Mynd vikunnar

7. apríl 2014

Vígahnöttur yfir ALMA

Þessi nýja og fallega mynd, sem er hluti af time-lapse myndskeiði sem tekið var við Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), er önnur glæsileg háskerpumynd frá ESO Ultra HD leiðangrinum. ALMA, sem er í um 5000 metra hæð yfir sjávarmáli á hinni afskekktu Chajnantor hásléttu í Andesfjöllum Chile, var annar áfangastaður ESO ljósmyndaranna fjögurra [1] á 17 daga ferðalagi þeirra. Ljósmyndararnir eru búnir fyrsta flokks Ultra HD búnaði sem hjálpar þeim að fanga glæsilegar myndir eins og þessa [2] [3].

Hér sjást nokkur af þeim 66 loftnetum sem mynda ALMA, með diskana beinda til himins, að rannsaka köld ský í geimnum og leita svara við spurningunni um uppruna okkar í alheiminum.

Bjarta ljósrákin litríka yfir ALMA er loftsteinahrap. Grænu, gulllituðu og daufu djúprauðu litirnir skína skært þegar loftsteinninn brennur upp í lofthjúpi Jarðar. Þegar vígahnötturinn, sem er í raun lítil bergögn í geimnum og á fleygiferð, rekst á lofthjúpinn, hitnar loftið fyrir framan hann sem brennir upp ysti lög steinsins og skilur eftir glóandi ljósrák. Rákin hverfur á örfáum sekúndum en hér tókst að fanga han á mynd.

Bjartasta stjarnan í Meyjunni, Spíka, og nágrannareikistjarna okkar Mars, skína skært á miðri mynd þar sem þau rísa upp á himinninn yfir loftnetunum.

Ultra HD leiðangurinn hófst í Santiago í Chile þann 25. mars 2014. Myndin var tekin áttundu vinnunóttina á Chajnantor hásléttunni. Nú eru ljósmyndararnir að störfum í La Silla stjörnustöðinni, fyrstu stjörnustöð ESO í Chile en á morgun, eftir eina nótt, hefst langt ferðalag heim. ESO mun fljótlega birta kristaltært og stórglæsilegt Ultra HD myndefni úr þessum leiðangri á vefnum og færa fólki alheiminn nær en nokkri sinni fyrr. Christoph Malin, einn af ljósmyndurum ESO og time-lapse tökumaður leiðangursins, tók þessa mynd.

Skýringar

[1] Í hópnum eru Herbert Zodet, kvikmyndatökumaður ESO og þrír af ljósmyndurum ESO: Yuri Beletsky, Christoph Malin og Babak Tafreshi. Upplýsingar um tæknilega samstarfsaðila er að finna hér.

[2] Meðal þess búnaðar sem notaður er, má nefna: Vixen Optics Polarie Star Tracker, Canon® EOS-1D C myndavél, Stage One Dolly og eMotimo TB3 3-axis motion control camera robot, Angelbird SSD2go, LRTimelapse hugbúnaður. Peli™ töskur, 4K PC vinnustöðvar frá Magic Multimedia, Novoflex QuadroPod kerfi, Intecro rafhlöður og Granite Bay Software.

[3] Tæknilegir samstarfsaðilar eru: Canon, Kids of All Ages, Novoflex, Angelbird, Sharp, Vixen, eMotimo, Peli, Magic Multi Media, LRTimelapse, Intecro og Granite Bay Software.

 


24. mars 2014

Næturhiminninn rammaður inn

Stjörnustöðvar ESO eru á besta stað og þar geta stjörnuljósmyndarar náð stórfenglegum myndum af alheiminum. Staðirnir eru reyndar líka kjörnir til að ná glæsilegum myndum af plánetunni okkar. Hér sést hvernig einn af ljósmyndurum ESO, Gabriel Brammer, notaði fiskiaugalinsu til að framkalla þessi skemmtilegu áhrif. Heiðskíri himinninn yfir Paranal lítur út eins og glerkúla, full af stjörnum, með Very Large Telescope (VLT) í forgrunni.

