Mynd vikunnar

13. janúar 2014

ALMA og Chajnantor í ljósaskiptunum

Þökk sé ljósmyndurum ESO fáum við stundum glæsilegar myndir sem teknar eru í starfstöðvum ESO á afskekktum fjallstindum í Chile. Babak Tafreshi tók þessa fallegu mynd af loftnetum Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) í ljósaskiptunum. Þessi heillandi mynd gæti verið úr vísindaskáldsögu, þar sem tækniafrekið ALMA stendur úti í hráu en tignarlegu landslagi Chajnantor hásléttunnar, í 5.000 metra hæð yfir sjávarmáli.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samræmd stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).


30. desember 2013

Bjartar nætur í Paranal

Þegar nóttin skellur á vakna stjörnustöðvar ESO til lífsins. Stjörnufræðingar og tæknimenn taka sér stöðu og beina sjónaukunum til himins. Á myndinni sést tær og heiðskír stjörnuhiminn yfir Paranal stjörnustöð ESO í Atacamaeyðimörkinni í Chile, sem er langt frá borgarljósunum.

Gabriel Brammer, einn af ljósmyndurum ESO, hefur hér fangað kyrrláta fegurð Vetrarbrautarinnar á mynd sem hann tók við Very Large Telescope. Byggingarnar fjórar neðst á myndinni hýsa VLT Sjónaukana fjóra en hver þeirra hefur 8,2 metra breiðan safnspegil. Í kringum þá eru hjálparsjónaukar VLT, auðþekkjanlegir af hvítu hvolfþökunum. Bjarti bletturinn vinstra megin er tunglið sem skín mjög skært en hægra megin er skuggaveran ljósmyndarinn sjálfur að veifa til okkar með því að baða út höndunum.

Himininn sést í heild sinni á myndinni því Brammer notaði fisheye linsu við myndatökuna.


23. desember 2013

Hátíðarkveðja frá Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli

Hátíðarkveðja frá Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli! Við óskum þér gleðilegrar hátíðar og gæfuríks komandi árs 2014!

Tenglar


16. desember 2013

Stjörnuslóðir yfir VLT í Paranal

Babak A. Tafreshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa mynd fallegu mynd frá Paranal stjörnustöð ESO. Á henni sjást þrír af fjórum hjálparsjónaukum Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Fyrir ofan þá eru langar bjartar slóðir stjarna og markar hver rák sýndarferil stjörnu yfir næturhiminninn vegan snúnings jarðar. Myndatakan eflir líka náttúrlegan lit stjarnanna en liturinn gefur okkur vísbendingu um hitastig þeirra. Rauðustu stjörnurnar eru þrjú þúsund gráðu heitar en þær bláleitu eru yfir tíu til tuttugu þúsund gráðu heitar. Á þessum afskekkta og hálenda stað í Chile er himinninn tær og laus við alla ljósmengun og útkoman er þessi glæsilega ljósasýning.


25. nóvember 2013

Forn stjörnumerki yfir ALMA

Babak Tafreshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa glæsilegu mynd af loftnetum Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), stærstu stjörnustöð heims, undir suðurhimninum.

Með berum augum sjást nokkur þúsund stjörnur á himninum yfir Chajnantor hásléttunni. Þurr- og tærleiki næturhiminsins þar er ein helsta ástæða þess, að ALMA var komið upp á þessum slóðum. Í efra vinstra horni myndarinnar er björt og þétt þyrping ungra stjarna, Sjöstirnið, sem flest menningarsamfélög til forna þekktu vel til. Fyrir ofan nálægustu loftnetin sést stjörnumerkið Óríon (veiðimaðurinn) og þrjár bláar stjörnur í röð sem mynda belti hans, eða Fjósakonurnar, örlítið til vinstri við rauða ljósið. Samkvæmt goðsögunum var Óríon veiðimaður sem renndi hýru auga til systranna sjö, hinna sjö fögru dætra Atlasar.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samræmd stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).


18. nóvember 2013

Ný mynd af halastjörnunni ISON

Þessi nýja mynd af halastjörnunni C/2012 S1 (ISON) var tekin með TRAPPIST sjónaukanum í La Silla stjörnustöð ESO, föstudagsmorguninn 15. nóvember 2013. Halastjarnan ISON fannst í september 2012 og kemst næst sólinni í lok nóvember 2013.

