Foto van de Week

3 februari 2014

Antarctische lucht boven Paranal

Dit prachtige panorama van ESO's Paranal Observatorium is gemaakt op 5 juli 2012. Het was een van de droogste dagen ooit op het Very Large Telescope-complex. Paranal ligt als een eiland temidden van massieve bewolking die in de verte boven de Stille Oceaan zweven.

De extreem lage luchtvochtigheid werd gemeten door LHATPRO, een waterdamp-radiometer die als ondersteuning bij de observaties wordt ingezet [1]. Meteorologen van twee Chileense universiteiten vonden een verklaring voor de extreem droge omstandigheden: antarctische lucht die op grote hoogte ongewoon ver naar het noorden doordrong en boven Paranal neerdaalde.

Dit koufront bleef meer dan 12 uur boven Paranal hangen, waardoor de luchtvochtigheid boven het observatorium een recordlaagte bereikte [2]. Florian Kerber (ESO) en zijn collega's analyseerden deze ongewone weersomstandigheden en publiceerden de resultaten op 29 januari 2014 in een artikel in 'Monthly Notices of the Royal Astronomical Society' (hier te lezen).

Nu zul je misschien denken: wat is er zo bijzonder aan een droge woestijn? Normaal komt deze droogte alleen voor op veel grotere hoogten, zoals bij het ALMA-observatorium op het 5000 meter hoge Chajnantor-plateau. Paranal ligt met zijn 2635 meter ongeveer half zo hoog. Omdat infraroodwaarnemingen het best kunnen worden gedaan met weinig waterdamp in de lucht kan het zijn dat stelselmatige metingen met de LHATPRO-radiometer astronomen de mogelijkheid biedt om optimaal gebruik te maken van droge periodes op Paranal, en bijzonder goede infraroodwaarnemingen van het heelal te verkrijgen.

De foto is gemaakt door ESO photo ambassador Gabriel Brammer, die toevallig de zonsondergang voorafgaand aan deze droogte waarnam en het opvallend mooi en helder vond. Gabriel werkt als astronoom aan de ESO-sterrenwacht La Silla-Paranal. Wanneer hij geen ondersteunende activiteiten aan het observatorium verricht, bestudeert hij de vorming en evolutie van sterrenstelsels met behulp van 's werelds meest geavanceerde telescopen en instrumenten, waaronder de ESO Very Large Telescope en de Hubble Space Telescope.

Noten
[1] De 'Low Humidity and Temperature Profiling radiometer' (LHATPRO), vervaardigd door Radiometer Physics GmbH in Duitsland, maakt gebruik van sterke spectraallijnen van bepaalde elementen om het watergehalte van de atmosfeer te meten.

[2] De luchtvochtigheid wordt gemeten in de vorm van precipitabele waterdamp - een maat voor het atmosferische watergehalte. Het is de hoeveelheid water in een kolom van de atmosfeer dat zou kunnen neerslaan als regen. In dit geval werd slechts 0,1 mm precipitabele waterdamp gemeten - veel minder dan het gebruikelijke (maar toch al lage) cijfer van 2 mm bij Paranal.

Vertaling: Peter Middelkoop


20 januari 2014

Rosetta's Komeet

Vandaag, 20 januari, wordt ESA's ruimtesonde Rosetta wakker uit een 'deepspace-winterslaap' na een reis van 31 maanden door de ruimte. Ze zal over enkele maanden eindelijk de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko (67P/CG) inhalen.

Dit zijn de meest recente waarnemingen van de komeet met een diameter van 4 kilometer, gemaakt door ESO's Very Large Telescope (VLT) op 5 oktober 2013. De komeet was op dat moment zo'n 500 miljoen kilometer ver weg en verdween kort daarna achter de zon en uit het zicht van de aarde.

Om deze beelden te maken is een grote reeks waarnemingen verwerkt tot een beeld met alleen de komeet (links) en een beeld met op de achtergrond het sterrenveld en de ingetekende komeetbaan (rechts). Zo gezien, met het sterrenveld in de richting van het centrum van onze melkweg op de achtergrond, was de komeet nog zo ver van de zon verwijderd dat de ijzige kern geen gas of stof verloor en het niet meer was dan een klein lichtvlekje. Bij het naderen van de zon zal het komeetoppervlak opwarmen en zal het tot gas gesublimeerde ijs samen met het losgekomen stof een staart vormen.

