT Auxiliary Telescopes, terwijl de bijna volle Maan in de lucht hangt. Maar het beeld is nog interessanter, dankzij een atmosferisch fenomeen dat bekend staat als de Gordel van Venus.

De grijs-blauwachtige schaduw boven de horizon is de schaduw van de Aarde, met rechtsboven een roze gloed. Dit fenomeen ontstaat doordat zonlicht rood kleurt als het schijnsel van de ondergaande zon wordt weerkaatst door de atmosfeer van de Aarde. Dit sfeervolle effect kan direct na zonsondergang en kort voor zonsopgang worden gezien. Een soortgelijk effect wordt ook tijdens een totale zonsverduistering waargenomen.

De op de afbeelding getoonde telescopen zijn drie van de vier 1,8-meter hulptelescopen, gehuisvest in ultra-compacte mobiele behuizingen. Deze telescopen worden ingezet voor interferometrische waarnemingen, waarbij twee of meer telescopen samenwerken, en vormen een virtuele spiegel waardoor astronomen fijnere details zien dan wanneer de telescopen afzonderlijk werken.

Carolin Liefke nam deze foto tijdens een bezoek aan Paranal, en heeft hem ingediend bij de Your ESO Pictures Flickr-groep. De Flickr-groep wordt regelmatig beoordeeld en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie, of in onze galerij. Carolin werkt bij het ​​Haus der Astronomie, het centrum voor de astronomisch onderwijs en publiekscommunicatie in Heidelberg, Duitsland. Ze is lid van de ESO Science Outreach Network (ESON). ESON brengt ESO-nieuws naar de lidstaten en andere landen door persberichten te vertalen en een aanspreekpunt voor lokale media te verzorgen.

Links

• Haus der Astronomie
• Your ESO Pictures Flickr-groep
• ESO Science Outreach Network
• Carolin Liefke's fotostream
• Deze foto op Flickr

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

Spiraalstelsels zijn esthetisch gezien meestal zeer aantrekkelijk objecten, vooral wanneer ze recht van voren te zien zijn. En deze foto is hiervan een bijzonder mooi voorbeeld: het is het grootse spiraalvormige melkwegstelsel Messier 100, gelegen in het zuidelijke deel van het sterrenbeeld Coma Berenices (Haar van Berenices). Dit sterrenbeeld ligt op ongeveer 55 miljoen lichtjaar van de aarde.

Terwijl bij Messier 100 de spiraalarmen duidelijk herkenbaar zijn, vertoont het centrum ook veel zwakkere balkachtige structuren, waardoor we Messier 100 classificeren als type SAB. Hoewel het niet makkelijk te zien is op de foto, hebben wetenschappers het bestaan ​​van de balk bevestigd door het stelsel op andere golflengten te observeren.

Deze zeer gedetailleerde afbeelding toont de belangrijkste eigenschappen van een sterrenstelsel van dit type: reusachtige wolken van waterstofgas, gloeiend als rode vlekken omdat ze de geabsorbeerde energie van pas geboren, massieve sterren opnieuw uitstralen; de uniforme helderheid van oudere, gelige sterren rond het centrum; en zwarte flarden van stof geweven door de armen van de Melkweg.

Messier 100 is een van de helderste objecten van de Virgo Cluster: het dichtstbijzijnde cluster van sterrenstelsels ten opzichte van ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg. De Virgo Cluster bevat meer dan 2.000 sterrenstelsels, waaronder spiraal-, elliptische en onregelmatige sterrenstelsels. Deze foto is een combinatie van beelden door het FORS-instrument op ESO's Very Large Telescope te Paranal in Chili, geschoten met rode (R), groene (V) en blauwe (B) filters.

Links:

• Foto's van de VLT

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

Deze dynamische afbeelding toont de New Technology Telescope (NTT) gevestigd op ESO's La Silla Observatorium in Chili. De apart gevormde behuizing van de telescoop oogt wazig doordat de telescoop naar het gewenste object draait. De foto is gemaakt met een sluitertijd van dertig seconden.

Een van de eerste dingen die opvalt op deze foto is dat het telescoopgebouw een eigenaardige hoekige buitenkant heeft, in plaats van het meer gebruikelijke rondekoepelontwerp. Dit ontwerp is later veel gekopieerd, onder meer bij ESO's Very Large Telescope, maar het was baanbrekend toen de telescoop in 1989 werd ingehuldigd.

Het revolutionaire ontwerp van de NTT zorgt voor een optimale beeldkwaliteit, bijvoorbeeld door middel van zorgvuldig gecontroleerde ventilatie, die de luchtstroom optimaliseert door de NTT en zo onscherpte door luchtturbulentie minimaliseert. Net zichtbaar in de onscherpte van dit beeld zijn de grote flappen, die een belangrijk onderdeel van dit systeem vormen.

Een ander kenmerk dat zijn tijd ver vooruit was op het moment dat de NTT werd gebouwd, is de spiegel. Met een diameter van 3,58 meter werd deze nooit als bijzonder groot beschouwd, maar het ontwerp was zeer innovatief. De spiegel is flexibel en kan realtime worden aangepast om een ​​perfecte vorm te behouden, zodat er geen buigingen of verzakkingen ontstaan die schadelijk zijn voor de beeldkwaliteit. ESO en de NTT waren pioniers op het gebied van deze technologie - genaamd active optics - en het is nu een standaard onderdeel van de moderne telescopen.

Momenteel is de NTT voorzien van twee verschillende instrumenten die astronomen gebruiken om hun waarnemingen te verrichten: de infraroodspectrograaf en beeldcamera SOFI (afgekort van de Son of ISAAC, een VLT instrument) en EFOSC2, een spectrograaf en camera die zijn ontworpen om lichtzwakke objecten op te sporen.

De La Silla ligt in het zuidelijke deel van de Atacama-woestijn, 600 kilometer ten noorden van Santiago de Chile en op een hoogte van 2400 meter.

Het beeld is geschoten door Malte Tewes, een astronoom aan de Ecole Polytechnique Federale de Lausanne, Zwitserland.

Malte heeft deze foto ingestuurd naar Your ESO Pictures Flickr Group. Deze Flickr Group wordt regelmatig beoordeeld: de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie of in onze galerij.

Links

• Malte Tewes' fotostream
• Deze afbeelding op Flickr

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

Deze zeldzame luchtfoto van het Paranal-observatorium werd in december 2012 door Clementine Bacri en Adrien Normier genomen. Zij vliegen in een speciaal, milieuvriendelijk ultralight-vliegtuig [1] een jaar lang rond de wereld. Dit treffende beeld toont de ruwe, natuurlijke schoonheid van het landschap rond de afgelegen locatie van een van 's werelds beste astronomische faciliteiten, ESO's Very Large Telescope (VLT), en zijn vier onafhankelijke 8,2-meter telescopen op de top van Cerro Paranal.

ESO heeft een lopende partnerschap met het ORA Wings for Science-project, een non-profit initiatief dat vanuit de lucht ondersteuning biedt aan publieke onderzoeksorganisaties. De twee bemanningsleden van het Wings for Science-project hebben een flyby boven onder andere de sterrenwachten in Noord-Chili gemaakt, voordat ze uit Zuid-Amerika vertrokken en Australië aandeden. Tijdens hun reis helpen ze wetenschappers met alle mogelijkheden die de vlucht biedt, zoals het nemen van luchtmonsters tot archeologie, van het observeren van biodiversiteit tot 3D terrein-modellering.

De korte films en prachtige foto's die worden geproduceerd tijdens de vluchten, worden gebruikt voor educatieve doeleinden en voor het bevorderen van lokaal onderzoek. Hun tocht begon in juni 2012 en eindigde in 2013 met een landing op de Paris Air Show op 17 juni.

Aantekeningen

[1] Het ultralichte vliegtuig is een NASA-bekroonde Pipistrel Virus SW 80 en verbruikt slechts 7 liter brandstof per 100 kilometer - minder dan de meeste auto's.

Links

• Wings for Science

Astronomie en telescopen brengen soms het kind in je naar boven. Het is uiteindelijk een vorm van kinderlijke nieuwsgierigheid waardoor astronomen steeds grotere instrumenten op afgelegen plaatsen over hele wereld bouwen.

ESO-astronoom Julien Girard maakte deze schattige foto van zijn dochter tijdens een familiedag op Paranal in de Chileense Andes. Door een vertekening van het perspectief lijkt kleine Maëlle in de open koepel te kijken van één van de 1,8-meter hulptelescopen van ESO's Very Large Telescope (VLT). Hoewel de telescopen worden gebruikt voor serieus wetenschappelijk onderzoek, voelen astronomen zich soms weer kind bij het spelen met zulk gigantisch 'speelgoed'.

Julien Girard is een ESO astronoom en ESO Photo ambassadeur, en werkt in Chili bij de VLT. Hij is 'instrument scientist' bij het 'NACO adaptive optics instrument' op VLT's Unit Telescoop 4. Julien stuurde deze foto naar de 'Your ESO Pictures Flickr-group' en deze werd vervolgens geselecteerd als ESO Foto van de Week.

Links

• ESO Photo Ambassadors 
• Julien Girard's Flickr photostream 
• De "Your ESO Pictures" Flickr-groep 
• De "Your ESO Pictures" aankondiging

Vertaling: Peter Middelkoop

Deze foto toont antennes die onderdeel gaan uitmaken van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA). De drie antennes op de voorgrond en enkeleop de achtergrond worden door ESO geleverd als onderdeel van haar bijdrage aan ALMA. De bouw wordt verzorgd door het Europese AEM Consortium [1]. ESO levert vijfentwintig van de 12-meter-diameter antennes. Nog eens vijfentwintig 12-meter antennes worden geleverd door de Noord-Amerikaanse ALMA partner. De overige, een set van twaalf 7-meter en vier 12-meter antennes die samen de de Atacama Compact Array vormen, zijn afkomstig van de Oost-Aziatische ALMA partner.

De antennes op de foto staan bij de ALMA Operations Support Facility (OSF) op een hoogte van 2900 meter aan de voet van de Chileense Andes. Op de voorgrond zie je de 'AEM Site Erection Facility' waar de antennes gemonteerd en uitvoerig getest worden voor de overdracht aan het observatorium. De antennes op de achtergrond zijn al overgedragen en ondergaan verdere tests of worden afgemonteerd met hun gevoelige ontvangers. Zodra de antennes klaar zijn, worden ze naar 5000 meter hoogte gebracht, naar de Array Operations Site op het Chajnantor plateau. Daar voegen ze zich bij hun al aanwezige 'collega's' en vormen samen de ALMA-array, met als doel om de meest fundamentele vragen rond onze kosmische oorsprong te beantwoorden. Ook als alle antennes klaar zijn zal het OSF het centrum voor de dagelijkse werking van ALMA blijven met werkplekken voor astronomen en het onderhoudsteam van het observatorium.