TRAPPIST hefur fylgst með halastjörnunni ISON frá því um miðjan október á þessu ári, með víðbandsljóssíum eins og þeim sem notaðar voru í þessari myndatöku. Sjónaukinn hefur líka notað sérstakar mjóbandssíur sem einangra ljós frá ýmsum gastegundum, en það gerir stjörnufræðingum kleift að telja hversu margar gassameindir losna frá halastjörnunni.

Halastjarnan ISON var fremur kyrrlát þar til 1. nóvember 2013, þegar fyrsta hviðan varð sem tvöfaldaði gasútstreymið frá henni. Þann 13. nóvember, skömmu áður en myndin var tekin, skók önnur stór hviða halastjörnuna og tífaldaði virknina. Nú er halastjarnan nógu björt til að sjást vel með handsjónauka þar sem aðstður leyfa á morgunhimninum í austri. Undanfarnar nætur hefur virknin verið stöðug.

Hviðurnar verða til þegar sólin hitar upp ísinn í smáum kjarna halastjörnunnar þegar hún þýtur í átt að sólu. Hitinn veldur því að ísinn þurrgufar svo halastjarnan varpar miklu magni gass og ryks út í geiminn. Um það leyti sem ISON verður næst sólu þann 29. nóvember (þá í aðeins 1,2 milljón kílómetra hæð — örlítið minna en þvermál sólar!), mun hitinn valda enn frekari uppgufun íss. Um leið gæti kjarninn líka sundrast og sólin þá nánast gereyða henni áður en hún færist frá sólu aftur. Standist ISON af sér ferðalagið framhjá sólinni, gæti hún orðið mjög björt á morgunhimninum.

Myndin er sett saman úr fjórum 30 sekúndna myndum sem teknar voru í gegnum bláar, grænar, rauðar og og nær-innrauðar síur. Halastjarnan færðist miðað við stjörnurnar í bakgrunni þegar myndirnar voru teknar, svo stjörnurnar birtast okkur sem marglita punktar.

TRAPPIST (TRAnsiting Planets and Planetesimals Small Telescope) er helgaður rannsóknum á sólkerfum með tvenns konar hætti. Hann á annars vegar að finna reikistjörnur utan okkar sólkerfis (fjarreikistjörnur) og rannsaka halastjörnur í okkar eigin sólkerfi. Þessum 60 cm þjóðarsjónauka er stýrt frá Liège í Belgíu, 12.000 km í burtu.


11. nóvember 2013

Víðmynd af ALMA og Kjalarþokunni

Babak Tafreshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa víðmynd af loftnetum Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) undir stjörnubjörtum himni yfir Chajnantor hásléttunni í Andesfjöllunum í Chile.

Rósrauði bjarminn vinstra megin á myndinni er Kjalarþokan sem er í um 7.500 ljósára fjarlægð frá Jörðinni í stjörnumerkinu Kilinum. Þetta glóandi gas- og rykský er ein bjartasta geimþoka himins og inniheldur nokkrar af björtustu og maassamestu stjörnum sem vitað er um í Vetrarbrautinni, til dæmis Eta Carinae. Í eso1208, eso1145 og eso1031 má sjá nokkrar fallegar myndir frá ESO af Kjalarþokunni.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samræmd stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).


21. október 2013

Tvær vetrarbrautir yfir VLT

Á þessari glæsilegu mynd af heiðskírum himni yfir Chile sjást glitrandi stjörnur og tvær vetrarbrautir yfir einum af fjórum sjónaukum Very Large Telescope (VLT). Þetta er fjórði sjónaukinn en hann kallast Yepun (Venus).

Á myndinni eru tvö fyrirbæri heldur frægari en önnur. Vinstra meginn á myndinni sést nokkuð áberandi rák yfir himinninn. Þetta er vetrarbrautin Messier 31 eða Andrómeduþokan. Fyrir ofan hana og örlítið til hægri er björt stjarna sem vísar á vetrarbraut sem er nokkurn veginn í sömu línu. Þessi stjarna heitir Beta Andromedae — einnig þekkt sem Mirach — en hin vetrarbrautin er Messier 33 (daufi bletturinn efst á myndinni). Talið er að þessar vetrarbrautir hafi verkað hvor við aðra í fortíðinni og þá myndað brú úr vetnisgasi sem liggur á milli þeirra.