Deze waarneming markeert het begin van een nauwe samenwerking tussen ESA en ESO waarbij de komeet vanaf de grond zal worden geobserveerd tijdens Rosetta's ontmoeting met 67P/CG later dit jaar. Rosetta werd gelanceerd in 2004 en heeft als doel het oppervlak van de komeet te bestuderen en er een landingsvaartuig op te zetten om te kunnen zien hoe het oppervlak er daadwerkelijk uitziet.[1]

De komeet draait in een 6,5-jarige baan rond de zon en is momenteel in de buurt van de baan van Jupiter. Hij zal de zon het dichts naderen - ruwweg tussen de banen van de aarde en Mars - in augustus 2015. Dit beeld suggereert dat de komeet nog niet actief is, dus wetenschappers staan klaar om hem in februari opnieuw te bekijken. Hij is dan veel dichter bij de zon en weer waarneembaar met de VLT.

Ondertussen zijn de waarnemingen die in oktober zijn uitgevoerd gebruikt om de voorspelde komeetbaan te bevestigen, vooruitlopend op het rendez-vous met Rosetta in mei. De baan van Rosetta zal dan worden aangepast zodat zij in augustus in een baan om 67P/CG kan worden gebracht. Als de komeet in het zicht is van Rosetta's eigen waarnemingsysteem worden er verdere berekeningen gedaan.

Noot:
[1] Sinds de lancering ging Rosetta vijf keer rond de zon om snelheid op te bouwen en zichzelf in lijn te brengen met haar eindbestemming. Voor het koudste traject in deze missie, voorbij de baan van jupiter werd het ruimtevaartuig in een 'deepspace-winterslaap' gezet. Omdat de baan van 67P/CG redelijk stabiel en bekend is konden de berekeningen voor Rosetta's reis ver voor de lancering worden gemaakt. De komeet is ver genoeg van de de zon verwijderd om het tot een veilig doelwit te maken.

Links


13 januari 2014

ALMA en Chajnantor in de schemering

Met dank aan ESO's Photo Ambassadors kunnen we genieten van sensationele beelden, genomen bij ESO-locaties op de afgelegen bergtoppen van Chili. Babak Tafreshi heeft dit mooie panorama van de antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) bij schemering geschoten. Het contrast tussen het technologische spektakel van ALMA en de ruwe natuurlijke kracht van het landschap op het 5000 meter hoge Chajnantor-plateau resulteert in fascinerende beelden zoals deze, als een frame uit een sciencefictionfilm.

ALMA, een internationale astronomische faciliteit, is een samenwerkingsverband van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, met steun van de republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), dat bestuurd wordt door de Associated Universities, Inc. (AUI), en namens Oost-Azië door het National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De overkoepelende leiding en het toezicht op bouw, ingebruikname en beheer van ALMA is in handen van het Joint ALMA Observatory (JAO).

Vertaling: Teun van Vijfeijken


6 januari 2014

Nachtelijk Paranal

Werp een blik omhoog op de nachtelijke hemel boven ESO's Paranal Observatory in Chili en je wordt getrakteerd op dit prachtige uitzicht: lichtpuntjes in blauw, oranje of rood; elk het licht van een ster, een melkwegstelsel, een nevel, of meer en samen vormen ze een schitterende hemelkoepel. Astronomen turen naar dit prachtige decor in een poging om de geheimen van het heelal te ontrafelen.

Hierbij gebruiken astronomen telescopen zoals deze VLT-hulptelescopen. Je ziet drie van de vier beweegbare eenheden die licht naar de Very Large Telescope Interferometer sturen. Deze interferometer is 's werelds meest geavanceerde optische instrument. Door het beeld van de vier telescopen te combineren vormen ze een telescoop die groter is dan hun gezamelijke spiegeloppervlak. Hierdoor worden details zichtbaar alsof gebruik wordt gemaakt van een telescoop ter grootte van de afstand tussen de individuele telescopen.

Vertaling: Peter Middelkoop


30 december 2013

Een heldere nacht op Paranal

Als de avond valt komen ESO's observatoria tot leven. Astronomen en technici nemen plaats aan hun werkplekken en richten de telescopen op de hemel. Deze foto toont de ongerepte, heldere hemel boven ESO's Paranal Observatory in de Chileense Atacama-woestijn, ver weg van stadsverlichting.