Aan de horizon ligt het Andesgebergte. De hoogste piek die het landschap domineert is de kegelvormige vulkaan Licancabur die het grensgebied tussen Chili en Bolivia markeert.

Het ALMA-project is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA

Noot

[1] Het AEM Consortium bestaat uit Thales Alenia Space, European Industrial Engineering en MT-Mechatronics

Links

• Meer informatie over ALMA
• The Joint ALMA Observatory

Vertaling: Peter Middelkoop

Je zou het kunnen aanzien voor een hoog boven de wolken zwevende futuristische stad uit een sciencefiction verhaal maar het is ESO's langst dienende observatorium La Silla. De foto is van astronoom Alan Fitzsimmons. Hij maakte hem net na zonsondergang in de buurt van de ESO 3,6-meter telescoop. Het licht van de maan -die net buiten beeld staat- wordt gereflecteerd door de lager gelegen wolken en geeft het spookachtige schijnsel waarin de sterrenwacht baadt.

Boven de nog door de ondergaande zon verlichte wolken torent een zeer zwak gloeiende kolom goudkleurig licht: het zodiakale licht. Het wordt veroorzaakt doordat zonlicht wordt verstrooid door tussen de zon en de planeten aanwezige stofdeeltjes. Dit verschijnsel is alleen zichtbaar op bepaalde tijden in het jaar en vanaf geschikte locaties, net na zonsondergang of net voor zonsopkomst.

Op de foto zijn meerdere telescopen te zien zoals de grote hoekige structuur aan het einde van de weg: de New Technology Telescope (NTT). Klaarblijkelijk waren er na voltooiing in 1989 een aantal revolutionaire functies beschikbaar waaronder de eerste volledige actieve optiek en de revolutionaire achthoekige behuizing. Veel van deze NTT-functies werden later ook toegepast in ESO's Very Large Telescope.

De koepel op de voorgrond, net aan de rechterkant is de Zwitserse 1,2-meter Leonhard Euler Telescoop genoemd naar de beroemde Zwitserse wiskundige Leonhard Euler (1707-1783).

Alan stuurde deze foto naar de Your ESO Pictures Flickr group. De beste foto's uit deze Flickr-groep worden geselecteerd voor onze populaire Foto van de Week-serie of onze galerij.

Een foto vol spanning, gemaakt op vrijdag 7 juni 2013, waarin een donderbui zijn woede koelt op Cerro Paranal. De kolossale behuizingen van de vier VLT telescopen, elk ter grootte van een gebouw van acht verdiepingen, lijken bijzonder klein onder de dreigend rollende donder en krachtige bliksemschichten.

Links in beeld is een eenzame ster getuige van de show - één enkel lichtpuntje tegen een verduisterde hemel. Deze ster is Procyon, een heldere dubbelster in het sterrenbeeld Canis Minor (De Kleine Hond).

Wolken zijn een zeldzaamheid boven ESO's Paranal. Gemiddeld kent de site het verbazingwekkende aantal van 330 heldere dagen per jaar. Bliksem is nog zeldzamer doordat het observatorium op een van de droogste plekken op aarde ligt: de Atacama-woestijn in Noord-Chili, 2600 meter boven de zeespiegel. Als er al wolken zijn, dan hangen ze meestal lager dan het observatorium en niet erboven.

In de 16 jaar dat ingenieur en ESO foto ambassadeur Gerhard Hudepohl werkzaam is op Paranal, zag hij slechts één keer eerder bliksem. Dus pakte hij zijn camera en waagde zich naar buiten om dit unieke schouwspel vast te leggen.

Vertaling: Peter Middelkoop

Een nieuwe bijzondere videosequentie toont het snel helder worden en trager uitdoven van een supernova-explosie in het sterrenstelsel NGC 1365. De supernova, die de naam SN 2012fr heeft gekregen, werd op 27 oktober 2012 ontdekt door de Franse astronoom Alain Klotz. De video is samengesteld uit achter elkaar gemonteerde beelden gemaakt met de kleine TAROT robottelescoop die op ESO's La Silla observatorium in Chili is gelegen.

Supernova's zijn het resultaat van het catastrofale explosieve 'sterfproces' van bepaalde typen sterren. Een supernova kan zo fel zijn dat het hele melkwegstelsel waar ze onderdeel van is wekenlang wordt overstraalt waarna de supernova weer langzaam uitdooft.

De supernova 2012fr [1] werd ontdekt door Alain Klotz op de middag van 27 oktober 2012. Hij deed op dat moment metingen aan de helderheid van een zwakke veranderlijke ster in een beeld gemaakt met de TAROT (Télescope à Action Rapide pour les Objets Transitoires) op ESO's observatorium La Silla, toen hij een nieuw object waarnam dat drie dagen eerder nog onzichtbaar was. Na verdere telescoopobservaties door astronomen van over de hele wereld werd duidelijk dat het heldere object een type la supernova was.

Sommige sterren draaien samen als dubbelster rond een gemeenschappelijk zwaartepunt. In een aantal gevallen is één van hen een zeer oude witte dwerg die materiaal van zijn metgezel steelt en uiteindelijk instabiel wordt en ontploft. Dit staat bekend als een Type Ia supernova.

Dit type supernova is erg belangrijk omdat ze de sleutel vormen tot de meest betrouwbare afstandsmetingen naar zeer afgelegen sterrenstelsels in het vroege heelal. Voorbij de sterrenstelsels in de Lokale Groep hebben astronomen zeer heldere objecten met voorspelbare eigenschappen nodig om de geschiedenis van het uitdijen van het heelal in kaart te brengen. Het type Ia supernova's is hiervoor ideaal omdat hun helderheid bij elke explosie op bijna dezelfde manier piekt en dooft. Metingen aan de afstand tot type Ia supernova's leidde tot de ontdekking van het versnellend uitdijen van het heelal. Werk dat werd bekroond met de Nobelprijs voor de Natuurkunde in 2011.

Het sterrenstelsel dat de gastheer is van deze supernova is NGC 1365 (zie ook potw1037a) Een elegant balkspiraalstelsel dat op 60 miljoen lichtjaar ligt in de richting van het sterrenbeeld Fornax (Oven). Met een diameter van ongeveer 200.000 lichtjaar, valt het nogal op tussen de andere sterrenstelsels in het Fornaxcluster. Er loopt een kolossale rechte balk door dit sterrenstelsel, met in het midden de kern. De nieuwe supernova is eenvoudig te herkennen boven de kern in het midden van het beeld.

Astronomen ontdekten in 2012 meer dan 200 nieuwe supernova's waarvan SN 2012fr één van de helderste is. De supernova werd voor het eerst zichtbaar op 27 oktober 2012, en bereikte zijn sterkste helderheid op 11 november 2012 [2]. Het was op dat moment gemakkelijk te zien met een middelgrote amateurtelescoop. De video werd samengesteld uit een reeks beelden van het sterrenstelsel, genomen over een periode van drie maanden; vanaf de ontdekking in oktober tot medio januari 2013.

TAROT is een 25-centimeter optische gerobotiseerde telescoop die in staat is om zeer snel te bewegen: een observatie start binnen een seconde. Hij is in 2006 geïnstalleerd op het La Silla observatorium met als doel het detecteren van kosmische gammaflitsen. De beelden van SN 2012fr werden gemaakt met behulp van blauwe, groene en rode filters.

Noten

[1] Supernova's worden aangeduid met het jaar waarin ze worden ontdekt en de volgorde waarin ze worden ontdekt tijdens dat jaar, door het gebruik van letters van het alfabet. Het feit dat de supernova werd ontdekt door een Frans team en het is aangeduid met de letters 'fr' is puur toeval.

[2] Op dat moment betrof het een helderheid van magnitude 11.9. Dit is ongeveer 200 keer te zwak om het zelfs op een heldere donkere nacht met het blote oog te zien. Maar als de supernova op zijn hoogtepunt voor een waarnemer op dezelfde afstand als onze zon zou staan, is deze ongeveer 3000 miljoen keer helderder dan de zon.

Links

• Video: TAROT ontdekt een heldere supernova in NGC 1365
• Video: TAROT ontdekt een heldere supernova in NGC 1365 (met datumaanduiding)

Contact

Alain Klotz Institut de Recherche en Astrophysique et Planetologie 
Toulouse, Frankrijk
Tel: +33 05 61 55 66 66
E-mail: alain.klotz@irap.omp.eu

Richard Hook ESO, La Silla, Paranal, E-ELT & Survey Telescopen Persvoorlichter
Garching bei München, Duitsland
Tel: +49 89 3200 6655
Mobiel: +49 151 1537 3591
E-mail: rhook@eso.org

Vertaling: Peter Middelkoop

Het is een echte traktatie voor fotografen en astronomen: onze hemel is momenteel getuige van een fenomeen dat bekend staat als een syzygy - waarbij drie hemellichamen (of meer) bijna een rechte lijn vormen aan de hemel. Wanneer hemellichamen een soortgelijke ecliptische lengte hebben, staat dit schouwspel ook bekend als een drievoudige samenstand. Natuurlijk is het gewoon een kwestie van perspectief, maar dat maakt het niet minder spectaculair. In dit geval zijn de objecten drie planeten, en het enige wat nodig is om te genieten van de show is uitzicht op een heldere hemel bij zonsondergang.

Gelukkig is dit wat er gebeurde voor ESO photo ambassador Yuri Beletsky, die de kans kreeg om het spektakel vanaf ESO's La Silla Sterrenwacht in het noorden van Chili op zondag 26 mei te bekijken. Boven de ronde koepels van de telescopen kwamen drie planeten van ons zonnestelsel - Jupiter (boven), Venus (linksonder) en Mercurius (rechtsonder) - tevoorschijn na zonsondergang, bezig met hun kosmische dans.

Een samenstand als deze komt slechts eens in de paar jaar voor. De laatste was in mei 2011 en ​​de volgende zal niet voor oktober 2015 plaatsvinden. Deze hemelse driehoek was op zijn mooist in de laatste week van mei, maar u kunt nog steeds een ​​glimp van de drie planeten opvangen in telkens een andere schikking, tijdens hun reis langs de sterrenhemel.

Afbeeldingen:

• Drie planeten dansen boven La Silla (met notities)
• Drie personen, drie telescopen en drie planeten

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Op het eerste gezicht lijkt het hier alsof iemand een steen in een vijver heeft gegooid, maar dit wonderlijke beeld is het resultaat van de schijnbare beweging van de sterren aan de zuidelijke hemel gecombineerd met een beetje fotografenmagie. De foto is genomen bij Cerro Armazones, een bergtop in de Chileense Andes van 3060 meter hoog in het centrale deel van de Atacama-woestijn.