Neðarlega til vinstri sjást VLT sjónaukarnir fjórir, hver um 25 metrar á hæð, að fylgjast með næturhimninum og beinir einn þeirra leysigeisla upp í næturhiminninn. Á víð og dreif ofarlega til vinstri á myndinni eru hvolfin sem hýsa hjálparsjónauka VLT undir bjartri vetrarbrautarslæðunni. Þokublettirnir tveir rétt fyrir ofan leysigeislann eru Stóra og Litla Magellansskýið, nágrannavetrarbrautir okkar.

Myndin er samsett úr nokkrum víðmyndum.


17. mars 2014

Vetrarbrautarbogi yfir Paranal

Á heiðskírri nótt i Paranal stjörnustöð ESO í Chile er kjörið að halla sér aftur og njóta sjónarspilsins á næturhimninum. Mörg okkar búa í mannmörgum, ljósmenguðum borgum þar sem vetrarbrautarslæðan sést ekki í slíkum smáatriðum.

Vetrarbrautin er heimili okkar í geimnum en forngrikkir töldu að hún væri verk guðanna. Sagan segir að þessi ljósaslæða á himninum væri mjólk úr brjósti Heru, konu Seifs. Enska heitið „Milky Way“ er einmitt dregið af grísku goðsögninni. Helleníska orðtakið Γαλαξίας κύκλος, borið fram galaxias kyklos, þýðir „mjólkurhringur“ og er rót nafnsns sem margar þjóðir nota í dag yfir Vetrarbrautina okkar.

Gabriel Brammer, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa mynd. Stjörnufræðingur í heimsókn í Paranal sést standa hægra megin á myndinni og dást að útsýninu.


10. mars 2014

Halastjarna Rosettu að vakna til lífsins

Þann 20. janúar 2014 vaknaði Rosetta geimfar ESA af værum blundi til að hefja stefnumótt sitt við halastjörnuna 67P/Churyumov-Gerasimenko (67P/CG).

Frá sjónarhóli okkar á Jörðinni er halastjarnan 67P/CG nýkomin fram undan sól. Þann 28. febrúar 2014 var Very Large Telescope (VLT) ESO beint að halastjörnunni þegar hún birtist á himninum yfir Paranal stjörnustöðinni í Chile. ESO á í samstarfi við ESA um að fylgjast með halastjörnunni frá Jörðinni þegar Rosetta nálgast hana næstu mánuði. Mælingarnar munu hjálpa til við að undirbúa geimfarið fyrir stefnumót þess við halastjörnuna í ágúst á þessu ári (sjá pot1403a).

ESA mun nota þessa nýju mynd og margar aðrar til að betrumbæta siglingakerfi Rosetta og fylgjast með hve mikið ryk halastjarnan gefur frá sér. Myndin vinstra megin var búin til með því að stafla saman nokkrum myndum sem sýna stjörnurnar í bakgrunni — þeim var síðan hliðrað til að vega á móti færslu halastjörnunnar, sem sést sem lítill punktur ofan á einni rákinni (í miðju hringsins). Myndin hægra megin sýnir halastjörnuna þar sem stjörnurnar hafa verið fjarlægðar.

Nýja myndin sýnir að halastjarnan er að auka birtu sína en það bendir til þess að ísinn í kjarna hennar sé farinn að gufa upp þegar hún nálgast sólina. Rétt eins og Rosetta geimfarið er halastjarnan sjálf líka að vakna úr dvala.

Tenglar


17. febrúar 2014

VST fylgist með Gaia ferðast til þúsund milljón stjarna

Á þessum nýju myndum Very Large Telescope Survey Telescope (VST) ESO sést Gaia geimsjónauki ESA á áfangastað sínum, um 1,5 milljón km fyrir utan braut jarðar.

Gaia var skotið á loft fimmudagsmorguninn 19. desember 2013. Næstu fimm ár mun það útbúa þrívítt kort af Vetrarbrautinni okkar. Frá alda öðli hefur mannkynið reynt að kortleggja himinninn, en Gaia mun færa skilning okkar á nágrenni okkar í geimnum upp á annað stig. Gervitunglið mun mæla staðsetningu og hreyfingu þúsund milljón stjarna í Vetrarbrautinni með mikillli nákvæmni til að kanna myndun, þróun og uppbyggingu Vetrarbrautarinnar.

