Babak Tafreshi, einn af ljósmyndurum ESO, tók þessa mynd af forvitnilegu fyrirbæri á Chajnantorsléttunni þar sem Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) er að finna.

Þessar sérkennilegu ísmyndanir kallast penitentes eftir spænska orðinu yfir strýtur. Þær lýsast upp í tunglskininu sem sést hægra megin á myndinni. Vinstra megin, hærra á lofti, glittir í Litla og Stóra Magellansskýin en rétt fyrir ofan sjóndeildarhringinn, lengst til vinstri, sést daufur rauðleitur bjarmi Kjalarþokunnar.

Ísstrýtur eru náttúrulegar ísmyndanir sem finnast aðallega á mjög hálendum svæðum eins og í Andesfjöllum Chile, venjulega í yfir 4.000 metra hæð yfir sjávarmáli. Þær eru þunnir broddar eða blöð úr hörðnuðum snjó eða ís sem myndast gjarnan í þyrpingum og vísa blöðin í átt að sólinni. Þær eru oft fáeinir sentímetrar á hæð og minna þá á nýslegið gras upp í fimm metrar og líkjast þá ísskógi í miðri eyðimörkinni.

Ekki er vitað með vissu hvernig ísstrýturnar verða til. Í mörg ár töldu íbúar í Andesfjöllunum að myndun þeirra mætti rekja til sterkra vinda sem blása um fjöllin. Hins vegar hefur komið á daginn að sterkir vindar leika takmarkað hlutverk í mótun strýtanna. Í dag er talið að þær verði til fyrir tilverknað nokkurra þátta.

Ferlið hefst með sólarljósi sem lýsir upp snjóinn. Vegna þess hve þurrt er í þessari skraufþurru eyðimörk, þurrgufar ísinn í stað þess að bráðna — hann breytist með öðrum orðum úr klaka í gas án þess að bráðna í millitíðinni. Trog í snjónum eru sem gildrur fyrir sólarljósið sem leiðir til meiri þurrgufunar og dýpri troga. Í trogunum er hitinn örlítið hærri og rakinn meiri svo bráðnun getur átt sér stað. Þessi jákvæða svörun hraðar vexti strýtanna.

Ísstrýturnar eru nefndar eftir strýtuhöttum „Nazarenos“, nasaretanna, bræðralags sem tekur þáttí píslargöngum víða um heim um páska. Í eyðimörkinni er auðvelt að sjá fyrir sér hóp ísmunka sem hefur safnast saman í eyðimörkinni.

Myndin var tekin frá vegi sem liggur upp að ALMA. Fyrstu mælingar hófust ALMA þann 30. september 2011 en þegar yfir lýkur samanstendur hún af 66 loftnetum sem starfa saman sem ein heild.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samræmd stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).

Tenglar

• Meira um ALMA
• Meira um ísstrýtur
• Ljósmyndarar ESO

Hér sést fjórði sjónauki (UT4) Very Large Telescope (VLT) ESO þegar verkfræðingar ESO tóku hann í stutta yfirhalningu. Búið er að umvefja hann vinnupalli tímabundið svo hægt sé að koma nýju aðlögunarsjóntækjakerfi (Adaptive Optics Facility (AOF)) fyrir. Þar með verður UT4 breytt í sjónauka sem er fullbúinn aðlögunarsjóntækjum. AOF mun leiðrétta bjögun sem rekja má til lofthjúps jarðar og gera sjónaukanum kleift að taka miklu skarpari myndir en áður með HAWK-I og MUSE mælitækjunum.

Verið er að bæta ýmsum nýjum hlutum við UT4 sem tilheyra AOF. Þar á meðal er sveigjanlegur aukaspegill (deformable secondary mirror (DSM)): Þunn spegilsskel sem er 1,1 metri að þvermáli en aðeins 2 millímetrar að þykkt. Undir þessum næfurþunna spegli eru meira en þúsund hreyfiliðir sem breyta lögun spegilsins allt að þúsund sinnum á sekúndu og vega þannig upp á móti bjögun sem hlýst af ókyrrð í lofthjúpi jarðar. Sveigjanlegi aukaspegillinn er stærsti aðlögunarspegill sem smíðaður hefur verið til þessa (ann12015). Annar ómissandi hluti eru fjórir sérstakir sjónaukar, Laser Guide Star Facility (4LGSF) sem skjóta leysigeislum hátt upp í lofthjúpinn og búa þannig til gervistjörnu [1] (ann12012). Að lokum munu GRAAL og GALACSI einingarnar greina ljósið frá leysigeislastjörnunum.

Á myndinni sést verkfræðingur ESO stjórna vinnunni á UT4. Hlífin yfir safnspeglinum hefur verið fjarlægð tímabundið til að auðvelda aðgengi. Kaplar og leiðslur hafa líka verið fjarlægðar og nýjar settar upp í staðinn. Festingum hefur líka verið bætt við svo hægt sé að koma rafkerfi 4LGSF og leysigeislasjónaukunum sjálfum fyrir.