De lange heldere strepen zijn sterrensporen en elk spoor markeert de beweging van één enkele ster aan de donkere nachtelijke hemel. Door de camerasluiter een langere tijd open te laten wordt de voor het blote oog onzichtbare beweging zichtbaar gemaakt. Belichtingstijden van slechts 15 minuten zijn lang genoeg voor deze truc. In dit geval combineerde de fotograaf meerdere korte opnames tot het uiteindelijke resultaat. De gebruikte extreme groothoeklens zorgt ervoor dat rechts de hemelpool zichtbaar is en de evenaar net boven de lage toren.

Het verbazingwekkend grote aantal sterrensporen op deze foto toont de ongelooflijke kwaliteit van de nachtelijke hemel bij Armazones: de gunstige condities van de atmosfeer en het ontbreken van lichtvervuiling op deze afgelegen locatie. Dit is één van de redenen waarom deze berg werd gekozen als de locatie van 's werelds grootste 'oog op de hemel': de toekomstige Europese Extremely Large Telescope (E-ELT).

Het is zelfs voor de meest doorgewinterde astronoom moeilijk te weerstaan om het drukke observatieschema te laten voor wat het is en gewoon omhoog naar de glorieuze zuidelijke hemel te staren. Op deze afbeelding ziet u een zelfportret van de astronoom Alan Fitzsimmons, die deze foto tussen observatiesessies op ESO’s La Silla Observatorium nam.

Deze opmerkelijke foto toont het contrast tussen een eenvoudig, stilstaand en verduisterd figuur op aarde en de schitterende en heldere sterrenhemel. De hemel wordt gedomineerd door de enorme uitbarsting van sterren en stof die deel uitmaken van het centrum van de Melkweg, ons sterrenstelsel.

ESO's observatoria zijn gelegen in de Atacama-woestijn in het noorden van Chili: een regio met weinig inwoners en die zeer donkere nachten combineert met een extreem gunstige atmosferische omstandigheden. Deze twee factoren zijn bevorderlijk voor het maken van kwalitatief hoogwaardige waarnemingen.

Ingehuldigd in 1969, is La Silla het eerste observatorium van ESO. Hier huizen verschillende telescopen met spiegeldiameters tot 3,6 meter. Met meer dan 300 heldere nachten per jaar, is La Silla de ideale locatie om geavanceerde observatie-instrumenten te herbergen, en is het een fantastische plek om gewoon te stoppen en omhoog te staren.

Alan heeft deze foto ingediend bij de Your ESO Pictures Flickr-groep. De Flickr-groep wordt regelmatig beoordeeld en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze Foto van de Week-serie of in onze fotogalerij.

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Aan de rand van de Atacama-woestijn, ver van de Noord-Chileense steden met hun lichtvervuiling, is de lucht na zonsondergang pikzwart. Zo'n donkere achtergrond geeft de mogelijkheid om de allerbeste astronomische observaties te doen. Daar komt nog bij dat ESO's La Silla-observatorium op 2400 meter hoogte een ongelooflijk helder zicht op de nachtelijke hemel heeft. Maar zelfs zo'n afgelegen, hoge en droge locatie kan niet altijd ontsnappen aan het weer. In de wintermaanden is het mogelijk dat een deken van sneeuw de bergtop en de telescoopkoepels bedekt.

Deze foto toont een winters La Silla onder de sterren van onze Melkweg die schuin door het beeld loopt. Verder zie je (van rechts naar links) de ESO 3,6-meter telescoop, de 3,58-meter New Technology Telescope (NTT), de ESO 1-meter Schmidt telescoop, en de MPG/ESO 2,2-meter telescoop, met sneeuw op zijn koepel. De kleine koepel van de ontmantelde Coudé Auxiliary Telescope is te zien naast die van de ESO 3,6-meter telescoop, en tussen die telescoop en de NTT zijn de watertanks van het observatorium zichtbaar.

Hoewel sneeuw op La Silla bijzonder lijkt, kan het op de hoge ESO-locaties gedurende het jaar zowel zeer warm als zeer koud zijn, en heersen er af en toe barre weersomstandigheden.

Deze foto werd genomen door Jose Francisco Salgado, een ESO Photo Ambassador. 

Vertaling: Peter Middelkoop

Op deze foto draagt een van de twee ALMA transporters, Lore, een van de 7-meter antennes van ALMA, de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array. Lore en haar tweeling, Otto, zijn twee knalgele 28-wielvoertuigen, speciaal gemaakt om ALMA-antennes te verplaatsen op het 5000 meter hoge Chajnantor-hoogvlakte. Door dit te doen, kunnen ze de telescoop-array herschikken om de beste waarnemingen van een bepaald doelwit te krijgen. Ze verplaatsen ook antennes tussen Chajnantor en het lager gelegen Operations Support Facility voor onderhoud.

ALMA heeft een belangrijke array van vijftig 12-meter diameter antennes, en een extra array van twaalf 7-meter antennes en vier 12-meter antennes, die bekend staat als de Atacama Compact Array (ACA). Lore draagt hier een van de kleinere, 7-meter antennes van het ACA. De 12-meter antennes van de belangrijkste array kunnen niet dichter dan 15 meter van elkaar geplaatst worden, omdat ze anders zouden botsen. Deze minimale afstand tussen de antennes beperkt het aantal waarneemmogelijkheden. Dit betekent dat de belangrijkste reeks uitgebreide objecten zoals gigantische wolken van moleculair gas in de Melkweg of nabije sterrenstelsels niet kan waarnemen. De ACA is speciaal ontworpen om ALMA te helpen met de waarnemingen van deze uitgebreide objecten. De kleinere 7-meter antennes kunnen dichter bij elkaar worden geplaatst, waardoor ze de bredere structuren - die de grootste configuratie mist - kunnen meten.

De dramatische ijzige pieken op de voorgrond staan ​​bekend als Penitentes (Spaans voor boetelingen). Dit is een merkwaardig natuurverschijnsel in hooggelegen gebieden, meestal meer dan 4000 meter boven de zeespiegel. Het zijn dunne bladen van gehard sneeuw of ijs, die in de richting van de zon wijzen en enkele centimeters tot meters hoog worden.

ALMA, een internationale astronomische faciliteit, is een samenwerkingsverband van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, met steun van de republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), bestuurd door de Associated Universities, Inc. (AUI), en namens Oost-Azië door het National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De overkoepelende leiding en het toezicht op bouw, ingebruikname en beheer van ALMA is in handen van het Joint ALMA Observatory (JAO).

Links

• Meer over ALMA bij ESO
• Joint ALMA Observatory

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Deze mooie foto uit december 2012 toont de vele antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) [1], het grootste astronomie-project ter wereld, gelegen op de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes. De grote antennes hebben een diameter van 12 meter. De kleinere antennes, in het midden van het beeld, vormen de ALMA Compact Array (ACA), die uit 12 antennes met een diameter van 7 meter bestaat. De totale installatie omvat na voltooiing 66 antennes.

ESO initieerde een samenwerking met het ORA Wings for Science project, een non-profit organisatie die vliegend ondersteuning biedt aan onderzoek tijdens hun één jaar durende reis rond de wereld. De twee bemanningsleden van het Wings for Science Project, Clementine Bacri en Adrien Normier, vliegen met een speciale milieuvriendelijke ultralight [2] en helpen wetenschappers bij verschillende soorten onderzoek naar bijvoorbeeld luchtkwaliteit, archeologie, biodiversiteit en 3D terreinmodellering.

De korte films en prachtige foto's die worden geproduceerd tijdens de vluchten worden gebruikt voor educatieve doeleinden en voor het bevorderen van lokaal onderzoek. Hun rondreis begon in juni 2012 en eindigt in juni 2013 met een landing op de Paris Air Show.

Noten[1] De Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA), een internationale sterrenkunde faciliteit, Het ALMA-project is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, met medewerking van de Republiek Chili. In Europa wordt ALMA gefinancierd door ESO, in Noord-Amerika door de National Science Foundation van de VS (NSF) in samenwerking met de National Research Council van Canada (NRC) en de National Science Council van Taiwan (NSC) en in Oost-Azië door de Nationale Instituten voor Natuurwetenschappen van Japan (NINS) in samenwerking met de Academia Sinica in Taiwan (AS). De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), dat geleid wordt door Associated Universities, Inc. (AUI) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

[2] Het ultralight vliegtuig is een door NASA-bekroonde Pipistrel Virus SW 80 en gebruikt slechts 7 liter brandstof per 100 kilometer - minder dan de meeste auto's.

Links

• Wings for Science

Vertaling: Peter middelkoop

Wat op elke andere plek op de wereld zou gelden als een prachtige heldere dag is op ESO's Paranal Observatorium in de Atacama-woestijn een ongewoon bewolkte dag. Op deze plaats, die één van de droogste op aarde is, is het zeer ongewoon om wolken te zien. Veel astronomen en ingenieurs die langere tijd doorbrengen op deze locatie, vinden de bijna altijd wolkenloze hemel één van de meest opvallende dingen bij het werken in de Atacama-woestijn. Dit prachtige 360-graden-panorama, gemaakt in 15 afzonderlijke opnamen door ESO-aannemer Dirk Essl, toont één van die zeldzame bewolkte dagen op Paranal. Een paar dunne, onregelmatige cirruswolken hangen boven de behuizingen van de Very Large Telescope. Dit type wolk ontstaat op grote hoogten en is opgebouwd uit kleine ijskristallen.

Op Paranal valt minder dan 10 millimeter neerslag per jaar en dat is slechts één van de redenen waarom deze 2600 meter hoge berg werd gekozen als de locatie voor ESO's Very Large Telescope (VLT). Dit panorama toont de vier grote Unit Telescopes van de VLT, samen met de vier kleinere hulptelescopen in hun afgeronde behuizingen, één op de voorgrond en de andere drie wat verder naar achteren. De sporen op de grond zijn er om de hulptelescopen naar verschillende posities te kunnen verplaatsen.

Dirk stuurde deze foto naar de "Your ESO Pictures" Flickr-groep. De Flickr-groep wordt regelmatig beoordeeld en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie, of in onze fotogalerij.

Links

• Deze foto op de Flickr photostream van Dirk Essl 
• Dirk Essl Flickr photostream
• De "Your ESO Pictures" Flickr-groep
• De "Your ESO Pictures" aankondiging

Vertaling Peter Middelkoop

Deze fraaie foto met daarop de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA) toont de telescoopantennes onder een adembenemende nachtelijke sterrenhemel en is gemaakt door Christoph Malin, een ESO foto ambassadeur. Het is een beeld uit een van zijn zorgvuldig gemaakt timelapse video's van ALMA, die hier (ann12099) te zien zijn.