Myndirnar nýju eru afrakstur náins samstarfs milli ESA og ESA sem gengur út að fylgjast með geimfarinu frá Jörðinni. Gaia er nákvæmasta stjarnmælingatæki sem smíðað hefur verið, en til þess að mælingar komi að sem mestu gagni, verðum við að vita nákvæmlega hvar það er í geimnum. Eina leiðin til þess er að fylgjast daglega með staðsetningu og hraða geimfarsins frá Jörðinni með sjónaukum eins og VST sjónauka ESO. Verkefni þetta kallast Ground-Based Optical Tracking eða GBOT.

VST er fyrsta flokks 2,6 metra breiður sjónauki, búinn OmegaCAM, risavaxinni 268 megapixla CCD myndavél sem hefur um fjórfalt víðara sjónsvið en sem nemur flatarmáli fulls tungls á himninum. VST tók myndirnar sem hér sjást með OmegaCAM þann 23. janúar 2014 með um 6,5 mínútna millibili. Gaia sést greinilega sem lítill blettur sem færist miðað við fastastjörnurnar í bakgrunni. Staðsetning þess er merkt með rauðum hring. Birta geimfarsins á myndunum um milljón sinnum daufari greina má með berum augum.

VST kom líka auga á Gaia í desember 2013, skömmu eftir geimskot, og er það eitt nálægasta fyrirbæri sem VST hefur kannað ti lþessa. Geimfarið birtist nákvæmlega á þeim stað sem búist var við og er það til marks um árangursríkt samstarf milli sjónauka á jörðinni og í geimnum.

Tenglar


10. febrúar 2014

Refurinn frábæri

Lífið þrífst á ólíklegustu stöðum, jafnvel harðneskjulegustu svæðum heims. Í útjaðri hinnar heitu og þurru Atacamaeyðimörk hefur þessi suðurameríski refur vaknað eftir góðan blund og teygir úr sér í hægðum sínum. Eftir að sólin er sest, nýta refirnir sér lækkandi hitastigið í eyðimörkinni og vaka.

Fyrir aftan sjást önnur ummerki lífs. Hvíta hvelfingin hýsir svissneska 1,2 metra Leonhard Euler sjónaukann og ver hann fyrir náttúruöflunum. Þegar myrkrið skellur á í La Silla stjörnustöð ESO, vaknar annað næturdýr til lífsins, stjörnufræðingurinn, sem teygir líka úr sér og býr sig undir að kanna himininn með nýjustu tækni.

Malte Tewes, einn af ljósmyndurum ESO, tók myndina og sendi hana inn í Your ESO Pictures Flickr hópinn. Flickr hópurinn er skoðaður reglulega og bestu myndirnar valdar til að birtast sem mynd vikunnar eða í myndasafni okkar.

Tenglar


27. janúar 2014

Víxlunaráhrif í sundlaug

Stjörnufræðingar stinga sér ekki alltaf til sunds í Residencia í Paranal stjörnustöðinni, en þegar þeir gera það, sýna þeir stundum hvernig eðlisfræðilögmálin virka. Á myndinni sýnir franski stjörnufræðingurinn Jean-Baptiste Le Bouquin hvernig bylgjur eða öldur geta runnið saman og/eða haft víxláhrif og myndað stærri bylgjur.

Samruni ljósbylgna er einmitt það sem liggur til grundvallar VLT víxlmælinum: Ljósið sem 8 metra breiðu sjónaukarnir fjórir safna eru látin renna saman með hjálp spegla og ljósganga. Þannig má auka greinigetu eða upplausn sjónaukanna til mikilla muna og, með nægum lýsingartíma, geta myndavélarnar og mælitækin leitt í ljós sambærileg smáatriði og sjónauki með 130 metra safnspegli væri fær um, miklu meira en nokkur sjónauki sem til er.

Verðlaunaljósmyndarinn Max Alexander tók myndina. Kíktu einnig á Tribute to ESO’s Unsung Heroes, myndskeið sem ESO birti í tilefni af 50 ára afmæli sínu árið 2012. Myndskeiðið er sett saman úr fjölda mynda, sem flestar voru teknar af Alexander þegar hann heimsótti starfsstöðvar ESO fyrir verkefni sem helgað var afmæli ESO.


20. janúar 2014

Halastjarna Rosetta

Í dag, 20. janúar, mun Rosetta geimfar ESA vakna eftir 31 mánaða svefn í geimnum í lokaundirbúningi fyrir stefnumót þess við halastjörnuna 67P/Churyumov-Gersimenko (67P/CG).