Babak Tareshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa mynd.

Tenglar


14. október 2013

Óvænt ský umhverfis risastjörnu

Á þessari nýju mynd frá VLT Survey Telescope (VST) í Paranal stjörnustöð ESO, sést stóra stjörnuþyrpingin Westerlund 1 (eso1034). Þessi óhemju bjarta þyrping er um 16.000 ljósár frá Jörðinni í stjörnumerkinu Altarinu. Í henni eru mörg hundruð mjög efnismiklar og skærrar stjörnur sem allar eru aðeins nokkurra milljóna ára — barnungar á stjarnfræðilegan mælikvarða. Gas og ryk birgir okkur sýn á þessa þyrpingu og kemur í veg fyrir að stærstur hluti sýnilega ljóssins frá stjönunum berist til Jarðar.

Nú hafa stjörnufræðingar sem rannsökuðu myndir af Westerlund 1 í nýju rannsóknarverkefni á suðurhimninum [1], komið auga á nokkuð óvænt í þyrpingunni. Í kringum eina stjörnuna — W26, rauðan reginrisa og hugsanlega stærstu stjörnu sem vitað er um — hafa fundist glóandi ský úr vetni en þau eru grænleit á myndinni.

Glóandi gasský í kringum efnismiklar stjörnur eru sjaldgæf og enn sjaldgæfari umhverfis rauða reginrisa — þetta er fyrsta jónaða gasþokan sem finnst í kringum slíka stjörnu. W26 er sjálf of köld til að láta gasið glóa og hafa stjörnufræðingar getið sér til um að uppruna jónandi geislunarinnar megi annað hvort rekja til heitra, blárra stjarna annars staðar í þyrpingunni, eða hugsanlega daufari en mun heitari fylgistjörnu W26.

Að lokum mun W26 springa. Þokan sem umlykur hana líkist mjög þokunni í kringum SN 1987A, leifar stjörnu sem sprakk árið 1987 [2]. SN 1987A var nálægasta sprengistjarnan sem sést hefur frá Jörðinni síðan árið 1604 en hún gaf stjörnufræðingum einstakt tækifæri til að rannsaka eðli sprengistjarna. Athuganir á fyrirbærum eins og þessari nýju þoku í kringum W26 hjálpar stjörnufræðingum að skilja ferlin sem búa að baki massatapi efnismikilla stjarna, sem að lokum leiðir til þess að þær springa.

Skýringar

[1] Myndin er hluti af ítarlegu kortlagningarverkefni sem kallast VPHAS+ á stórum hluta Vetrarbrautarinnar en í því er VST sjónaukinn notaður í leit að nýjum fyrirbærum eins og ungum stjörnum og hringþokum. Sama verkefni gat af sér nýja og glæsilega mynd af Rækjuþokunni.

[2] Þokan er talin hafa umlukið SN 1987A stjörnuna áður en hún sprakk.

Tenglar


7. október 2013

Vin eða felustaður?

Á þessari mynd sjást rákir stjarna á dimmum himninum yfir Chile. Rekja má rákirnar til snúnings Jarðar á þeim tíma þegar myndin var tekin. Fyrir neðan rákirnar er Paranal Residencia sem er sannkölluð vin í chilesku eyðimörkinni fyrir starfsmenn og gesti Very Large Telescope ESO hátt á Cerro Paranal.

Smíði Residencia hófst árið 1998 og lauk árið 2002. Síðan hefur það verið vísindamönnum og verkfræðingum sem starfa í Paranal stjörnustöðinni kærkominn griðarstaður í harðneskjulega og þurra eyðimerkurloftinu.

Meginhluti þessarar fjögurra hæða byggingar er neðanjarðar. Þýsku arkitektarnir Auer+Weber hönnuðu aðstöðuna þannig að hún félli inn í landslagið. Frá ákveðnum sjónarhornum minnir þessi nýstárlega en lítt áberandi bygging á felustað illmennis. Það kom því ekki á óvart að Residencia var einmitt sögusvið lokabardagans í James Bond myndinni Quantum of Solace frá árinu 2008.