Gelegen op de Chajnantor-hoogvlakte op een hoogte van 5000 meter, is ALMA 's werelds krachtigste telescoop voor het bestuderen van het heelal op golflengten in het submillimeter en millimeter gebied. De bouw van ALMA wordt afgerond in 2013, waarna in totaal 66 van deze high-precision antennes op de hoogvlakte zullen staan.

Helder zichtbaar boven de antennes staan de Grote en Kleine Magelhaense Wolken. Deze nabij gelegen onregelmatig gevormde dwergstelsels zijn opvallende objecten aan de zuidelijke hemel en zijn zelfs met het blote oog zichtbaar. Deze sterrenstelsels volgen beide een baan om onze Melkweg en er zijn aanwijzingen dat de interactie met onze nabije Melkweg ze sterk verstoort.

ALMA is een internationale sterrenkunde faciliteit en is een samenwerkingsverband van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

Links

• ALMA time-lapse compilatievideo 2012 
• Meer over ALMA bij ESO 
• ALMA-observatorium website 
• ESO Foto Ambassadeurs

vertaling: Peter Middelkoop

Deze panoramische foto, genomen door Alexandre Santerne, gunt ons een kijkje in het binnenste van de schijf van onze eigen Melkweg en een koude winternacht met een toefje sneeuw op ESO's La Silla observatorium in Chili. Vanuit ons standpunt wordt de schijf van de Melkweg weergegeven als een fonkelend lint van sterren die zich uitstrekt over de hemel. In dit panorama is de Melkweg vervormd tot een boog door de groothoeklens waarmee deze foto is geschoten.

Uit de heuvel aan de linkerkant van deze foto piekt ESO’s 3,6-meter telescoop, de thuisbasis van 's werelds belangrijkste exoplanetenjager, HARPS (High Accuracy Radial velocity Planet Searcher). Aan de rechterkant staat de Zwitserse 1,2-meter Leonhard Euler-telescoop, gebouwd en geëxploiteerd door het Geneva Observatory.

Er zijn een aantal redenen waarom La Silla zo'n ideale locatie is voor het observeren van de nachtelijke hemel in het algemeen, en de Melkweg in het bijzonder. Ten eerste ligt het op het zuidelijk halfrond, waardoor we een beter zicht op de rijkere centrale regio van de Melkweg krijgen, en ten tweede is het verwijderd van licht en stedelijke vervuiling: met 2400 meter boven de zeespiegel zijn de nachten donker en is de atmosfeer helder.

Alexandre heeft deze foto ingestuurd naar Your ESO Pictures Flickr Group. Deze Flickr Group wordt regelmatig beoordeeld: de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie of in onze galerij. Na het insturen van deze foto is Alexandre ook uitgegroeid tot een ESO Photo Ambassador.

Links:

• Deze foto, met bijschrift, op Alexandre Santerne's Flickr photostream
• Alexandre Santerne's Flickr photostream
• Your ESO Pictures Flickr Group
• De Your ESO Pictures aankondiging
• ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Deze foto van de nachtelijke hemel boven de "Residencia" -het medewerkersverblijf op ESO's Paranal-observatorium in Chili- is van ESO Photo Ambassador Farid Char en geeft een prachtig dynamisch beeld van een hemel gevuld met sterren.

Om de wervelende sterrensporen vast te leggen gebruikte Farid een belichtingstijd van 30 minuten. Hierdoor wordt de beweging zichtbaar die sterren langs de hemel maken door de rotatie van de aarde. In het centrum ligt het schijnbaar stilstaande punt van de zuidelijke hemelpool. Aan de linkerkant, en bovenkant van het beeld, vervaagt zowel de Grote als de Kleine Magelhaense Wolk, twee naburige sterrenstelsels van onze Melkweg.

De donkere glazen koepel onder de cirkelende sterren maakt deel uit van het dak van het Residencia. Dit unieke, deels ondergronds gelegen gebouw is sinds 2002 in gebruik en biedt onderdak aan de wetenschappers en ingenieurs die bij het observatorium werken. De 35 meter brede koepel zorgt ervoor dat er, gedurende de dag, natuurlijk daglicht in het gebouw is.

Bij het observatorium, dat ligt op een 2600 meter hoge bergtop in de droge Atacama-woestijn, eisen de uitstekende astronomische omstandigheden hun tol. De medewerkers daar worden overdag geconfronteerd met intensief zonlicht, een zeer lage luchtvochtigheid en kortademigheid door de ijle lucht op deze hoogte. Om hen te helpen ontspannen en te hydrateren na een lange dienst op de bergtop is er een kunstmatige oase in de Residencia met een kleine tuin, een zwembad dat tevens zorgt voor de juiste luchtvochtigheid, een lounge, een restaurant en andere recreatieve voorzieningen. Het gebouw kan meer dan 100 mensen huisvesten.

Links

• ESO Photo Ambassadors
• Farid Char’s homepage

Vertaling: Peter Middelkoop

Op deze foto zie je sterrenstelsel NGC 4535, in het sterrenbeeld Virgo (Maagd), met een prachtige achtergrond vol vaag zichtbare verafgelegen sterrenstelsels. Door de cirkelvorm is te zien dat we er vrijwel recht bovenop kijken. In het centrum van het sterrenstelsel is een duidelijke balkstructuur zichtbaar met stofbanden die een scherpe bocht maken vlak voordat ze aan het uiteinde van de balk afbuigen. De blauwe kleur van de spiraalarmen wijst op de aanwezigheid van een groot aantal hete jonge sterren. De oudere en koelere sterren geven het gebolde centrum een meer gele kleur.

Deze foto in zichtbaar licht werd gemaakt met het FORS1-instrument op ESO's 8,2-meter Very Large Telescope. Dit sterrenstelsel is ook te zien door kleinere amateurtelescopen, en werd voor het eerst in 1785 waargenomen door William Herschel. Gezien door een kleinere telescoop is NGC 4535 een wazige, spookachtige verschijning. Dit inspireerde de prominente amateur-astronoom Leland S. Copeland in de jaren '50 tot de bijnaam "Het verloren Sterrenstelsel".

NGC 4535 is een van de grootste sterrenstelsels in het Virgo Cluster, een enorm cluster van maar liefst 2000 sterrenstelsels op ongeveer 50 miljoen lichtjaar bij ons vandaan. Hoewel de diameter van het Virgo Cluster niet veel groter is dan dat van de Lokale Groep - het cluster waartoe onze Melkweg behoort - bevat het bijna vijftig keer zoveel sterrenstelsels.

Vertaling: Peter Middelkoop

Onderzoekstelescopen zijn uitgerust met state-of-the-art camera’s en grote spiegels die nodig zijn voor een groot beeldveld. Hierdoor wordt het voor astronomen mogelijk om het zwakke licht van deep sky-objecten op te vangen. Maar je kunt ook zonder grote telescopen en met behulp van meer bescheiden camera’s prachtige foto’s creëren.

Astrofotografen gebruiken vaak conventionele camera’s om astronomische objecten op de gevoelige plaat vast te leggen. Dit gebeurt vaak op een grotere schaal dan observaties met grote telescopen. Soms tonen de beelden ook het landschap in hun compositie, wat prachtige ansichtkaarten van het heelal vanaf de aarde oplevert.

Deze foto van de week toont de 3,58-meter New Technology Telescope (NTT)- gelegen bij ESO's La Silla Observatorium - afgezet tegen een achtergrond van sterren aan de zuidelijke hemel. Permanent in het beeld als een wazige streep langs de hemel, is onze eigen Melkweg. De donkere gedeelten van de Melkweg zijn gebieden waar het licht van achtergrondsterren wordt geblokkeerd door interstellair stof. Ook is de Grote Magelhaense Wolk zichtbaar als een mistige vlek, aan de rechterkant van de telescoop. Dit onregelmatige sterrenstelsel is een opvallend object aan de zuidelijke hemel. Het stelsel draait in een baan rond de Melkweg, en er is bewijs dat het sterk is verstoord door de interactie met ons eigen melkwegstelsel.

Deze foto werd genomen door Håkon Dahle, die ook een ervaren professioneel sterrenkundige is. Hij heeft de foto ingezonden voor de Your ESO Pictures Flickr-groep. De foto's in de Flickr-groep worden regelmatig beoordeeld en de beste foto’s worden opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie of in onze galerij.

Links

• Bekijk deze foto op Håkon Dahle’s Flickr fotostream
• Håkon Dahle’s Flickr fotostream
• Your ESO Pictures Flickr-groep

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Deze indrukwekkende foto met uitzicht op het Paranal observatorium is tijdens zonsondergang gemaakt door Gabriel Brammer, één van de ESO Foto ambassadeurs. Er zijn twee kometen op te zien die momenteel langs de zuidelijke hemel trekken. Dicht bij de horizon, aan de rechterkant van de foto zie je komeet C/2011 L4 (Pan-STARRS), de helderste van de twee. De heldere staart ontstaat voornamelijk door stof dat zonlicht reflecteert. In het midden van de foto, net boven de rechter hellingen van Cerro Paranal zie je een groenachtige nevel -coma- rond de kern van komeet C/2012 F6 (Lemmon) gevolgd door een zwak oplichtende staart. De groene kleur wordt veroorzaakt doordat het zonlicht de gassen in de coma ioniseert. En voor iedereen die een derde komeet meent te zien: het heldere object tussen de kometen Lemmon en Pan-STARRS lijkt een komeet maar is in werkelijkheid een vallende ster die, toevallig op het juiste moment en op de juiste plaats, verbrand in de atmosfeer.

Vertaling: Peter Middelkoop

De Atacama-woestijn is één van de droogste plekken ter wereld. Verschillende factoren dragen bij aan de droge omstandigheden. Het prachtige Andesgebergte en de Chileense kust blokkeren de wolken vanuit het oosten en het westen. Daarbij creëert de koude Humboldtstroom in de Stille Oceaan een laag van koele lucht en belemmert zo de vorming van regenwolken. Bovendien zorgt een hogedrukgebied in het zuidoosten van de Stille Oceaan voor circulerende wind - waaruit een anticycloon ontstaat - en zo ook het droge klimaat van de Atacama-woestijn in stand houdt. Deze droge omstandigheden waren een belangrijke factor voor ESO om de Very Large Telescope (VLT) op Paranal, in de Atacama-woestijn, te plaatsen. Het Paranal Observatorium, gelegen op de top van Cerro Paranal, krijgt minder dan tien millimeter neerslag per jaar, terwijl de luchtvochtigheid regelmatig onder de 10% zakt. De observationele omstandigheden zijn uitstekend, met meer dan driehonderd heldere nachten per jaar.