Á myndinni sjást nýlegustu athuganir Very Large Telescope (VLT) ESO á hinni 4 km breiðu halastjörnu en þær voru gerðar 5. október 2013 þegar halastjarnan var í um 500 milljón kílómetra fjarlægð frá jörðinni. Skömmu síðar hvarf hún á bakvið sólina og um leið sjónum okkar frá Jörðinni.

Myndin sem hér sést sýnir bæði halastjörnuna án stjarna í bakgrunni (vinstra megin) og feril hennar miðað við fastastjörnur í bakgrunni (hægra megin). Þegar halastjarnan var fyrir framan stjörnuskarann í miðju Vetrarbrautarinnar, var hún enn of fjarri sólinni til að þess að ískjarninn væri virkur og gaf hún því hvorki frá sér gas né ryk og sýnist því stakur punktur. Þegar halastjarnan nálgast sólina mun virknin aukast til muna, yfirborðið hitna og þurrgufa og hali myndast.

Athuganirnar marka upphafið á nánu samstarfi ESA og ESO um vöktun á halastjörnunni frá Jörðu þegar Rosetta nálgast og heimsækir halastjörnuna 67P/CG síðar á árinu. Rosetta var skotið á loft árið 2004 og á að rannsaka yfirborð halastjörnunnar með því að losa lendingarfar niður á yfirborð 67P/CG til nánari könnunar [1].

Halastjarnan gengur um sólina á 6,5 árum og er nú við braut Júpíters. Í ágúst 2014 verður hún næst sólinni, þá nokkurn veginn á milli brauta Jarðar og Mars. Myndirnar benda til að halastjarnan sé enn ekki virk svo vísindamenn hlakka til að skoða hana aftur í febrúar, næst þegar hún sést vel frá VLT og er mun nær sólinni.

Í millitíðinni hafa mælingarnar sem gerðar voru í október verið notaðar til að staðfesta braut halastjörnunnar áður en stefnu Rosetta verður breytt í maí fyrir stefnumótið stóra við 67P/CG í ágúst. Frekari útreikningar verða gerðir þegar Rosetta kemur fyrst auga á halastjörnuna með eigin myndavélum.

Skýringar

[1] Frá geimskoti hefur Rosetta ferðast fimm sinnum í kringum sólina, aukið hraða sinn og stillt sig af fyrir stefnumótið við halastjörnuna. Fyrir kaldasta hluta ferðarinnar, þegar Rosetta hætti sér út fyrir braut Júpíters, var geimfarið í djúpsvefni. 67P/CG er á tiltölulega stöðugri og þekktri braut um sólina, sem þýðir að hægt var að reikna út brautarferil Rosettu löngu áður en geimfarinu var skotið á loft, en halastjarnan er líka nógu langt frá sólinni til að vera öruggt rannsóknarefni.

Tenglar


13. janúar 2014

ALMA og Chajnantor í ljósaskiptunum

Þökk sé ljósmyndurum ESO fáum við stundum glæsilegar myndir sem teknar eru í starfstöðvum ESO á afskekktum fjallstindum í Chile. Babak Tafreshi tók þessa fallegu mynd af loftnetum Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) í ljósaskiptunum. Þessi heillandi mynd gæti verið úr vísindaskáldsögu, þar sem tækniafrekið ALMA stendur úti í hráu en tignarlegu landslagi Chajnantor hásléttunnar, í 5.000 metra hæð yfir sjávarmáli.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samræmd stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).


6. janúar 2014

Paranalnætur

Ef þú horfðir upp í næturhiminninn frá Paranal stjörnustöð ESO í Chile, myndi glæsileg sjón eins og þessi blasa við þér. Á himninum glitra bláar, rauðar, gular og appelsínugular stjörnur, vetrarbrautir, geimþokur og margt fleira. Stjörnufræðingar horfa upp í þennan fallega himinn og reyna að ráða fram úr leyndardómum alheimsins.

Til þess nota þeir sjónauka eins og þá sem hér sjást, hjálparsjónauka VLT. Á myndinni eru þrír af hjálparsjónaukunum fjórum, sem eru færanlegir, og beina ljósi í Very Large Telescope víxlmælinn, háþróaðasta sjóntæki heims. Saman mynda þeir einn risasjónauka sem er fær um að greina smáatriði sem sæjust aðeins með sjónauka sem er jafnstór bilinu á milli þeirra.