Flickr notandinn John Colosimo sendi þessa mynd inn í Your ESO Pictures Flickr hópinn. Flickr hópurinn er skoðaður reglulega og bestu myndirnar valdar til að birtast sem mynd vikunnar eða í myndasafni okkar.

Tenglar


30. september 2013

Hulunni svipt af fjarlægum stjörnum og vetrarbrautum

Á þessari djúpmynd, sem tekin var með Wide Field Imager (WFI) myndavélinni á 2,2 metra MPG/ESO sjónaukanum í La Silla stjörnustöðinni í Chile, sjást fjarlægar stjörnur og vetrarbrautir.

Myndin er hluti af COMBO-17 verkefninu (Classifying Objects by Medium-Band Observations in 17 filters) en í því hafa myndir verið teknar af litlum svæðum á himninum í gegnum 17 mismunandi ljóssíur. Heildarflatarmál þess svæðis sem hver COMBO-17 mynd þekur er álíka stórt og fullt tungl en á myndunum hafa fundist ótal fjarlæg fyrirbæri. Það sýnir glöggt hve margt á enn eftir að uppgötvast á himinhvolfinu.

Myndin er af svæði sem einnig var til skoðunar í FORS Deep Field (FDF) verkefninu en í því voru ýmis svæði á himninum könnuð í smáatriðum með FORS2 litrófsritanum á Very Large Telescope ESO í Paranal stjörnustöðinni í Chile. Mun fleiri ljóssíur voru notaðar í myndir WFI en mælingar FDF, auk þess sem stærri svæði á himninum voru rannsökuð, svo útkoman er mynd eins og sú sem hér sést.

Þessar litlu svipmyndir af alheiminum hafa leitt í ljós tugþúsundir stjarna, vetrarbrauta og dulstirna sem áður voru okkur hulin. Myndirnar hafa verið notuð til að rannsaka þyngdarlinsuhrif og dreifingu hulduefnis í vetrarbrautum og þyrpingum.

Tenglar


23. september 2013

Ný, köld og lítil stjarna í nágrenni okkar

Á þessari nýju mynd VISTA sjónauka ESO sést nýfundinn brúnn dvergur, VVV BD001, sem er að finna í átt að miðju Vetrarbrautarinnar. Hann er fyrsti brúni dvergurinn sem finnst í nágrenni okkar í geimnum í VVV verkefninu. VVV BD001 er í rétt 55 ljósára fjarlægð frá okkur og sést í miðju þessarar þysjanlegu myndar.

Brúnir dvergar eru stjörnur sem urðu aldrei að stjörnum eins og sólin okkar. Þeir eru oft kallaðir „misheppnaðar stjörnur“ en eru stærri en reikistjarnan Júpíter en minni en venjulegar stjörnur.

Tvennt er óvenjulegt við þennan brúna dverg. Í fyrsta lagi er hann sá fyrsti sem finnst í átt að miðju Vetrarbrautarinnar, á einu þéttasta svæði himinsins. Í öðru lagi tilheyrir hann óvenjulegum hópi stjarna sem kallast „óvenju bláir brúnir dvergar“ — ekki er vitað hvers vegna þeir eru blárri en þeir ættu að vera.

Brúnir dvergar verða til á sama hátt og stjörnur en hafa ekki nægan massa til að hefja vetnisbruna og verða venjulegar stjörnur. Af þeim sökum eru þeir miklu kaldari og gefa frá sér mun minni birtu svo erfiðara er að finna þá. Stjörnufræðingar leita venjulega að þessum fyrirbærum með nær- og mið-innrauðum myndavélum og sérstökum sjónaukum sem eru næmir fyrir þessum köldu stjörnum. Venjulega forðast menn þó að leita að þeim í stjörnuskara, á þéttum svæðum eins og miðsvæðum Vetrarbrautarinnar.

VISTA (Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy) er stærsti kortlagningarsjónauki heims og er staðsettur í Paranal stjörnustöð ESO í Chile. Sjónaukinn er notaður í sex mismunandi verkefni sem ganga út að kortleggja himinhvolfinu en VVV (VISTA Variables in the Via Lactea) verkefnið er hugsað til að skrásetja um milljað fyrirbæra við miðsvæði Vetrarbrautarinnar. VVV BD8001 fannst fyrir tilviljun í þessu verkefni.