ESO's foto ambassadeur Gabriel Brammer heeft de verstilde schoonheid van de Melkweg vanaf het platform van de Very Large Telescope vastgelegd. De vier grote blokken onderin het beeld zijn de VLT Unit Telescopes. Elk van deze gebouwen bevat één van de ongelofelijk precieze 8,2-meter spiegels. Verspreid over het gebied staan de VLT-hulptelescopen die gemakkelijk herkenbaar zijn aan de ronde, witte koepels. De heldere vlek aan de linkerkant lijkt de zon, maar is in werkelijkheid de maan. Aan de rechterkant is de schaduw van de fotograaf te zien, met gestrekte armen zwaaiend naar de camera.

De hele nachtelijke hemelkoepel is zichtbaar doordat Brammer een fisheye-lens heeft gebruikt. Hierdoor omsluit de op de foto cirkelvormige ondergrond het kader van de foto.

Vertaling: Peter Middelkoop


23 december 2013

Een eindejaarswens van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht!

Een eindejaarswens namens iedereen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht:
Wij wensen je vrolijke feestdagen en alle goeds voor 2014!

Link:


16 december 2013

Sterpaden boven de VLT in Paranal

Deze foto is gemaakt bij ESO's Paranal Observatory door Babak A. Tafreshi, een van ESO's Foto ambassadeurs, en toont drie van de vier Auxiliary Telescopes (ATs) van de Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Daarboven markeren de sterpaden - de lange heldere strepen - de schijnbare banen van sterren aan de nachtelijke hemel die elk worden veroorzaakt door de rotatie van de aarde. Deze belichtingstechniek maakt ook de natuurlijke kleur van een ster zichtbaar. Die kleur is een indicatie van de temperatuur van een ster. Deze variëreert van ongeveer 1000 graden Celsius voor de meest rode sterren, tot enkele tienduizenden graden voor de heetste sterren die een blauwe kleur hebben. De hemel in dit hoge en afgelegen deel van Chili is extreem helder en kent nauwelijks lichtvervuiling waardoor deze geweldige lichtshow te zien is.

 

Vertaling: Peter Middelkoop


25 november 2013

Aloude sterrenbeelden boven ALMA

De antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), het grootste astronomische project ter wereld, staan hier in het betoverende decor van de zuidelijke hemel. De foto is gemaakt door Babak Tafreshi, één van ESO's Photo Ambassadors.

Duizenden sterren aan de hemel boven de Chajnantor-hoogvlakte zijn met het blote oog zichtbaar. ALMA is op deze hoogvlakte gebouwd vanwege de droge en heldere sterrenhemel. Verrassend duidelijk zichtbaar linksboven op de foto is een dicht opeengepakt stel jonge sterren. Het zijn de Plejaden, een sterrencluster dat bij de meeste oude beschavingen al bekend was. Het sterrenbeeld Orion (Jager) is duidelijk zichtbaar boven de dichtstbijzijnde antenne. De gordel van de jager wordt gevormd door de drie blauwe sterren links van het rode licht. Volgens de klassieke mythologie was Orion een jager die de Plejaden, de prachtige dochters van Atlas, achtervolgde. Boven de Atacama-woestijn, met zijn dunne transparante atmosfeer, lijkt dit heldendicht zich voor je ogen af te spelen.

Het ALMA-project is een internationale sterrenkundefaciliteit en een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan onder leiding van ESO namens Europa, het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) namens Noord-Amerika en het National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ) namens Oost-Azië. De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

 

Vertaling: Peter Middelkoop


18 november 2013

Nieuwe afbeelding van komeet ISON

Deze nieuwe foto van de komeet C/2012 S1 (ISON) is gemaakt met de TRAPPIST-telescoop op ESO’s La Silla Observatorium in de ochtend op vrijdag 15 november 2013. Komeet ISON werd voor het eerst aan de hemel opgemerkt in september 2012, en zal eind november 2013 het dichtst de zon naderen. 

TRAPPIST heeft komeet ISON sinds half oktober geobserveerd met breedband filters als zijn gebruikt voor deze foto. Smalband filters zijn gebruikt om de emissie van verschillende gassen te isoleren, waardoor astronomen kunnen bepalen hoeveel moleculen van elk type gas vrijkomen. 