30. desember 2013

Bjartar nætur í Paranal

Þegar nóttin skellur á vakna stjörnustöðvar ESO til lífsins. Stjörnufræðingar og tæknimenn taka sér stöðu og beina sjónaukunum til himins. Á myndinni sést tær og heiðskír stjörnuhiminn yfir Paranal stjörnustöð ESO í Atacamaeyðimörkinni í Chile, sem er langt frá borgarljósunum.

Gabriel Brammer, einn af ljósmyndurum ESO, hefur hér fangað kyrrláta fegurð Vetrarbrautarinnar á mynd sem hann tók við Very Large Telescope. Byggingarnar fjórar neðst á myndinni hýsa VLT Sjónaukana fjóra en hver þeirra hefur 8,2 metra breiðan safnspegil. Í kringum þá eru hjálparsjónaukar VLT, auðþekkjanlegir af hvítu hvolfþökunum. Bjarti bletturinn vinstra megin er tunglið sem skín mjög skært en hægra megin er skuggaveran ljósmyndarinn sjálfur að veifa til okkar með því að baða út höndunum.

Himininn sést í heild sinni á myndinni því Brammer notaði fisheye linsu við myndatökuna.


23. desember 2013

Hátíðarkveðja frá Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli

Hátíðarkveðja frá Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli! Við óskum þér gleðilegrar hátíðar og gæfuríks komandi árs 2014!

Tenglar


16. desember 2013

Stjörnuslóðir yfir VLT í Paranal

Babak A. Tafreshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa mynd fallegu mynd frá Paranal stjörnustöð ESO. Á henni sjást þrír af fjórum hjálparsjónaukum Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Fyrir ofan þá eru langar bjartar slóðir stjarna og markar hver rák sýndarferil stjörnu yfir næturhiminninn vegan snúnings jarðar. Myndatakan eflir líka náttúrlegan lit stjarnanna en liturinn gefur okkur vísbendingu um hitastig þeirra. Rauðustu stjörnurnar eru þrjú þúsund gráðu heitar en þær bláleitu eru yfir tíu til tuttugu þúsund gráðu heitar. Á þessum afskekkta og hálenda stað í Chile er himinninn tær og laus við alla ljósmengun og útkoman er þessi glæsilega ljósasýning.


2. desember 2013

Sverðbjarmi lýsir upp himininn yfir Paranal

Þessi glæsilega mynd, sem tekin var við Very Large Telescope (VLT) ESO í Paranal stjörnustöðinni í Chile, sýnir, vinstra megin við miðju, Vetrarbrautina okkar — með geimþokum, stjörnum og gasskýjum — rísa yfir VLT sjónaukunum.

Hægra megin á myndinni sést fallegur, næstum þríhyrningslaga ljósbjarmi meðfram sólbaugnum, sýndarferli sólar um himininn frá Jörðu séð.

Þessi bjarmi á rætur að rekja til sólarljóss sem dreifist af völdum ryks milli reikistjarnanna í fleti sólkerfisins. Bjarminn sést á sama stað á himninum og dýrahringurinn, sem nær átta gráður út fyrir sólbauginn og inniheldur stjörnumerki dýrahringsins.


25. nóvember 2013

Forn stjörnumerki yfir ALMA

Babak Tafreshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa glæsilegu mynd af loftnetum Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), stærstu stjörnustöð heims, undir suðurhimninum.

Með berum augum sjást nokkur þúsund stjörnur á himninum yfir Chajnantor hásléttunni. Þurr- og tærleiki næturhiminsins þar er ein helsta ástæða þess, að ALMA var komið upp á þessum slóðum. Í efra vinstra horni myndarinnar er björt og þétt þyrping ungra stjarna, Sjöstirnið, sem flest menningarsamfélög til forna þekktu vel til. Fyrir ofan nálægustu loftnetin sést stjörnumerkið Óríon (veiðimaðurinn) og þrjár bláar stjörnur í röð sem mynda belti hans, eða Fjósakonurnar, örlítið til vinstri við rauða ljósið. Samkvæmt goðsögunum var Óríon veiðimaður sem renndi hýru auga til systranna sjö, hinna sjö fögru dætra Atlasar.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samræmd stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).