Vísindamenn hafa einnig notað VVV skrárnar til að útbúa þrívítt kort af miðbungu Vetrarbrautarinnar (eso1339). Gögnin hafa líka verið notuð til að setja saman gríðarstóra 108.200 sinnum 81.500 pixla litmynd með nærri níu milljarða pixla (eso1242), eina stærstu stjörnuljósmynd sem tekin hefur verið.

Tenglar


9. september 2013

Á flugi yfir Armazones

Þessa glæsilegu loftmynd af Cerro Armazones tók Gerhard Hüdepohl, enn af ljósmyndurum ESO. Á þessu augnabliki raðaðist allt fullkomlega upp fyrir ljósmyndarann: Fullkomið augnablik.

Hüdepohl starfar sem rafmagnsverkfræðingur hjá Very Large Telescope (VLT) Stjörnustöðvar Evrópulanda á suðurhveli á Cerro Paranal, öflugasta sjónauka heims fyrir sýnilegt ljós og flaggskip ESO. Hüdepohl tók þessa mynd þegar hann flaug frá Antofagasta til Santiago. Skömmu eftir að vélin tók á loft flaug hún yfir útsýnisflug yfir Cerro Armazones og hefði Hüdepohl ekki getað beðið um betri aðstæður. Á þessu augnabliki fangaði hann þetta óvenjulega sjónarhorn, hátt yfir stórkostlegu eyðimerkurlandslaginu.

Á myndinni sést Atacamaeyðimörkinni ótrúlega skýrt en þunnir hlykkjóttir vegslóðarnir standa út úr rykugu landslaginu. Þessi malarvegur liggur upp á tind Cerro Armazones. Um þessar mundir er þar rannsóknarbúnaður en innan tíðar verður tindurinn framtíðarheimili European Extremely Large Telescope (E-ELT), 40 metra breiðs sjónauka sem mun ekki aðeins svara spurningum í stjarnvísindum, heldur varpa fram nýjum og finna vonandi svör við þeim líka. 

Tenglar


2. september 2013

PESSTO tekur mynd af sprengistjörnu í Messier 74

Í PESSTO verkefni ESO náðist þessi mynd af Messier 74, glæsilegri þyrilvetrarbraut með áberandi arma. Helsta viðfangsefni myndarinnar er bjarta stjarnan neðarlega vinstra megin. Hún birtist fyrst seint í júlímánuði 2013 og reyndist sprengistjarna af gerð II og fékk nafnið SN 2013ej.

Sprengistjörnur af gerð II verða til þegar kjarni massamikillar stjörnu hrynur saman undan eigin þyngdarkrafti við ævilok. Við hrunið verður mikil sprenging sem varpar efni langt út í geiminn. Sprengistjarnan getur orðið skærari en samanlögð birta allrar vetrarbrautarinnar sem hýsir hana og getur sést í vikur, jafnvel mánuði.

PESSTO (Public ESO Spectroscopic Survey for Transient Objects) verkefnið er hugsað til að rannsaka fyrirbæri sem birtast í stuttan tíma á næturhimninum, eins og sprengistjörnur. Verkefnið gerir það með hjálp fjölda tækja á NTT (New Technology Telescope) í La Silla stjörnustöð ESO í Chile. Þessi nýja mynd af SN 2013ej var tekin með NTT.

SN 2013ej er þriðja sprengistjarnan sem sést hefur í Messier 72 á þessari öld. Hinar tvær voru SN 2002ap og SN 2003gd. KAT hópurinn í Kaliforníu tilkynnti fyrstur um sprengistjörnuna þann 25. júlí 2013 en stjörnuáhugamaðurinn Christina Feliciano tók mynd af stjörnunni með SLOOH Space Camera nokkrum dögum eða klukkustundum áður en hún sprakk. Þessi nýja mynd af SN 2013ej var tekin með NTT í þessu verkefni.