Deze uiterst gunstige omstandigheden voor astronomische waarnemingen worden in de Atacama-woestijn zelden verstoord door het weer. Slechts een paar dagen per jaar brengt sneeuw een bezoek aan de Atacama-woestijn. Deze foto toont een prachtig panoramisch uitzicht op Cerro Paranal. De VLT staat op de piek aan de linkerkant en de VISTA-surveytelescoop is rechts op een iets lagere piek zichtbaar. De blauwe lucht toont een heldere zonnige dag als altijd, hoewel nu ook iets anders te zien is: een dun laagje sneeuw heeft het woestijnlandschap getransformeerd, en onthult een ongebruikelijk natuurschoon.

Deze foto werd genomen door ESO Photo Ambassador Stephane Guisard op 1 augustus 2011.

Links

• Meer over de VLT op Paranal
• ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Gerhard Hudepohl, een van de ESO Foto Ambassadeurs, maakte op 14 februari 2013 deze spectaculaire foto van het testen van een nieuwe laser voor ESO's Very Large Telescope (VLT). Deze laser zal worden gebruikt als een essentieel onderdeel van de Laser Guide Star Facility (LGSF), die het voor astronomen mogelijk maakt om het grootste deel van de storingen, veroorzaakt door de constante beweging van de atmosfeer, te corrigeren en zo veel scherpere beelden te maken. Hoewel het ook wat weg heeft van een futuristisch laserkanon, gericht op één of andere indringer uit het verre heelal.

Behalve het prachtige zicht op de Melkweg boven de telescoop, is er nog iets wat deze foto heel bijzonder maakt. Rechts van het midden, net onder de Kleine Magelhaense Wolk en vrijwel verborgen tussen de vele sterren die aan de donkere Chileense hemel staan, is een groene stip zichtbaar met een zwakke staart die zich naar links uitstrekt. Dit is de recent ontdekte komeet Lemmon die helderder is dan verwacht en momenteel langzaam langs de zuidelijke hemel trekt.

Vertaling: Peter Middelkoop

De bijzonder vervormbare 'thin-shell'-spiegel hier op de foto, wordt getest bij ESO in Garching, Duitsland. Met een doorsnede van 1120 millimeter en een dikte van slechts 2 millimeter is hij veel dunner dan vensterglas. De spiegel is daardoor flexibel genoeg om met behulp van magneten het reflecterende oppervlak te vervormen. Als hij straks in gebruik is, wordt het spiegeloppervlak constant een klein beetje veranderd om voor de vervagende effecten van de atmosfeer te corrigeren, waardoor er scherpere beelden mee kunnen worden gemaakt.

De nieuwe 'deformable secondary mirror' (DSM) vervangt straks de huidige 'secondary mirror' in een van de vier VLT Unit-telescopen. De gehele secundaire structuur bevat een set van 1170 actuatoren die een kracht uitoefenen op 1170 magneten die aan de achterzijde van de dunne spiegelschaal geplakt zitten. Geavanceerde speciale elektronica stuurt de actuatoren aan zodat het spiegeloppervlak tot 1000 maal per seconde kan worden aangepast.

Het volledige DSM-systeem werd in december 2012 aan ESO geleverd door de Italiaanse bedrijven Microgate en ADS na een acht jaar durende ontwikkel- en productieperiode. Dit is de grootste vervormbare spiegel die is geproduceerd voor astronomische doeleinden, en de laatste in een lange serie van dergelijke spiegels. De ruime ervaring van deze contractanten leidt tot een betrouwbaar product met hoge prestaties. Het installeren op de VLT staat gepland in 2015.

De thin-shell mirror zelf (ann12015) werd vervaardigd door het Franse bedrijf REOSC. Het is een blad van keramisch materiaal dat zeer nauwkeurig in vorm is gepolijst. Het productieproces begint met een blok Zerodur keramiek van meer dan 70 milimeter dik dat is vervaardigd door Schott Glass (Duitsland). Het meeste materiaal wordt weggeslepen om de uiteindelijke dunne schil te vormen die vanwege de bijzondere kwetsbaarheid te allen tijden moet worden ondersteund.

Links

• The Adaptive Optics Department at ESO
• informatie over the Adaptive Optics Facility (AOF) bij ESO (PDF file) 
• Microgate 
• ADS 
• REOSC 
• Schott Glass

Vertaling: Peter Middelkoop

Tijdens een heldere nacht in Beieren is ESO-personeel aanwezig bij de opnamen van een ESOcast-aflevering over de nieuwe compact laser guide star unit, hier in actie op de Allgäu Volkssterrenwacht in Ottobeuren, Duitsland. Staand voor het observatorium schrijven ze met de schermpjes van hun mobiele telefoons de letters "ESO" in de lucht. Ze profiteren hierbij van de lange belichtingstijd van de foto. Links van de verticale laserstraal is de Melkweg te zien. Net boven de horizon boven het observatorium, zijn in de verte de vage lichtsporen van vliegtuigen zichtbaar. De laser heeft een krachtige straal van 20 watt, en om piloten en passagiers te beschermen is er tijdens de nachtelijke observaties een no-flyzone rondom het observatorium ingesteld door de Deutsche Flugsicherung (verantwoordelijk voor de luchtverkeersleiding in Duitsland).

Laser-hulpsterren zijn kunstmatige sterren die met behulp van een laserstraal in de atmosfeer van de aarde worden geprojecteerd. De laser laat natriumatomen in een atmosferische laag op 90 kilometer hoogte opgloeien en creëert zo een kunstmatige ster die door een telescoop kan worden waargenomen. Met behulp van metingen aan die kunstmatige ster corrigeren adaptieve optische instrumenten het vervagende effect van de atmosfeer op waarnemingen.

Dit innovatieve ESO-concept bestaat uit een krachtige laser en een kleine telescoop die worden gecombineerd tot een module. De module kan rechtstreeks op een grote telescoop worden gemonteerd. Het concept, dat is gepatenteerd door ESO en waarvan ESO licentiehouder is, zal worden gebruikt om de Very Large Telescope (VLT) te voorzien van vier soortgelijke laser units. Het zal ook worden toegepast in de modules waarmee de toekomstige European Extremely Large Telescope (E-ELT) wordt uitgerust.

Tijdens deze opname werd de unit getest alvorens te worden verscheept naar ESO's Paranal-observatorium in Chili, de thuisbasis van de VLT.

Links

• ESOcast episode over Laser-hulpsterren
• Meer over de ESO Wendelstein Laser Guide Star unit
• Meer over de Allgäu Volkssterrenwacht

Babak Tafreshi, een ESO Photo Ambassadeur, heeft een prachtig beeld vastgelegd van ESO's Paranal-observatorium, verlicht door de ondergaande zon. De prachtig heldere hemel wijst op de uitzonderlijke atmosferische omstandigheden hier, een belangrijke reden om Paranal uit te kiezen als vestigingsplaats voor de Very Large Telescope (VLT), het vlaggenschip van ESO.

De VLT op Cerro Paranal, met 2600 meter de hoogste top op de foto, is 's werelds meest geavanceerde optische observatorium. Het bestaat uit vier telescopen, elk met een primaire spiegel van 8,2 meter doorsnee, en vier aanvullende telescopen van 1,8 meter. De VLT werkt op zichtbare- en infraroodgolflengten. Het observatorium heeft baanbrekende observaties uitgevoerd, zoals de eerste rechtstreekse opname van een exoplaneet (zie eso0515 ) en het volgen van sterren in een baan rond het zwarte gat in het centrum van de Melkweg (zie eso0846 en eso1151 ).

Op Cerro Paranal staat ook de VLT Survey Telescope (VST). De kleinere behuizing is net zichtbaar voor één van de grotere VLT gebouwen op de bergtop. De VST is het meest recent toegevoegd aan het Paranal-observatorium en de eerste beelden zijn in 2011 gepubliceerd. (zie eso1119 ) De VST heeft een hoofdspiegel van 2,6 meter doorsnee, waardoor het de grootste telescoop ter wereld is die is ontworpen voor waarnemingen in zichtbaar licht vanaf aarde.

Een andere onderzoekstelescoop op het Paranal Observatorium is VISTA -Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy - te zien op de piek voor Cerro Paranal. VISTA is met een 4,1-meter spiegel 's werelds grootste survey-telescoop, en werkt op nabij-infraroodgolflengten. Deze telescoop is in gebruik sinds 2009. (zie eso0949 )

Links

• meer over de Very Large Telescope (VLT)
• meer over de Survey Telescopes op Paranal
• ESO Photo Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

Deze deep-field-afbeelding toont wat bekend staat als een supercluster van sterrenstelsels: een gigantische groep van sterrenstelselclusters die zelf ook geclusterd zijn. Dit cluster, Abell 901/902, omvat drie afzonderlijke, grote clusters en een aantal filamenten van sterrenstelsels, wat vaker voorkomt bij zulke superstructuren. Een cluster, Abell 901a, is bovenaan en net aan de rechterkant van de prominente, rode ster in het midden te zien. Een andere, Abell 901b, staat verder naar rechts en iets lager dan Abell 901a. Het cluster Abell 902 tenslotte, staat direct onder de rode ster, richting de onderkant van het beeld.

De Abell 901/902 supercluster ligt op iets meer dan twee miljard lichtjaar van de aarde, en bevat honderden melkwegstelsels in een gebied met een doorsnede van ongeveer zestien miljoen lichtjaar. Ter vergelijking: de Lokale Groep - een cluster van sterrenstelsels die naast onze Melkweg vijftig andere stelsels omvat - meet ongeveer tien miljoen lichtjaar in doorsnede.

Deze foto werd genomen door de Wide Field Imager (WFI) camera op de MPG / ESO 2,2-meter telescoop, die op het La Silla Observatorium in Chili staat. Met behulp van gegevens van de WFI en van de NASA / ESA Hubble Ruimtetelescoop, werd het in 2008 mogelijk voor astronomen om de verdeling van donkere materie in de supercluster nauwkeurig in kaart te brengen. Hieruit blijkt dat de clusters en individuele sterrenstelsels zich in grote klompen van donkere materie bevinden. Om deze ontdekking te doen, hebben astronomen gekeken naar de manier waarop het licht van 60.000 verre sterrenstelsels achter de supercluster werd verstoord door de zwaartekracht van de donkere materie in de cluster, om zo de verdeling ervan te onthullen. De massa van de vier belangrijkste donkerematerieklonten van Abell 901/902 wordt geschat op zo'n tien biljoen keer die van de zon is.