Komeet ISON was lichtzwak tot 1 november 2013 waarna een uitbarsting ervoor zorgde dat de hoeveelheid vrijkomend gas verdubbelde. Op 13 november, net voordat deze foto werd genomen, vond een tweede enorme uitbarsting plaats, waardoor hij een factor tien actiever werd. Hij is nu helder genoeg om te worden gezien met een goede verrekijker vanaf een donkere plek, ‘s ochtends vroeg in het oosten. De afgelopen nachten is de helderheid van de komeet gestabiliseerd op een nieuw niveau. 

De uitbarstingen werden veroorzaakt door de intense hitte van de zon die het ijs in de kleine kern van de komeet bereikt waardoor het ijs verdampt en grote hoeveelheden stof en gas de ruimte in slingert. Als ISON op 28 november het dichtst de zon nadert (op slechts 1,2 miljoen kilometer van zijn oppervlak - iets minder dan de diameter van de zon!), dan zal de hitte nog meer ijs laten verdampen. Het is ook mogelijk dat de kern uit elkaar valt in kleine fragmenten die geheel zullen zijn verdampt tegen de tijd dat de komeet weer van de zon af beweegt. Als ISON zijn passage van de zon overleeft dan kan hij spectaculair helder worden aan de ochtendhemel. 

De foto is samengesteld uit vier verschillende 30-seconden opnamen in blauw-, groen-, rood- en nabij-infraroodfilters. De achtergrondsterren zijn zichtbaar als kleurige stippen terwijl de komeet voorlangs beweegt. 

Onderzoek naar planetaire systemen met TRAPPIST (TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope) richt zich op de detectie en karakterisatie van planeten buiten ons zonnestelsel (exoplaneten), en de studie van kometen rond de zon. De 60-centimeter nationale telescoop wordt aangestuurd vanuit Luik, België, op 12.000 kilometer afstand.


11 november 2013

Een panoramisch uitzicht op ALMA en de Carinanevel

Dit panorama van de antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) op de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes, met daarboven een kraakheldere hemel, is gemaakt door ESO Fotoambassadeur, Babak Tafreshi.

De roze nevel links in het beeld is de Carinanevel die op ongeveer 7500 lichtjaar van de aarde staat in het sterrenbeeld Carina (Kiel). Deze wolk van gloeiend gas en stof is één van de helderste nevels aan de hemel en bevat een aantal van de helderste en zwaarste sterren van de melkweg, zoals Eta Carinae. Kijk voor een aantal fraaie recente ESO-beelden van deze nevel op eso1208, eso1145 en eso1031.

Het ALMA-project is een internationale sterrenkundefaciliteit en is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan onder leiding van ESO namens Europa, het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) namens Noord-Amerika en het National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ) namens Oost-Azië. De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

Vertaling: Peter Middelkoop


4 november 2013

Hippisch bezoek

Het was een stikdonkere nacht in september. Astronoom Klaas Wiersema, die een hele nacht had doorgebracht bij een telescoop op ESO's La Silla Observatorium, keerde terug naar het restaurant. Omdat het merendeel van het werk op het observatorium 's nachts plaatsvindt lopen er regelmatig technici en wetenschappers in het duister rond.

Plotseling hoorde hij achter zich een luid gesnuif en het geluid van stevige voetstappen. Klaas was er direct van overtuigd dat een wild dier uit zijn schuilplaats was gekomen en het op hem had voorzien. Hij repte zich als een haas naar een veiliger oord, maar kon zich geen voorstelling maken van het beest dat er op de woeste hellingen van de Atacamawoestijn, op 2400 meter boven de zeespiegel, achter hem aan had gezeten. Het mysterie hield hem de rest van de nacht bezig.

In de ochtend erna ging hij op verkenning uit, en ontdekte dat hij die nacht waarschijnlijk te dicht langs een kudde wilde paarden is gelopen die op dat moment juist het observatorium passeerde. De hengst probeerde waarschijnlijk zijn merries te verdedigen en wilde Klaas uit de buurt houden.

Als bewijs van zijn ontmoeting in de nacht ervoor maakte Klaas deze foto en stuurde hem in naar de 'Your ESO Pictures Flickr group'. De foto's uit deze Flickr-group worden beoordeeld en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie, of in onze fotogalerij.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


21 oktober 2013

Twee met het blote oog zichtbare sterrenstelsels boven de VLT

Deze prachtige foto toont de heldere Chileense hemel bezaaid met sterren en verre sterrenstelsels met daaronder één van de vier Unit Telescopen (UTs) van de Very Large Telescope (VLT). Om precies te zijn is dit de vierde UT met de naam Yepun (Venus).