Af fyrirbærum Messierskrárinnar er Messier 74, í stjörnumerkinu Fiskunum, eitt erfiðasta fyrirbærið fyrir stjörnuáhugamenn að sjá vegna lágrar yfirborðsbirtu. Reyndir stjörnuáhugamenn ættu að geta séð SN 2013ej næstu vikur sem daufa og dofnandi stjörnu.

Tenglar


26. ágúst 2013

Sorfið af massamiklum stjörnum

Á þessari mynd sem Very Large Telescope (VLT) ESO í Paranal stjörnustöðinni tók, sést lítill hluti af NGC 6357, þekkri ljómþoku í um 8.000 ljósára fjarlægð frá Jörðinni í stjörnumerkinu Sporðdrekanum. Rauði einkennislitur rafaðs vetnisgass er áberandi á myndinni.

Skýið er baðað sterkum útfjólubláum geislum — aðallega frá lausþyrpingunni Pismis 24 sem hýsir nokkrar massamiklar, ungar, bláar stjörnur — sem það svo geislar aftur frá sér sem sýnilegu ljósi með þennan rauðleita blæ.

Þyrping sjálf er fyrir utan sjónsvið myndarinnar en birtan frá henni lýsir upp skýið hægra megin við miðja mynd. Við sjáum geimþokuna í kring í nærmynd og alla þá ringulreið gass, ryks, nýfæddra og ófæddra stjarna sem þar ríkir.


19. ágúst 2013

Stjörnubjört nótt á La Silla

Aragrúi stjarna prýðir næturhiminninn á þessari mynd sem stjörnufræðingurinn Håkon Dahle tók. Ljósmyndarinn sjálfur stendur fremst á myndinni, innan um skuggamyndir nokkurra hvolfþaka La Silla stjörnustöðvar ESO.

Margir stjörnufræðingar eru prýðisgóðir ljósmyndarar sem ætti ekki að koma á óvart. ESO hefur staðsett stjörnustöðvar sínar í Atacamaeyðimörkinni, á nokkrum af bestu stöðum Jarðar til að rannsaka himinhvolfið. Af sömu ástæðu eru þessir staðir með þeim bstu á Jörðinni til að ljósmynda næturhiminninn.

Håkon tók myndina þegar hann dvaldi í viku við rannsóknir með 2,2 metra MPG/ESO sjónaukanum. Á þeim tíma fengu aðrir rannsóknarhópar annað slagið lykilinn að stjörnustöðinni og gafst Håkon þá tækifæri til að dást að himninum — og fanga hann á mynd svo aðrir fengju að sjá.

Vetrarbrautin okkar er meira áberandi á suðurhveli en norðurhveli vegna þess að þaðan sést miðja hennar betur. Samt sem áður er Vetrarbrautin fremur dauf á næturhimninum á suðurhveli og týnist jafnan í ljósmengun eða tunglskininu.

Eitt það mikilvægasta við La Silla stjörnustöðina er að hún er fjarri öllum borgarljósum svo himinninn er mjög dimmur. Lofthjúpurinn er líka mjög tær svo mistur byrgir okkur ekki sýn. Himinninn yfir La Silla er svo dimmur að Vetrarbrautin getur varpað skuggum.

Håkon sendi þessa mynd inn í Your ESO Pictures Flickr hópinn. Flickr hópurinn er skoðaður reglulega og bestu myndirnar valdar til að birtast sem mynd vikunnar eða í myndasafni okkar.


12. ágúst 2013

Lognið á undan storminum

Á þessari fallegu mynd sjást vetrarbrautirnar NGC 799 (neðri) og NGC 800 (efri) í stjörnumerkinu Hvalnum. Bandaríski stjörnufræðingurinn Lewis Swift kom fyrstur manna auga á vetrarbrautirnar árið 1885.

Vetrarbrautirnar tvær eru í um 300 milljón ljósára fjarlægð. Frá okkar sjónarhóli sést lögun beggja vel. Báðar eru þyrilvetrarbrautir, rétt eins og Vetrarbrautin okkar, með einkennandi langa arma sem hverfast um bjarta bungu í miðjunni. Í þyrilörmunum er aragrúi heitra, ungra, bláleitra stjarna í þyrpingum (litlir bláir punktar á myndinni), en í miðbungunni eru stórir og þéttir hópar af kaldari, rauðleitum og eldri stjörnum.