De waarnemingen die hier worden getoond, zijn onderdeel van de COMBO-17-survey. Dit is een survey van de hemel dat in 17 verschillende optische filters met behulp van de WFI-camera wordt uitgevoerd. Het COMBO-17-project heeft tot nu toe meer dan 25.000 sterrenstelsels gevonden.

Links:

• Het COMBO-17-onderzoek van het Max Planck-instituut voor Astronomie, te Heidelberg
• Een overzichtsopname van het gebied rondom het Abell 901/902-supercluster

Vertaling: Teun van Vijfeijken

En weer een heldere nacht op de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes. Op deze opname overstraalt de maan in zijn eerste kwartier de omringende hemellichamen. Maar voor radiotelescopen zoals APEX (Atacama Pathfinder EXperiment), vormt de helderheid van de maan geen enkele belemmering voor observaties. En omdat de zon niet zo helder is op radiogolflengten, en radiostraling de hemel niet op dezelfde manier verlicht, kan deze telescoop zelfs overdag worden gebruikt, zolang hij maar niet op de zon gericht staat.

APEX is een 12-meter telescoop die signalen uit het millimeter- en submillimetergebied opvangt. Astronomen observeren met APEX verschijnselen die onzichtbaar zijn op kortere golflengtes zoals infrarood of zichtbaar licht. Zo tuurt APEX bijvoorbeeld dwars door dichte interstellaire wolken van gas en kosmisch stof, en worden gebieden zichtbaar waar continu nieuwe sterren ontstaan die op deze golflengten helder opgloeien, maar die in zichtbaar en infrarood licht worden afgeschermd of donker zijn. Enkele van de vroegste en meest verafgelegen sterrenstelsels zijn ook uitstekende doelen voor APEX. Als gevolg van de uitdijing van het heelal gedurende vele miljarden jaren, is hun licht verschoven naar het millimeter- en submillimeterbereik.

APEX is een samenwerking tussen het Max Planck Instituut voor Radio Astronomie (MPIfR), het Onsala Space Observatory (OSO) en ESO. Het beheer van APEX op Chajnantor is toevertrouwd aan ESO.

Deze prachtige foto is gemaakt door ESO Photo Ambassador Babak Tafreshi. Het is onderdeel van een groter panorama, dat ook in andere uitsnedes beschikbaar is.

Links

• Meer over APEX bij ESO
• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

Op het eerste gezicht lijkt dit een paranomafoto te zijn van het berglandschap van de Chileense Chajnantor-hoogvlakte, met sneew en ijs verspreid over het dorre terrein. De belangrijkste bergtoppen van rechts naar links gezien zijn Cerro Chajnantor, Cerro Toco, Juriques en de opvallende kegelvormige vulkaan Licancabur (zie potw1240) – op zichzelf al indrukwekkend! De echte sterren op deze foto zijn de minutieuze, bijna onzichtbare structuren in het midden van de afbeelding – waarneembaar als je lang genoeg tuurt.

Deze structuren, die overschaduwd worden door de nabije bergen, zijn de antennes die de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) vormen. ALMA is een grote radiotelescoop. Hoewel het in dit panorama minutieus lijkt bestaat de array uit een groep van grote 12- en 7-meter diameter antennes. Wanneer de array compleet is bestaat de groep uit 66 antennes die op de hoogvlakte verspreid staan over afstanden tot 16 kilometer. Het constructiewerk van ALMA wordt waarschijnlijk afgerond in 2013, maar de telescoop is al begonnen aan de eerste fase van 'Early Science'-observaties, met indrukwekkende resultaten (zie bijvoorbeeld eso1239). Sinds deze foto is genomen zijn veel meer antennes toegevoegd aan de groep op de hoogvlakte.

ALMA, een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA. Links Meer over ALMA bij ESO Gezamenlijke ALMA Observatoria

Links

• Meer over ALMA bij ESO
• Gezamenlijke ALMA observatoria

Deze opname toont één van de Unit Telescopen van ESO's Very Large Telescope (VLT) onder een helder spoor van sterren die om de zuidelijke hemelpool cirkelen. De hemelpool is een punt aan de hemel dat ligt in het zuidelijke sterrenbeeld Octans (De Octant). Deze sporen zijn lichtbogen die de waargenomen beweging van een ster langs de hemel aangeven. De beweging ontstaat omdat de Aarde om haar as draait. Om deze stersporen vast te leggen, zijn meerdere opnamen gecombineerd tot één beeld waarin de cirkelvormige sporen zichtbaar worden.

De door maanlicht verlichtte telescoop op de voorgrond is één van de vier Unit Telescopen (UTs) die samen de VLT vormen op Paranal, Chili. Bij de ingebruikname van de Paranal site in 1999, kreeg elke UT een naam in de taal van de inheemse Mapuche-stam. De namen van de UTS - Antu, Kueyen, Melipal, en Yepun - staan voor vier prachtig prominente kenmerken van de hemel: respectievelijk de zon, de maan, de constellatie van het Zuiderkruis en Venus. De UT op deze foto is Yepun, ook wel bekend als UT4.

Deze foto werd genomen door ESO Foto Ambassadeur Farid Char. Char werkt bij het ESO observatorium La Silla-Paranal en is lid van het site-testteam voor de European Extremely Large Telescope (E-ELT), een nieuwe grondtelescoop die, als hij kort na 2020 is voltooid, de grootste optische/nabij-infrarood telescoop in de wereld zal zijn.

Links

• Meer over de Very Large Telescope
• ESO Foto Ambassadeur

Vertaling: Peter Middelkoop

Babak Tafreshi, één van ESO's Foto Ambassadeurs, heeft de antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) vastgelegd met de zuidelijke hemel als adembenemend decor.

De spectaculaire sterrenkransen aan de hemel doen denken aan van Gogh's Sterrennacht, of - voor science fiction fans - het uitzicht vanuit een ruimteschip klaar om met de lichtsnelheid de hyperruimte in te vliegen. In werkelijkheid echter tonen ze de rotatie van de aarde die bij een tijdopname op deze manier zichtbaar wordt. Op het zuidelijk halfrond lijken de sterren in cirkels te bewegen rondom de zuidelijke hemelpool, die ligt in het schemerige sterrenbeeld Octans (De Octant), tussen het meer bekende Zuiderkruis en de Magelhaense Wolken. Als de belichting maar lang genoeg is vormen de sterren cirkelvormige paden terwijl de aarde beweegt.

De foto werd genomen op de Chajnantor-hoogvlakte, op een hoogte van 5000 meter in de Chileense Andes. Hier staat de ALMA-telescoop waarvan de antennes op de voorgrond te zien zijn. ALMA is de krachtigste telescoop voor het observeren van het koele heelal - moleculair gas en stof, evenals de achtergrondstraling die overbleef van de oerknal. Als ALMA is voltooid in 2013, zal de telescoop uit 54 van deze 12-meter diameter antennes, en twaalf 7-meter antennes bestaan. Maar de eerste wetenschappelijke waarnemingen met een deel van de array begon al in 2011. Ook al is hij nog niet compleet, de telescoop produceert al uitstekende resultaten die beter zijn dan die van alle andere telescopen van zijn soort. Omdat de telescoop in bedrijf was tijdens de opname, vervagen sommige van de antennes op de foto door hun beweging.

ALMA, een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

Links

• Meer over ALMA bij ESO
• Gezamenlijke ALMA Observatoria
• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

Op dit panoramabeeld van de Chajnantor-hoogvlakte dat is genomen vanaf nabij de top van Cerro Chico is de omgeving van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array te zien. Babak Tafreshi, een ESO Foto Ambassadeur, heeft het gevoel van afzondering weten vast te leggen dat te ervaren is bij ALMA op 5000 meter boven het zeeniveau in de Chileense Andes.  Licht en schaduw kleuren het landschap, waardoor het buitenaardse voorkomen wordt versterkt. Op de voorgrond staan de gegroepeerde Alma antennes als een schare van vreemde, robotachtige bezoekers van de hoogvlakte.

ALMA revolutioneert de manier waarop astronomen het heelal op millimeter en submillimeter golflengten bestuderen. Zelfs met een opstelling die bestaat uit een gedeelte van de schotels is ALMA krachtiger dan alle voorgaande telescopen op deze golflengten. Hierdoor beschikken astronomen over ongekende mogelijkheden om het koude heelal te bestuderen – moleculair gas en stof alsmede de overgebleven straling van de oerknal.  ALMA bestudeert de bouwstenen van sterren, planetenstelsels, sterrenstelsels en het leven zelf. ALMA voorziet wetenschappers van gedetailleerde opnamen van sterren en planeten die ontstaan in gas- en stofwolken nabij het zonnestelsel. Ook detecteert ALMA ver weg gelegen sterrenstelsels die vormen aan de rand van het waarneembare heelal en we zien zoals ze er ongeveer tien miljard jaar geleden uitzagen. Hierdoor kunnen astronomen mogelijk de meest diepgaande vragen over onze kosmische oorsprong beantwoorden.

ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Links

• Meer over ALMA bij de ESO
• Het Joint ALMA Observatory
• ESO Foto Ambassadeurs

ESO Photo Ambassador, Babak Tafreshi heeft opnieuw een opvallend panorama van ESO's Paranal-observatorium vastgelegd.

Op de voorgrond zie je het indrukwekkende berglandschap van de Atacama-woestijn. Aan de linkerkant, op de hoogste top, is ESO's Very Large Telescope (VLT) zichtbaar, en daarvoor, op een iets lagere top de VISTA-telescoop (Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy).

Op de achtergrond kleurt de zonsopgang de hemel van Paranal in een prachtig pastelpalet terwijl tot voorbij de horizon een zee van wolken zich uitstrekt boven de Stille Oceaan, die op slechts 12 kilometer van Paranal ligt.

Boven de horizon, waar de zee van wolken de hemel ontmoet, is een donkere band te zien. Deze band is de schaduw die de aarde werpt op zijn eigen atmosfeer. Dit fenomeen is soms zichtbaar rond zonsondergang en zonsopgang, bij heldere hemel en vrij zicht op de horizon. Voorwaarden waaraan op het Paranal-observatorium vrijwel altijd wordt voldaan. Boven de schaduw van de aarde zie je een roze gloed die bekend staat als de Gordel van Venus. Die wordt veroorzaakt door licht van de -in dit geval- opkomende of ondergaande zon dat wordt gebroken door de aardse dampkring.