Twee objecten aan deze hemel zijn bekender dan hun buren. Links in beeld is een streep aan de hemel zichtbaar - dit is het melkwegstelsel Messier 31, oftewel de Andromedanevel. Rechtsboven deze 'veeg aan de hemel' staat een heldere ster, die op zijn beurt omhoog wijst naar een tweede sterrenstelsel dat ruwweg op dezelfde lijn ligt. De ster heet Beta Andromedae - ook wel bekend als Mirach - en het tweede sterrenstelsel is Messier 33 (bovenaan de foto). Men veronderstelt dat er in het verleden, uit de interactie tussen deze twee melkwegstelsels, een sliert van waterstofgas is ontstaan die de afstand tussen de twee overbrugt.

Deze foto is gemaakt door ESO foto ambassadeur Babak Tafreshi.

Links

 

Vertaling Peter Middelkoop


14 oktober 2013

Een wolk van verrassingen rond een zware ster

Deze nieuwe opname, gemaakt door de VLT Survey Telescope (VST) op ESO's Paranal, toont de supersterrenhoop Westerlund 1 (eso1034). De uitzonderlijk heldere sterrenhoop staat op een afstand van ongeveer 16.000 lichtjaar van de aarde in het zuidelijke sterrenbeeld Ara (Altaar). Hij bevat honderden zeer zware en heldere sterren, die allemaal slechts een paar miljoen jaar oud zijn. Naar astronomische begrippen zijn het dus nog maar baby's. Ons zicht op de sterrenhoop wordt belemmerd door gas en stof dat het meeste zichtbare licht hindert om tot de aarde door te dringen.

Tijdens het bekijken van nieuwe foto's van Westerlund 1, - afkomstig uit een nieuwe survey van de zuidelijke hemel [1] - hebben astronomen iets gezien wat ze niet verwachtten: rond een van de sterren - W26, een rode superreus, en misschien wel de grootste bekende ster - ontdekten ze wolken van gloeiend waterstofgas, in deze afbeelding zichtbaar als groene objecten.

Zulke gloeiende wolken rond zware sterren zijn zeer zeldzaam, en al helemaal rond een rode superreus. In feite is dit de eerste geïoniseerde nevel die rond zo'n type ster is ontdekt. W26 is van zichzelf te koud om het gas te laten gloeien; astronomen speculeren daarom dat de bron van de ioniserende straling hete blauwe sterren elders in de sterrenhoop zijn, of dat het eventueel een zwakkere maar veel hetere begeleidende ster van W26 is.

W26 zal uiteindelijk als supernova exploderen. De nevel eromheen is vergelijkbaar met de nevel rondom SN1987A, de resten van een ster die in 1987 als supernova explodeerde. [2] SN1987A is de dichtst bij de aarde gelegen waargenomen supernova sinds 1604. Die waarneming in 1987 gaf astronomen de kans om de eigenschappen van zo'n explosie te bestuderen. Het observeren van objecten zoals de nieuwe nevel rond W26, helpt astronomen om het proces van massaverlies, dat uiteindelijk leidt tot de explosieve ondergang van zware sterren, te begrijpen.

noten:
[1] Deze foto maakt deel uit VPHA+. Een gedetailleerd openbaar onderzoek van een groot deel van de Melkweg, dat gebruik maakt van de kracht van de VST op zoek naar nieuwe objecten zoals jonge sterren en planetaire nevels. Een spectaculaire recente foto van de Garnaalnevel werd gemaakt met behulp van waarnemingen uit datzelfde onderzoek.

[2] Men neemt aan dat deze nevel, SN1987A's voorganger omhulde vóór deze als supernova verging.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


7 oktober 2013

Een oase, of een geheim rovershol?

Onder de donkere Chileense hemel - doorsneden door spectaculaire sterrensporen, veroorzaakt door de rotatie van de aarde gedurende de lange belichtingstijd van de camera - hoog op Cerro Paranal in de Chileense woestijn, ligt de Paranal Residencia, een oase voor personeel en bezoekers van ESO's Very Large Telescope.

De bouw van de Residencia begon in 1998 en werd voltooid in 2002. Sindsdien is het een welkome schuilplaats voor de wetenschappers en ingenieurs die werken in het ruwe, droge woestijnklimaat op Paranal.