18. nóvember 2013

Ný mynd af halastjörnunni ISON

Þessi nýja mynd af halastjörnunni C/2012 S1 (ISON) var tekin með TRAPPIST sjónaukanum í La Silla stjörnustöð ESO, föstudagsmorguninn 15. nóvember 2013. Halastjarnan ISON fannst í september 2012 og kemst næst sólinni í lok nóvember 2013.

TRAPPIST hefur fylgst með halastjörnunni ISON frá því um miðjan október á þessu ári, með víðbandsljóssíum eins og þeim sem notaðar voru í þessari myndatöku. Sjónaukinn hefur líka notað sérstakar mjóbandssíur sem einangra ljós frá ýmsum gastegundum, en það gerir stjörnufræðingum kleift að telja hversu margar gassameindir losna frá halastjörnunni.

Halastjarnan ISON var fremur kyrrlát þar til 1. nóvember 2013, þegar fyrsta hviðan varð sem tvöfaldaði gasútstreymið frá henni. Þann 13. nóvember, skömmu áður en myndin var tekin, skók önnur stór hviða halastjörnuna og tífaldaði virknina. Nú er halastjarnan nógu björt til að sjást vel með handsjónauka þar sem aðstður leyfa á morgunhimninum í austri. Undanfarnar nætur hefur virknin verið stöðug.

Hviðurnar verða til þegar sólin hitar upp ísinn í smáum kjarna halastjörnunnar þegar hún þýtur í átt að sólu. Hitinn veldur því að ísinn þurrgufar svo halastjarnan varpar miklu magni gass og ryks út í geiminn. Um það leyti sem ISON verður næst sólu þann 29. nóvember (þá í aðeins 1,2 milljón kílómetra hæð — örlítið minna en þvermál sólar!), mun hitinn valda enn frekari uppgufun íss. Um leið gæti kjarninn líka sundrast og sólin þá nánast gereyða henni áður en hún færist frá sólu aftur. Standist ISON af sér ferðalagið framhjá sólinni, gæti hún orðið mjög björt á morgunhimninum.

Myndin er sett saman úr fjórum 30 sekúndna myndum sem teknar voru í gegnum bláar, grænar, rauðar og og nær-innrauðar síur. Halastjarnan færðist miðað við stjörnurnar í bakgrunni þegar myndirnar voru teknar, svo stjörnurnar birtast okkur sem marglita punktar.

TRAPPIST (TRAnsiting Planets and Planetesimals Small Telescope) er helgaður rannsóknum á sólkerfum með tvenns konar hætti. Hann á annars vegar að finna reikistjörnur utan okkar sólkerfis (fjarreikistjörnur) og rannsaka halastjörnur í okkar eigin sólkerfi. Þessum 60 cm þjóðarsjónauka er stýrt frá Liège í Belgíu, 12.000 km í burtu.


11. nóvember 2013

Víðmynd af ALMA og Kjalarþokunni

Babak Tafreshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa víðmynd af loftnetum Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) undir stjörnubjörtum himni yfir Chajnantor hásléttunni í Andesfjöllunum í Chile.

Rósrauði bjarminn vinstra megin á myndinni er Kjalarþokan sem er í um 7.500 ljósára fjarlægð frá Jörðinni í stjörnumerkinu Kilinum. Þetta glóandi gas- og rykský er ein bjartasta geimþoka himins og inniheldur nokkrar af björtustu og maassamestu stjörnum sem vitað er um í Vetrarbrautinni, til dæmis Eta Carinae. Í eso1208, eso1145 og eso1031 má sjá nokkrar fallegar myndir frá ESO af Kjalarþokunni.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samræmd stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).


28. október 2013

Himinninn logar yfir Paranal

Á þessari draugalegu næturmynd sem tekin var í Paranal stjörnustöðinni, sjást þrír af fjórum hjálparsjónaukum VLT. Allir eru þeir 1,8 metra breiðir og hugsaðir til að vinna saman sem einn sjónauki með VLT víxlmælinum.