Link

• ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Peter Middelkoop

Dit lijkt op het eerste gezicht een modern, abstract kunstwerk, maar is eigenlijk het resultaat van een tijdopname van de nachtelijke hemel boven de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes. De aarde draait zich richting een nieuwe dag, waardoor de sterren van de Melkweg zich in veelkleurige vegen uitstrekken boven de woestijn, met daarin op de voorgrond een dromerig beeld van een high-tech telescoop.

Deze betoverende foto is genomen op de Chajnantor-hoogvlakte, 5000 meter boven de zeespiegel. Dit is de thuisbasis van de Atacama Pathfinder Experiment (APEX)-telescoop. APEX is een 12-meter-diameter-telescoop die observeert op golflengten in het millimeter- en submillimeterbereik. Astronomen bestuderen met behulp van APEX verscheidene objecten, variërend van koude wolken van gas en kosmisch stof waarin nieuwe sterren ontstaan, tot enkele van de vroegste en verste gelegen sterrenstelsels in het heelal.

APEX is een voorloper van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), een revolutionaire telescoop die ESO samen met haar internationale partners op het Chajnantor-plateau bouwt en exploiteert. Als ALMA in 2013 is voltooid, bestaat het uit een reeks van 54 antennes van 12-meter doorsnee en nog eens 12 antennes met een diameter van 7 meter. De twee telescopen vullen elkaar aan: dankzij zijn groter gezichtsveld bekijkt APEX objecten in een groot hemelgebied, waarna ALMA die met zijn veel hogere hoekresolutie vervolgens in detail kan bestuderen. APEX en ALMA zijn beide belangrijke instrumenten, die astronomen helpen om meer te weten te komen over de werking van ons heelal, zoals het ontstaan van de sterren die op deze foto boven ons hoofd cirkelen.

ESO foto ambassadeur Babak Tafreshi is de maker van deze foto. Hij is ook oprichter van "The World At Night". Een verzameling van prachtige foto's en time-lapse video's van de mooiste en meest historische plaatsen ter wereld tegen een nachtelijke achtergrond van sterren, planeten en hemelse gebeurtenissen.

APEX is een samenwerking tussen het Max Planck-Instituut voor Radiosterrenkunde (MPIfR), het Onsala Ruimteobservatorium (OSO) en ESO. De telescoop wordt beheerd door ESO. ALMA is een internationale astronomische faciliteit, en een partnerschap van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. ESO is de Europese partner in ALMA.

Links

• Meer over APEX 
• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen en Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago de Chile en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

De Very Large Telescope (VLT), ESO's vlaggenschip op Cerro Paranal in Chili, is opgebouwd uit vier reusachtige Unit Telescopes (UT's), elk uitgerust met een spiegel van 8,2 meter in diameter en vier beweegbare 1,8-meter hulptelescopen. Ons tweetal foto's van deze maand toont een deel van de telescoop in aanbouw, en een van vandaag de dag.

Vroege werkzaamheden aan de behuizing van de eerste Unit Telescope (UT1) zijn te zien op de historische afbeelding, die eind oktober 1995 is genomen. De betonnen funderingen waren gereed en het onderste, stationaire deel van de metalen behuizing van de structuur is hieraan bevestigd. De eerste delen van het draaiende gedeelte van de telescoopbehuizing zijn ook geplaatst - het begin van de brede spleet, waardoor de telescoop kan observeren en de zware, horizontale structuur die de schuifdeuren dragen kunnen worden gezien in de richting van de camera. Deze Unit Telescope zag zijn first light op 25 mei 1998 (zie eso9820).

Bij de opening van de Paranal in 1999 (zie eso9921), werd elke UT een naam gegeven in de taal van de inheemse Mapuche-stam. De namen - Antu, Kueyen, Melipal en Yepun voor UT’s één tot vier in die volgorde - vertegenwoordigen vier prominente en prachtige kenmerken van de hemel: de zon, de maan, de constellatie van het Zuiderkruis en Venus [1].

De hedendaagse foto is van UT4, Yepun, die zijn eerste licht zag in september 2000 (zie eso0028). Deze laat net zo goed als zijn broer UT1 zien hoe de voltooide constructie van de VLT is geworden, omdat alle vier de UT’s een identiek ontwerp hebben. Ze verschillen alleen in de instrumenten, waardoor de astronomen een breder scala aan hulpmiddelen hebben om het heelal te bestuderen. De gele, frame-achtige structuur in de voorkant van Yepun is het M1-hefplateau, dat kan worden verplaatst tussen de UT’s en wordt gebruikt wanneer de gigantische 8,2-meter hoofdspiegels periodiek worden verwijderd om ze van een nieuwe coating te voorzien.

In de jaren nadat de historische foto is genomen, heeft de eerste van de UT’s een naam - Antu - en een gezin gekregen, doordat de andere telescopen zijn toegevoegd op de bergtop. Vandaag de dag is de VLT 's werelds meest geavanceerde optische telescoop en Antu, Yepun en de andere telescopen op Paranal hebben een belangrijke rol gespeeld om van ESO het meest productieve grondobservatorium ter wereld te maken.

Opmerkingen

[1] Yepun was op het moment van de Paranal-inauguratie (zie eso9921) vertaald als "Sirius", maar uit nader onderzoek bleek dat de juiste vertaling "Venus" is.

Links

• De foto-opname van toen
• De foto-opname van nu
• De foto's van toen en nu naast elkaar
• Meer over ESO's Very Large Telescope

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

Eeuwenlang hebben filosofen en wetenschappers nagedacht over of er mogelijk bewoonbare planeten buiten ons zonnestelsel kunnen bestaan. Vandaag de dag is dit geen speculatieve gedachte meer. De afgelopen decennia zijn er door astronomen over de hele wereld, vele honderden exoplaneten ontdekt. In deze zoektocht naar nieuwe werelden worden verschillende technieken gebruikt en op deze bijzondere foto staan telescopen die twee van deze technieken toepassen. De foto werd genomen door Alexandre Santerne -een astronoom die zelf onderzoek doet naar exoplaneten- en toont de 3,6-meter ESO-telescoop met de HARPS-spectrograaf, en de ruimtetelescoop CoRoT.

De High Accuracy Radial velocity Planetary Search (HARPS) spectrograaf is 's werelds meest vooraanstaande exoplanetenjager. Het is een instrument op de 3,6-meter ESO-telescoop waarvan de geopende koepel links in beeld te zien is, achter de hoekige behuizing van de New Technology Telescope. HARPS vindt exoplaneten door het detecteren van kleine veranderingen in beweging van een ster die licht schommelt onder de aantrekkingskracht van de planeet die er omheen cirkelt. Deze techniek staat bekend als de radiale-snelheidtechniek voor het zoeken naar exoplaneten. 

Het zwakke lichtspoor hoog in de lucht in deze 20-seconden belichting is geen meteoor maar is afkomstig van CoRoT, de 'Convection, Rotation and planetary Transits'-ruimtetelescoop. CoRoT zoekt naar planeten met de transitmethode: het licht van een ster wordt tijdelijk zwakker als er een planeet voorlangs trekt. Gezien door de aardse dampkring twinkelen sterren. Doordat CoRoT als ruimtetelescoop boven de aardatmosfeer hangt, zijn de waarnememingen nauwkeuriger. Potentiële planeten die gevonden worden met de transitmethode worden bevestigd met complementaire technieken zoals de radiale-snelheidtechniek. Sterker nog: in de nacht dat deze foto is genomen, werd HARPS gebruikt om exoplaneet-kandidaten die gedetecteerd zijn door CoRoT nader te onderzoeken.

In november 2012, is CoRoT helaas getroffen door een computerprobleem, waardoor het systeem, dat op zich nog functioneert, geen gegevens meer kan ophalen uit de telescoop (zie nieuws op de CoRoT website, of bijvoorbeeld dit Nature Nieuwsbericht). Het CoRoT-team heeft het nog niet opgegeven en werkt aan een oplossing om de systemen weer nieuw leven in te blazen. Of dat lukt of niet, de missie al is een groot succes! Het ruimtevaartuig functioneerde twee keer zo lang als oorspronkelijk was gepland en is de eerste die een exoplaneet met behulp van de transitmethode ontdekte. CoRoT heeft veel bijgedragen aan de zoektocht naar exoplaneten maar ook aan het onderzoeksgebied astroseismologie, waarin men het binnenste van de sterren bestudeerd.

De zoektocht naar exoplaneten helpt ons om ons eigen planetenstelsel te begrijpen en is misschien de eerste stap op weg naar het vinden van buitenaards leven. HARPS en CoRoT zijn slechts twee van de vele spannende instrumenten die ontwikkeld zijn om astronomen in deze zoektocht te ondersteunen.

Alexandre plaatste deze foto in de 'ESO Pictures Flickr'-groep. De best beoordeelde foto’s in deze groep worden opgenomen in onze populaire 'Foto van de Week'-serie, of fotogallery. In 2012, als onderdeel van het 50-jarig bestaan van ESO verwelkomen we ook uw historische ESO-gerelateerde beelden. Alexandre is met het insturen van deze foto uitgegroeid tot ESO Photo Ambassador.

Links

• Deze foto, met commentaar in Alexandre Santerne’s Flickr photostream
• Alexandre SANTERNE's Flickr photostream
• De "Uw ESO Pictures" Flickr groep
• De "Uw ESO Pictures" aankondiging
• ESO Foto Ambassadeurs

De 'Atacama Pathfinder Experiment'-telescoop (APEX) - door ESO Photo Ambassador Babak Tafreshi vastgelegd in deze dramatische opname - is een van de middelen die ESO gebruikt om verder dan het zichtbare licht te kijken. Het is gelegen op de Chajnantor Hoogvlakte op een hoogte van 5.000 meter.

Op de voorgrond zijn clusters van witte Penitentes zichtbaar. Penitentes (Spaans voor boetelingen) is een merkwaardig natuurverschijnsel dat is te vinden op hooggelegen gebieden, vaak op meer dan 4.000 meter boven de zeespiegel. Het zijn dunne punten van verharde sneeuw of ijs, waarbij de sprieten richting de zon wijzen en enkele centimeters tot meters hoog worden.

APEX is een 12-meter-diameter telescoop die waarneemt in het millimeter en submillimeter golflengtegebied. Astronomen observeren met APEX verschijnselen die onzichtbaar zijn op kortere golflengten. De telescoop stelt hen in staat om moleculaire wolken te bestuderen. Dat zijn gebieden van dicht gas en kosmisch stof waarin nieuwe sterren worden geboren. Die jonge sterren zijn niet waarneembaar in het zichtbare en infrarood licht, maar gloeien fel in relatief langere golflengten. Astronomen gebruiken dit licht om de chemische en fysische omstandigheden in de moleculaire wolken te bestuderen. Ook zijn deze golflengten ideaal voor het bestuderen van een aantal van de vroegste en verste sterrenstelsels in het heelal.