Við fyrstu sýn virka báðar vetrarbrautirnar svipaðar en í grunninn eru þær samt ólíkar. Fyrir utan augljósan stærðarmun hefur aðeins NGC 799 bjálka sem teygir sig út frá miðbunginni og arma sem liggja út frá bjálkanum. Bjálkar vetrarbrauta eru taldir beina gasi út þyrilörmunum í miðjuna svo stjörnumyndun eykst þar. Árið 2004 sást stjarna springa í NGC 799 sem nefnd var SN2004dt.

Annað áhugavert atriði sem skilur á milli er fjöldi þyrilarma. Smærri vetrarbrautin, NGC 800, hefur þrjá bjarta og hnútótta arma, á meðan NGC 799 hefur aðeins tvo fremur daufa en breiða þyrilarma. Þeir byrja við enda bjálkans og umlykja vetrarbrautina nær alveg svo hún verður næstum hringlaga.

Þótt þyrilvetrarbrautirnar tvær líti út fyrir að lifa friðsömu samlífi, gæti það varla verið fjær sanni. Það sem við sjáum hér er lognið á undan storminum. Við vitum ekki nákvæmlega hvað framtíð þeirra ber í skauti sér en þegar tvær vetrarbrautir eru of nálægt hvor annarri, víxlverka þær í nokkur hundruð milljónir ára. Í sumum tilvikum verða aðeins minniháttar víxlverkanir sem valda því að þær afmyndast, en stundum renna þær saman og mynda eina nýja og stærri vetrarbraut.

Myndin var tekin með FORS1 mælitækinu á 8,2 metra Very Large Telescope (VLT) ESO á Cerro Paranal í Chile. Myndin er sett saman úr myndum sem teknar voru í gegnum þrjár litsíur (B, V, R).

Á myndinni sjást líka fimm smástirni — sérðu þau? Smástirnin færast á milli mynda og skilja eftir sig litríkar rákir á myndinni.


29. júlí 2013

Messier 100 — Tilkomumikil þyrilvetrarbraut

Útlitslega eru þyrilvetrarbrautir oft mjög tilkomumiklar og sjaldan glæsilegri en þegar við sjáum þær ofan frá. Á myndinni sést prýðisgott dæmi um það. Þetta er þyrilvetrarbrautin Messier 100 í stjörnumerkinu Bereníkuhaddi en hún er í um 55 milljón ljósára fjarlægð frá Jörðinni.

Þótt Messier 100 hafi mjög vel afmarkaða þyrilarma, hefur hún líka bjálka í miðjunni og telst því vetrarbraut af SAB gerð. Þótt bjálkinn sjáist ekki vel á myndinni hafa stjörnufræðingar staðfest tilvist hans með því að skoða vetrarbrautina á öðrum bylgjulengdum.

Þessi skarpa og skýra mynd sýnir vel helstu einkenni vetrarbrauta af þessari gerð.: Risavaxin rauðglóandi ský úr vetnisgasi sem geisla frá sér orku sem nýfæddar og massamiklar stjörnur hafa gefið þeim; samfelldur bjarmi gamalla gulleitra stjarna við miðjuna og svartar ryktæjur sem liggja í gegnum arma vetrarbrautarinnar.

Messier 100 er ein bjartasta vetrarbrautin í Meyjarþyrpingunni, nálægustu þyrpingu vetrarbrauta við Vetrarbrautina okkar. Í henni eru yfir 2.000 vetrarbrautir, þar á meðal þyrilvetrarbrautir, sporvölur og óreglulegar vetrarbrautir. Myndin var sett saman úr myndum sem teknar voru í gegnum rauða (R), græna (V) og bláa (B) síu með FORS mælitækinu á Very Large Telescope ESO í Paranal stjörnustöðinni í Chile.

Tenglar


22. júlí 2013

NTT snýst eins og skopparakringla

Á þessari mynd sést New Technology Telescope (NTT) í La Silla stjörnustöð ESO í Chile. Efsti hluti byggingarinnar sem hýsir sjónaukann virðist þokukennd á myndinni vegna þess að hann snerist þegar sjónaukanum var beint að tilteknu fyrirbæri þegar myndin var tekin. Lýsingartíminn nam 30 sekúndum.