Het vier verdiepingen tellende gebouw ligt grotendeels ondergronds. Het werd ontworpen door de Duitse architecten Auer+Weber en past naadloos in de omgeving. Vanuit bepaalde hoeken doet de combinatie van hi-tech architectuur en het onopvallende, camouflage-achtige ontwerp denken aan een geheime schurkenschuilplaats. Zo bezien is het nauwelijks verrassend dat de Residencia is gebruikt als decor voor de beslissende strijd in de James Bondfilm Quantum of Solace uit 2008.

Flickr gebruiker John Colosimo plaatste deze foto in de Your ESO Pictures Flickr-groep. De inzendingen uit deze Flickr-groep worden regelmatig beoordeeld en de beste foto's worden opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie, of in onze fotogallerij

Links:

Vertaling: Peter Middelkoop


30 september 2013

Zicht op verre sterren en sterrenstelsels

Deze met verre sterren en sterrenstelsels bezaaide foto is een deep-field afbeelding gemaakt met de Wide Field Imager (WFI), een camera gemonteerd op de MPG/ESO 2,2-meter telescoop op het La Silla Observatorium in Chili.

De foto werd gemaakt als onderdeel van de COMBO-17-survey. COMBO-17 staat voor Classifying Objects by Medium-Band Observations in 17 filters en is een project waarbij vijf kleine stukjes hemel zijn vastgelegd met behulp van zeventien verschillend gekleurde optische filters. De totale oppervlakte van die 5 velden komt ongeveer overeen met de grootte van de de volle maan. Het project heeft enorme aantallen verre objecten onthuld - en demonstreert maar weer eens hoeveel er nog te ontdekken valt in het heelal.

Het beeld toont een gebied dat ook werd onderzocht in het kader van het FORS Deep Field (FDF). In dit project werden verschillende gebieden van de hemel in tot in detail en diepte onderzocht met behulp van de FORS2-spectrograaf. Dit instrument is momenteel geïnstalleerd op ESO's Very Large Telescope te Paranal, Chili. Bij de WFI-onderzoeken worden veel meer filters gebruikt dan bij de vorige FDF-observaties en wordt naar grotere delen van de hemel gekeken, met als resultaat de beelden zoals hierboven.

Zo'n glimp van het heelal onthult tienduizenden verre sterren, sterrenstelsels en quasars die voorheen buiten ons zicht lagen, en wordt gebruikt voor onderzoek naar gravitatielenzen en de verdeling van donkere materie in sterrenstelsels en clusters.

Links

  • Het COMBO-17 onderzoek aan het Max-Planck-Institut für Astronomie, Heidelberg

Vertaling Peter Middelkoop


23 september 2013

Een nieuwe coole gast in onze achtertuin

Deze nieuwe afbeelding van ESO's VISTA-telescoop laat een nieuw ontdekte bruine dwerg zien met de naam VVV BD001. Je vindt hem door in te zoomen op het centrum van de foto. Het is de eerste nieuw ontdekte bruine dwerg binnen onze kosmische omgeving als onderdeel van het VVV-onderzoek. VVV Acerca BD001 ligt 55 lichtjaar bij ons vandaan, in de richting van het zeer volle centrum van ons melkwegstelsel.

Bruine dwergen zijn sterren die er nooit helemaal in zijn geslaagd om uit te groeien tot een ster zoals onze zon, en worden vaak aangeduid als 'mislukte sterren'. Ze zijn groter in omvang dan planeten zoals Jupiter, maar kleiner dan sterren.

Deze dwerg is bijzonder in twee opzichten. Het is de eerste die gevonden is in de richting van ons melkwegcentrum - één van de meest drukke gebieden aan de hemel - en hij hoort tot een ongebruikelijke klasse van sterren die bekend staat als 'ongewoon blauwe bruine dwergen'. Het is nog onduidelijk waarom deze sterren blauwer zijn dan verwacht.

Bruine dwergen ontstaan op dezelfde manier als sterren maar hebben niet genoeg massa om de verbranding van waterstof op gang te brengen. Daardoor zijn ze veel koeler en produceren ze veel minder licht, waardoor ze moeilijk te vinden zijn. Astronomen gebruiken voor het zoeken naar deze objecten gewoonlijk nabij- en mid-infraroodcamera's en speciale telescopen die gevoelig zijn voor deze zeer koele objecten, maar vermijden meestal het zoeken in zeer volle gebieden van de ruimte, zoals bijvoorbeeld de centrale regio van ons melkwegstelsel.