Linksboven APEX, net zichtbaar aan de nachtelijke hemel, zien we vage vlekken van de Kleine en Grote Magelhaense Wolken, de naburige sterrenstelsels van ons eigen Melkwegstelsel. Het vlak van de Melkweg zelf kan worden gezien als een wazige band over de hemel, en valt het meeste op boven het APEX-controlegebouw aan de rechterkant. Donkere vlekken in de band zijn regio’s waar het licht van verre sterren wordt geblokkeerd door interstellair stof. Verscholen achter deze donkere wolkenpartijen ligt het centrum van de Melkweg op een afstand van ongeveer 27.000 lichtjaar. Telescopen zoals APEX zijn een cruciaal hulpmiddel voor astronomen om door het stof te dringen en zo het centrum van ons melkwegstelsel tot in detail te bestuderen.

APEX is een samenwerkingsproject van het Max-Planck-Institut für Radioastronomie (MPIfR), het Onsala Space Observatory (OSO) en ESO. Het beheer van APEX is in handen van ESO.

Links

• Meer over APEX bij ESO
• Meer over ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Teun van Vijfeijken

ESO Photo Ambassadeur, Babak Tafreshi verzamelde een schat aan ver weg gelegen objecten in deze opname van de hemel boven ESO's Paranal observatorium.

In het midden van het beeld is de Carinanevel met zijn intens rode gloed wel het meest opvallend. Deze nevel ligt in het sterrenbeeld Carina (Kiel), op ongeveer 7500 lichtjaar van de aarde. De wolk van gloeiend gas en stof is de helderste nevel aan de hemel en bevat een aantal van de helderste en meest zware sterren die er in de Melkweg aanwezig zijn, zoals Eta Carinae. De Carinanevel is voor astronomen een perfect gebied om de geheimen van de gewelddadige geboorte en dood van massieve sterren te bestuderen. Kijk voor een aantal mooie recente ESO-beelden van de Carinanevel eens naar eso1208, eso1145 en eso1031.

Onder de Carinanevel, zien we wat ook wel het "Wensput Cluster" wordt genoemd. (Whising well cluster NGC 3532). Dit open cluster van jonge sterren heet zo omdat het, gezien door het oculair van een telescoop lijkt op een handvol twinkelende zilveren munten op de bodem van een wensput. Verder naar rechts vinden we de Lambda Centauri Nevel (IC 2944), een wolk van gloeiend waterstofgas en pasgeboren sterren die soms ook wel de "Rennende-Kipnevel" genoemd wordt, omdat sommigen in het helderste deel van de nevel een vogelvorm herkennen. (zie eso1135). Boven deze nevel en iets naar links tot slot, de Zuidelijke Pleiaden (IC 2632), een open cluster van sterren dat vergelijkbaar is met zijn bekende noordelijke naamgenoot.

Op de voorgrond zien we drie van de vier hulptelescopen (ATs) van de Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Met behulp van de VLTI, kunnen de de ATs - de VLT's 8,2-meter telescopen - samen worden gebruikt als één enkele gigantische telescoop, die fijnere details ziet dan mogelijk zou zijn met de individuele telescopen. De VLTI is gebruikt voor een breed scala aan onderzoeken. Waaronder de studie van protoplanetaire schijven rond jonge stellaire objecten en van actieve sterrenstelsels, een van de meest energierijke en mysterieuze fenomenen in het heelal.

Links

• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen-en-Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

Met het tweetal foto’s van deze maand, genomen bij ESO’s Paranal Observatory in Chili’s Atacama-woestijn, vergelijken we de drukke bouwlocatie van November 1999 met het eindresultaat van nu: het accommodatiegebouw Paranal Residencia. Vergelijk de afbeelding van toen met die van nu: het gekletter van hamers en boren, en de herrie van tractoren en kranen hebben plaatsgemaakt voor de vredige kalmte van een gebouw in de woestijn dat de omgeving aanvult. Het gebouw is gesitueerd in een bestaande kuil en voor de vervaardiging is enkel gebruik gemaakt van natuurlijk materialen en kleuren waardoor de opgeleverde constructie helemaal opgaat in het landschap.

De Residencia is gebouwd als een toevluchtsoord voor astronomen en ander personeel dat werkt op een van de meest onherbergzame streken denkbaar en waar extreme droogtes, intens ultraviolet zonlicht, sterke winden en fikse hoogte onderdeel uitmaken van het dagelijks leven. De aannemers die de Residencia onder diezelfde zware omstandigheden hebben neergezet, hebben een zeer gewaardeerde oase voor het observatorium-personeel gecreëerd, waarin zij kunnen schuilen voor de barre omgeving: het afgebouwde onderkomen is een testament voor het harde werken van alle betrokkenen. De gelauwerde Residencia herbergt meer dan honderd kamers en een aantal gemeenschappelijke ruimtes, zoals een kantine, zwembad, fitnesscentrum en een bibliotheek. Vanuit de westelijke gevel biedt het tijdens zonsovergangen ook spectaculaire vergezichten over de woestijn in de richting van de Stille Oceaan.

Er is nog een onderdeel dat op beide foto’s getoond wordt: achter de Residencia, 2.600 meter boven de zeespiegel op de top van de Cerro Paranal, staat de ESO Very Large Telescope (VLT). Het is de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld en de reden waarom de Residencia, en alle medewerkers die er verblijven, er in de eerste plaats zijn!

Links

• De foto-opname van toen
• De foto-opname van nu
• De foto's van toen en nu naast elkaar
• Meer over de bouw van de Residencia, een persbericht uit 1999
• Persbericht over de opening van de Residencia in 2002

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

Deze prachtige panoramafoto is genomen door Babak Tafreshi, een ESO Photo Ambassador, en toont de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Atacama-regio, badend in de laatse zonnestralen. Het plateau is de thuisbasis van de Atacama Pathfinder Experiment (APEX) telescoop, die te zien is aan de linkerkant van het panorama. APEX bestudeert vanaf deze afgelegen plek op 5000 meter boven de zeespiegel, het 'koude heelal'.

APEX is een 12-meter diameter telescoop die waarneemt in het millimeter en submillimeter gebied. Astronomen observeren met APEX verschijnselen die onzichtbaar zijn op kortere golflengten. De telescoop stelt hen in staat om moleculaire wolken te bestuderen. Dat zijn gebieden van dicht gas en kosmisch stof waarin nieuwe sterren worden geboren. Die jonge sterren zijn niet waarneembaar in het zichtbare en infrarood licht, maar gloeien fel in deze relatief langere golflengten. Astronomen gebruiken dit licht om de chemische en fysische omstandigheden in de moleculaire wolken te bestuderen. Ook is deze golflengte ideaal voor het bestuderen van een aantal van de vroegste en verste sterrenstelsels in het heelal.

APEX heeft vanaf de ingebruikname in 2005 veel belangrijke wetenschappelijke resultaten opgeleverd. Zo heeft APEX samen met ESO's Very Large Telescope materie gedetecteerd die werd verscheurd door het zwarte gat in het centrum van de Melkweg (eso0841). Een resultaat dat tot de top 10 van ESO's astronomische ontdekkingen wordt gerekend.

Op de grond rond APEX zijn clusters van witte 'Penitentes' te zien. De Penitentes (Spaans voor boetelingen) zijn een merkwaardig natuurverschijnsel dat voorkomt op hoogten van meer dan 4000 meter boven de zeespiegel. Het zijn dunne naalden van sneeuw of ijs. Met hun scherpe kant wijzen ze in de richting van de zon en bereiken een hoogte van enkele centimeters tot enkele meters.

APEX is een samenwerking tussen het Max Planck Instituut voor Radio Astronomie (MPIfR), het Onsala Space Observatory (OSO) en ESO. De operatie van APEX op Chajnantor is toevertrouwd aan ESO.

APEX's 12-meter schotel is gebaseerd op een prototype van een antenne voor een ander observatorium op Chajnantor, de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA). ALMA bestaat uit vierenvijftig 12-meter antennes en twaalf 7-meter antennes en wordt voltooid in 2013. ESO is de Europese partner in deze internationale sterrenkundige faciliteit, dat een samenwerkingsverband is van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. 

Links

• Meer over APEX
• Eso Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen en Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

Sinds december 2009 is de Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA) bezig met het in kaart brengen van de zuidelijke hemel vanuit ESO’s Paranal Observatory in Chili. Onze foto’s van deze maand tonen de VISTA-telescoop tijdens de bouw en in de huidige tijd.

Het historische beeld, genomen in de tweede helft van 2004, toont het telescoopgebouw in aanbouw. Het skelet van de telescoopbehuizing is zichtbaar op de ronde voet, omgeving door een tijdelijke kooi van steigerwerk. VISTA is gevestigd op een piek op ongeveer 1500 meter ten noordoosten van Cerro Paranal, de locatie van de Very Large Telescope. Deze piek is vijf meter verlaagd tot een hoogte van 2518 meter, waardoor een platform van 4000 vierkante meter voor de noodzakelijke bouwwerkzaamheden kon worden gerealiseerd.

De foto van vandaag de dag toont de voltooide VISTA-telescoop. De behuizing van de telescoop is een gebouw met een doorsnede van twintig meter en beschermt de telescoop tegen invloeden van buitenaf. Twee schuifdeuren vormen de opening waardoor er met de telescoop geobserveerd wordt, waarbij een windscherm uitgeklapt kan worden om een gedeelte van de opening af te sluiten als dat nodig is. Extra deuren in de behuizing zorgen voor ventilatie om de luchtstroom tijdens de nacht te beheersen. Een bijgebouw, naast de behuizing zichtbaar op de voorgrond, bevat onderhoudsmateriaal en coating-apparatuur die gebruik wordt om de dunne, reflecterende zilvercoating aan te brengen op de spiegels van de telescoop.

VISTA werkt in bijna-infrarode golflengten, met een drie ton zware, 67-megapixel camera. De grote spiegel, een breed gezichtsveld en de zeer gevoelige infrarood-detectoren maken het 's werelds grootste surveytelescoop.

VISTA is ontworpen door een consortium van 18 universiteiten in Groot-Brittannië, onder leiding van Queen Mary University in Londen en maakt deel uit van een bijdrage in natura aan ESO als onderdeel van de Britse toetredingsovereenkomst. De Britse Science and Technology Facilities Council's (SFTC) en Astronomy Technology Centre (STFC, UK ATC) deden het projectmanagement van het ontwerp en de bouw van de telescoop.

Links

• De foto-opname van toen
• De foto-opname van nu
• De foto's van toen en nu naast elkaar
• Meer over VISTA

Vertaling:
Teun van Vijfeijken