Eitt það fyrsta sem þú tekur eflaust eftir á myndinni, er að sérkennileg hyrnd lögun byggingarinnar sem hýsir sjónaukann en oftast eru notuð hvolfþök yfir sjónaukana. Þessi hönnun var byltingarkennd þegar sjónaukinn var tekinn í notkun árið 1989 en hún hefur mikið verið notuð síðan, þar á meðal fyrir Very Large Telescope ESO.

Hönnun NTT var byltingarkennd í flesta staði enda var leitast vð að ná hámarksmyndgæðum, til dæmis með því að stjórna vandlega loftræstingu og loftstreymi um sjónaukann og lágmarka þannig ókyrrð innanhúss sem gerir myndir óskýrar. Ef vel er að gáð sjást stóru fliparnir, sem gegna veigamesta hlutverkinu í þessu kerfi, í móðukennda hluta myndarinnar.

Spegill NTT var einnig byltingarkenndur á sínum tíma. Þótt hann sé 3,58 metra breiður og því ekkert sérstaklega stór, var hönnun hans nýstárleg. Spegillinn er sveigjanlegur og hægt að stjórna lögun hans á öllum stundum til að hámarka myndgæði. ESO og NTT ruddu brautina í notkun á þessari tækn sem kallast virk sjóntæki og er nú staðalbúnaður í sjónaukum nútímans.

Í dag geta stjörnufræðingar nýtt sér tvö tæki á NTT við rannsóknir sínar: SOFI (skammstöfun fyrir Son of ISAAC, tæki á VLT) sem er litrófsriti fyrir innrautt ljós og myndavél, og EFOSC2, litrófsrita og myndavél fyrir dauf fyrirbæri.

La Silla stjörnustöðin er í suðurhluta Atacamaeyðimerkurinnar í Chile, um 600 km norður af höfuðborginni Santiago, í um 2.400 metra hæð yfir sjávarmáli.

Malte Tewes, stjörnufræðingur við Ecole Polytechnique Fédérale de Lausanne í Sviss, tók þessa mynd.

Malte sendi þessa mynd inn í Your ESO Pictures Flickr hópinn. Flickr hópurinn er skoðaður reglulega og bestu myndirnar valdar til að birtast sem mynd vikunnar eða í myndasafni okkar.

Tenglar


15. júlí 2013

Vængir vísindanna fljúga yfir Paranal

Þessa loftmynd af Paranal stjörnustöðinni tóku þau Clémentine Bacri og Adrien Nomier í desember 2012 þegar þau flugu sérstakri vistvænni fisvél [1] á ársferðalagi sínu í kringum Jörðina. Myndin sýnir hráslagalegt eyðimerkurlandslagið þar sem besta stjörnustöð heims, Very Large Telescope (VLT) ESO, fjórir 8,2 metra breiðir sjónaukar, er að finna á tindi Cerro Paranal.

ESO hefur hafið samstarf við ORA Wings of Science verkefnið, samtök sem ekki eru rekin í gróðaskyni og bjóða opinberum rannsóknarsamtökum upp á stuðning við rannsóknir úr lofti. Áhöfn Wings for Science verkefnisins flugu meðal annars yfir stjörnustöðvarnar í norðurhluta Chile áður en haldið var frá Suður Ameríku til Ástralíu. Á ferðalagi sínu hjálpuðu þau vísindamönnum til dæmis við sýnasöfnun úr lofti, fornleifarannsóknir, athuganir á líffræðilegri fjölbreytni og útbúa landslagslíkön í þrívídd.

Þær stuttmyndir og glæsilegu ljósmyndir sem teknar eru í leiðangrinum eru notaðar í menntalegum tilgangi og til að kynna staðbundnar rannsóknir. Hringflugið hófst í júní 2012 og lauk í júní 2013 með lendingu á flugsýningunni í París þann 17. þess mánaðar.

Skýringar

[1] Fisvélin er verðlaunuð vél frá NASA, Pipistrel Virus SW 80, sem eyðir aðeins 7 lítrum af eldsneyti á 100 kílómetra — minnan en flestar bifreiðar.

Tenglar


« Fyrri 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 Næsta »
Niðurstöður 21 til 40 af 110
Bookmark and Share

Sjá einnig