Skýringar

[1] Leysigeislarnir örva lag af natríumatómum í 90 km hæð í lofthjúpnum svo þau taka að glóa eins og gervistjörnur.

Á þessu ári fagnar ESO fimmtíu ára afmæli sínu. Til að fagna því sýnum við ykkur svipmyndir af sögu okkar. Einu sinni í mánuði árið 2012 verður mynd vikunnar tileinkuð sérstökum „þá og nú“ samanburði sem sýnir hvernig hlutirnir hafa breyst undanfarna áratugi í La Silla og Paranal stjörnustöðvunum, skrifstofum ESO í Santiago í Chile og höfuðstöðvunum í Garching bei München í Þýskalandi.

Myndirnar tvær, sem hér sjást, voru teknar frá hæsta tindi La Silla fjalls sem rís 2.400 metra yfir sjávarmál á jaðri Atacamaeyðimerkurinn í Chile. Á La Silla var fyrsta stjönustöð ESO komið upp. Gamla myndin var tekin árið 1975 og sýnir nokkra flutningabíla og annan búnað sem notaður var við smíði á hvolfþaki 3,6 metra sjónauka ESO, sem þá var í smíðum á bakvið ljósmyndarann. Vinstra megin sjást vatnstankar stöðvarinnar.

Á nýju myndinni hafa þrír nýir gerólíkir sjónaukar risið. Hægra megin við vatnstankinn er New Technology Telescope (NTT) ESO sem tekinn var´i notkun 23. mars 1989. Þessi 3,58 metra breiði sjónauki var sá fyrsti í heiminum sem útbúinn var tölvustýrðum safnspegli. Hægt var að breyta lögun hans á meðan mælingar stóðu yfir til að bæta myndgæðin. Önnur nýjung var átthyrnda byggingin yfir honum en á henni eru blöðkur sem sjá um loftræstingu og tryggja að loft blæs rólega yfir spegilinn. Þannig var hægt að draga úr ókyrrð og gera myndir skarpari.

Hægra megin við NTT er svissneski 1,2 metra Leonhard Euler sjónaukinn sem er undir öllu hefðbundnari byggingu. Hann lýtur stjórn Stjörnustöðvar Genfar í Genfarháskóla í Sviss og var tekinn í notkun 12. apríl 1998. Hann er einkum notaður í leit að fjarreikistjörnum á suðurhimni og fann sína fyrstu á braut um stjörnuna Gliese 86 (sjá es9855). Sjónaukinn fylgist líka með breytistjörnum, gammablossum og virkum vetrarbrautakjörnum.

Í forgrunni til hægri er bygging sem kölluð er sarcofago (steinkistan). Hún hýsir TAROT (Télescope à Action Rapide pour les Objets Transitoires, eða Rapid Action Telescope for Transient Objects) sem tekinn var í notkun 15. september 2006. Þessi hraðvirki en tiltölulega litli 25 cm fjarstýrði sjónauki bregst hratt við upplýsingum frá gervitunglum um gammablossa og miðar út staðsetningar þessara skammlífu en dramatísku sprenginga. Athuganir á blossunum gerir stjörnufræðingum kleift að rannsaka myndun svarthola og þróun stjarna í árdaga alheimsins. TAROT er starfræktur í samvinnu nokkur hópa undir forystu Michel Boer frá Observatoire de Haute Provence í Frakklandi.

ESO starfrækir NTT sjónaukann en Leonhard Euler og TAROT sjónaukarnir eru meðal nokkurra þjóðar- og sérverkefnissjónauka á La Silla. Í dag, meira en 40 árum eftir að La Silla stjörnustöðin var sett á laggirnar, er hún enn í fremstu röð í stjarnvísindarannsóknum.

Tenglar

• Gamla myndn
• Nýja myndin
• Samanburður á gömlu og nýju myndinni hlið við hlið
• Meira um La Silla
• Fréttatilkynning um 40 ára afmæli stofnunar La Silla stjörnustöðvarinnar árið 2009
• Tímaás ESO

Ójarðnesk fegurð Atacamaeyðimerkurinn, heimili Very Large Telescope (VLT) ESO, teygir sig yfir sjóndeildarhringinn á þessari mynd. Á Cerro Paranal, hæsta tindinum á miðri mynd, eru VLT risasjónaukarnir fjórir, hver með 8,2 metra breiðan safnspegil. Á fjallstindinum vinstra megin við Cerro Paranal er kortlagningarsjónaukinn VISTA. Þessi 4,1 metra breiði sjónauki kortleggur stór svæði á himninum í leit að áhugaverðum fyrirbærum sem VLT og aðrir sjónaukar, bæði á jörðinni og í geimnum, kanna nánar.