VISTA (the Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy) is 's werelds grootste onderzoekstelescoop en ligt op ESO's Paranal in Chili. VISTA doet zes afzonderlijke onderzoeken en het VVV-onderzoek (VISTA Variables in the Via Lactea) is bedoeld om een miljard objecten in het centrum van ons eigen melkwegstelsel te catalogiseren. VVV BD001 werd bij toeval ontdekt tijdens dit onderzoek.

Wetenschappers gebruiken de VVV-catalogus om een 3-dimensionale kaart te maken van de centrale 'bol' van sterren in het centrum van de Melkweg (eso1339). Daarnaast zijn de gegevens ook gebruikt voor een enorme kleurenafbeelding van 108.200 x 81.500 pixels groot. Deze afbeelding bevat bijna negen miljard pixels (eso1242) en is één van de grootste astronomische beelden die ooit zijn geproduceerd.

Links

 

Vertaling: Peter Middelkoop


16 september 2013

Toconao in vogelvlucht

Het kleine Toconao is het dichtsbijgelegen dorpje in de buurt van het grootste astronomie-project ooit: ALMA [1] , de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array.  Toconao heeft minder dan 800 inwoners en ligt op 2475 meter boven de zeespiegel in een door een kleine bergrivier gevoede oase aan de rand van de Atacama, de droogste woestijn ter wereld.  Een deel van het jaar stroomt de rivier niet. De lokale boeren regelen het waterpeil met dammen en kanalen zodat ze hun gewassen het hele jaar van water kunnen voorzien.

Sommige gebouwen in Toconao zijn gebouwd met traditioneel bouwmateriaal: vulkanisch gesteente en adobe (een mengsel van zand, water, klei en organische materialen zoals stro en mest.) Een voorbeeld hiervan is de San Lucas kerk met klokkentoren, hier linksonder op de foto.

Naast hun wetenschappelijk werk heeft het ALMA-personeel ook de traditioneel culturele kennis over het heelal van de Atacameño, de oude bewoners van Toconao en omgeving, vastgelegd. Het doel hiervan is om dit cultureel wetenschappelijk erfgoed te bewaren voor latere generaties. 

ALMA steunt sinds 2008 ook een educatief verbeterplan op School E-21, een openbare plattelandsschool in Toconao. Dit plan is gericht op verbetering van het wetenschappelijk onderwijs en de Engelse taal.

Deze luchtfoto is gemaakt door de twee bemanningsleden van het ORA Wings for Science project , Clementine Bacri en Adrien Normier, die met een speciaal eco-vriendelijke ultralight vliegtuig [2] een jaar lang rond de wereld vlogen om wetenschappers te ondersteunen met allerhande werkzaamheden zoals het nemen van luchtmonsters, foto’s voor archeologisch onderzoek, observaties van biodiversiteit en 3D terrein modellering.

ESO heeft een samenwerkingsverband met deze non-profit organisatie.  Tijdens hun vluchten maakten ze films en foto’s die worden gebruikt voor educatie en voor het bevorderen van plaatselijk onderzoek. Hun reis om de wereld begon in juni 2012 en eindigde in juni 2013 met een landing op de Paris Air Show.

Links
[1] De Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA), een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, met medewerking van de Republiek Chili. In Europa wordt ALMA gefinancierd door de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), in Noord-Amerika door de National Science Foundation van de VS (NSF) in samenwerking met de National Research Council van Canada (NRC) en de National Science Council van Taiwan (NSC) en in Oost-Azië door de Nationale Instituten voor Natuurwetenschappen van Japan (NINS) in samenwerking met de Academia Sinica in Taiwan (AS). De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), dat geleid wordt door Associated Universities, Inc. (AUI) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

[2] Het ultralichte vliegtuigje is een NASA-bekroonde Pipistrel Virus SW 80 met een verbruik van slechts 7 liter brandstof per 100 kilometer - minder dan de meeste auto's.

Vertaling: Peter Middelkoop


9 september 2013

Arendsogen boven Armazones

Deze spectaculaire luchtfoto van Cerro Armazones genomen door ESO Photo ambassadeur Gerhard Hϋdepohl, is de weerslag van een bijzonder moment voor iedere fotograaf waarin alles samenkomt in een perfecte foto.