Í bakgrunni eykur rauðleiti himinbjarminn á kyrrláta fegurð himinsins yfir Atacama. Þetta eru ekki norðurljós heldur myndast bjarminn af völdum ljósefnahvarfa í lofthjúpnum. Venjulega er bjarminn ekki svona áberandi en þessa nótt var hann óvenju bjartur eins og sjá má á myndinni.


21. október 2013

Tvær vetrarbrautir yfir VLT

Á þessari glæsilegu mynd af heiðskírum himni yfir Chile sjást glitrandi stjörnur og tvær vetrarbrautir yfir einum af fjórum sjónaukum Very Large Telescope (VLT). Þetta er fjórði sjónaukinn en hann kallast Yepun (Venus).

Á myndinni eru tvö fyrirbæri heldur frægari en önnur. Vinstra meginn á myndinni sést nokkuð áberandi rák yfir himinninn. Þetta er vetrarbrautin Messier 31 eða Andrómeduþokan. Fyrir ofan hana og örlítið til hægri er björt stjarna sem vísar á vetrarbraut sem er nokkurn veginn í sömu línu. Þessi stjarna heitir Beta Andromedae — einnig þekkt sem Mirach — en hin vetrarbrautin er Messier 33 (daufi bletturinn efst á myndinni). Talið er að þessar vetrarbrautir hafi verkað hvor við aðra í fortíðinni og þá myndað brú úr vetnisgasi sem liggur á milli þeirra.

Babak Tareshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa mynd.

Tenglar


14. október 2013

Óvænt ský umhverfis risastjörnu

Á þessari nýju mynd frá VLT Survey Telescope (VST) í Paranal stjörnustöð ESO, sést stóra stjörnuþyrpingin Westerlund 1 (eso1034). Þessi óhemju bjarta þyrping er um 16.000 ljósár frá Jörðinni í stjörnumerkinu Altarinu. Í henni eru mörg hundruð mjög efnismiklar og skærrar stjörnur sem allar eru aðeins nokkurra milljóna ára — barnungar á stjarnfræðilegan mælikvarða. Gas og ryk birgir okkur sýn á þessa þyrpingu og kemur í veg fyrir að stærstur hluti sýnilega ljóssins frá stjönunum berist til Jarðar.

Nú hafa stjörnufræðingar sem rannsökuðu myndir af Westerlund 1 í nýju rannsóknarverkefni á suðurhimninum [1], komið auga á nokkuð óvænt í þyrpingunni. Í kringum eina stjörnuna — W26, rauðan reginrisa og hugsanlega stærstu stjörnu sem vitað er um — hafa fundist glóandi ský úr vetni en þau eru grænleit á myndinni.

Glóandi gasský í kringum efnismiklar stjörnur eru sjaldgæf og enn sjaldgæfari umhverfis rauða reginrisa — þetta er fyrsta jónaða gasþokan sem finnst í kringum slíka stjörnu. W26 er sjálf of köld til að láta gasið glóa og hafa stjörnufræðingar getið sér til um að uppruna jónandi geislunarinnar megi annað hvort rekja til heitra, blárra stjarna annars staðar í þyrpingunni, eða hugsanlega daufari en mun heitari fylgistjörnu W26.

Að lokum mun W26 springa. Þokan sem umlykur hana líkist mjög þokunni í kringum SN 1987A, leifar stjörnu sem sprakk árið 1987 [2]. SN 1987A var nálægasta sprengistjarnan sem sést hefur frá Jörðinni síðan árið 1604 en hún gaf stjörnufræðingum einstakt tækifæri til að rannsaka eðli sprengistjarna. Athuganir á fyrirbærum eins og þessari nýju þoku í kringum W26 hjálpar stjörnufræðingum að skilja ferlin sem búa að baki massatapi efnismikilla stjarna, sem að lokum leiðir til þess að þær springa.

Skýringar

[1] Myndin er hluti af ítarlegu kortlagningarverkefni sem kallast VPHAS+ á stórum hluta Vetrarbrautarinnar en í því er VST sjónaukinn notaður í leit að nýjum fyrirbærum eins og ungum stjörnum og hringþokum. Sama verkefni gat af sér nýja og glæsilega mynd af Rækjuþokunni.

[2] Þokan er talin hafa umlukið SN 1987A stjörnuna áður en hún sprakk.

Tenglar


  1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 Næsta »
Niðurstöður 1 til 20 af 102
Bookmark and Share

Sjá einnig