Hϋdepohl is electrotechnisch ingenieur bij het vlaggenschip van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht: 's werelds meest geavanceerde optische observatorium, de Very Large Telescope (VLT) op Cerro Paranal. Hϋdepohl maakte de foto tijdens een commerciële vlucht van Antofagasta naar Santiago. Kort nadat het vliegtuig vertrok nam het de ideale route voor een luchtopname van Cerro Armazones - en Hϋdepohl kon zich geen betere omstandigheden wensen. Hij zag zijn kans schoon en legde het spectaculaire terrein vanuit dit bijzondere perspectief vast.

We zien de Atacama-woestijn met daarin haarscherp het smalle, zigzaggende pad dat door het stoffige terrein snijdt. Deze onverharde weg loopt omhoog naar de top van Cerro Armazones. De top wordt momenteel bezet door een verzameling landmeetkundige apparaten maar is binnenkort de thuisbasis van de European Extremely Large Telescope (E-ELT). Deze 40-meter telescoop zal niet alleen antwoorden vinden op bestaande vragen in de astronomie, maar zal ongetwijfeld ook nieuwe vragen opwerpen én hopelijk beantwoorden.

Link:

Vertaling: Peter Middelkoop


2 september 2013

PESSTO legt supernova in Messier 74 vast

ESO's PESSTO-survey heeft dit beeld van Messier 74 vastgelegd, een prachtig spiraalstelsel met scherp afgetekende, draaiende armen. Maar het echte onderwerp van dit beeld is sinds eind juli 2013 de heldere nieuwe aanwinst van de Melkweg: een Type II supernova genaamd SN2013ej. De supernova is de helderste ster aan de linker onderkant van het beeld.

Dergelijke supernova's ontstaan ​​wanneer de kern van een zware ster instort - als gevolg van zijn eigen zwaartekracht - aan het einde van zijn leven. Dit instorten resulteert in een enorme explosie die materiaal ver de ruimte inwerpt. De resulterende explosie kan helderder worden dan het hele sterrenstelsel waarin het staat en weken of zelfs maanden zichtbaar blijven.

PESSTO (Public ESO Spectroscopic Survey for Transient Objects) is ontworpen om objecten die kortstondig aan de nachtelijke hemel verschijnen, zoals supernova's, te bestuderen. PESSTO doet dit door gebruik te maken van een aantal instrumenten van de NTT (New Technology Telescope), gelegen op ESO's La Silla Observatorium in Chili. Deze nieuwe foto van SN2013ej werd tijdens dit onderzoek met de NTT gemaakt.

SN2013ej is de derde supernova die sinds het begin van dit millennium is waargenomen in Messier 74. De andere twee supernova's zijn SN 2002ap en SN 2003gd. SN2013ej werd voor het eerst gemeld op 25 juli 2013 door het KAIT-telescoopteam in Californië, en de eerste "precovery image" is gemaakt door amateurastronoom Christina Feliciano, die van de publiek toegangkelijke Slooh Space Camera gebruik maakte om vlak voor de explosie naar het gebied te kijken.

Messier 74, in het sterrenbeeld Vissen, is voor amateurastronomen een van de moeilijkste Messier-objecten om te herkennen, vanwege de lage helderheid, maar SN2013ej is ook de komende weken zichtbaar voor zorgvuldige amateurastronomen als een uitdovende en zwakke ster. 

Links

Vertaling: Teun van Vijfeijken


26 augustus 2013

Gebeeldhouwd door een sterrenhoop

Deze opname gemaakt met ESO's Very Large Telescope (VLT) op Paranal toont een klein deel van de bekende emissienevel, NGC 6357. Deze nevel staat op zo'n 8000 lichtjaar afstand in de staart van het zuidelijke sterrenbeeld Scorpius (Schorpioen). Het beeld heeft de karakteristieke rode gloed van een H-II gebied dat bestaat uit grote hoeveelheden geïoniseerd atomair waterstofgas en waterstof in een aangeslagen toestand.

De gaswolk baadt in intense ultraviolette straling die wordt omgezet in zichtbaar licht van deze karakteristieke een rode tint. De bron van de ultraviolette straling is de open sterrenhoop Pismis 24, de thuisbasis van enkele zware, jonge, blauwe sterren.

Pismis 24 zelf is niet zichtbaar op deze foto, maar zijn diffuse licht verlicht de wolk midden-rechts in beeld. Wij zien is een close-up van de omringende nevel, een mengeling van gas, donker stof, en net geboren en nog vormende sterren.

Vertaling: Peter Middelkoop


« Vorige 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 Volgende »
Resultaat 21 to 40 of 111
Bookmark and Share

Bekijk ook