Aðstæður til að skoða næturhimininn á þessu svæði eru meðal þess besta sem gerist í heiminum. Hægra megin á þessari 360 gráðu víðmynd gengur sólin til viðar yfir Kyrrahafinu og varpar löngum skuggum yfir fjallendið. Vinstra megin glitrar tunglið á himninum. Eftir skamma stund opna sjónaukarnir augun og rannsóknir hefjast.

Þessa fallegu mynd tók Serge Brunier, ljósmyndari ESO. Hún er ein fjölmargra ljósmynda sem til eru af sjónaukum ESO, fögru landslaginu í kring og himninum fyrir ofan þá.

Tenglar

• Ljósmyndarar ESO

Þessa fallegu víðmynd af ALMA, Atacama Large Millimeter/submillimeter Array í Andesfjöllunum í Chile, tók Stéphane Guisard, ljósmyndari ESO. Hér sést Chajnantor sléttan sem er í yfir 5.000 metra hæð yfir sjávarmáli og svo skraufþurr að hvergi í heiminum eru betri aðstæður fyrir þessa tegund stjörnusjónauka sem rannsakar millímetra og hálfsmillímetra geislun utan úr geimnum.

Á myndinni sjást fjölmörg stór loftnet. Fullbúin verður ALMA útbúin 54 svona loftnetum sem eru 12 metra breið. Yfir röðinni sést tignarleg, bogadregin vetrarbrautarslæðan. Þegar myndin var tekin var tunglið við miðju vetrarbrautarinnar á himninum og baðar loftnetin með birtu sinni. Vinstra megin á himninum má sjá Stóra og Litla Magellansskýið, stærstu dverg-fylgivetrarbrautir okkar, sem bjarta móðubletti. Nærri Litla Magellansskýinu glitrar björt loftsteinarák.

Hægra megin sjást nokkur minni 7 metra loftnet ALMA en tólf slík munu saman mynda Atacama Compact Array. Enn lengra til hægri sést bjarminn frá tæknibyggingu stjörnustöðvarinnar. Fyrir aftan hana rís tindur Cerro Chajnantor.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samþætt stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).

Tenglar

• Ljósmyndarar ESO
• Meira um ALMA á vef ESO
• ALMA Observatory

Atacama Pathfinder Experiment (APEX) sjónaukinn horfir til himins eina tunglbjarta nótt á Chajnantor, einum hæsta og þurrasta stjörnuathugunarstað í heiminum. Stjarnfræðilegar gersemar prýða himininn fyrir ofan sjónaukann og eru til vitnis um þær frábæru aðstæður til stjörnuathugana sem Atacama svæðið í Chile hefur upp á að bjóða.

Vinstra megin við sjónaukann skína stjörnurnar sem mynda hala Sporðdrekans. Oddinn mynda tvær stjörnur sem eru þétt saman. Þvert yfir himininn liggur svo ljósleit vetrarbrautaslæðan.

Milli Sporðdrekans og næsta stjörnumerkis til hægri, Bogmannsins, sem gnæfir yfir APEX, sést glitrandi stjörnuþyrping. Þetta er lausþyrpingin Messier 7 sem einnig er þekkt undir nafninu Ptólmæosarþyrpingin. Undir Messier 7 og örlítið til hægri er Fiðrildaþyrpingin, Messier 6. Lengra til hægri, rétt fyrir ofan brún APEX, er dauft ský sem lítur út eins og móðublettur. Það er Lónþokan fræga (sjá nærmynd í eso0936).

Loftnet APEX er 12 metra breitt svo hann er stærsti staki hálfsmillímetra sjónaukinn á suðurhveli jarðar. Líkt og nafnið gefur til kynna ryður hann brautina fyrir stærstu hálfsmillímetra stjörnustöð heims, Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), sem verður fullbúin árið 2013 (eso1137). Þá deilir APEX hinni 5.000 metra háu Chajnantorsléttu í Chile með 66 loftnetum ALMA. APEX er frumgerð loftnetsins sem smíðað var fyrir ALMA. Hann á að finna fjölmörg fyrirbæri sem ALMA kemur til með að kanna nánar.

Þessa víðmynd tók einn af ljósmyndurum ESO, Babak Tafreshi, með aðdráttarlinsu. Babak er líka stofnandi The World at Night verkefnisins sem snýst um að skapa og sýna fallegar ljósmyndir og myndskeið af fallegum, söguleikum stöðum víða um heim undir stjörnubjörtum himni.

Frekari upplýsingar

APEX er samstarfsverkefni Stofnunar Max Planck í útvarpsstjörnufræði (MPIfR) Onsala Space Observatory (OSO) og ESO, sem sér jafnframt um rekstur sjónaukans.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samþætt stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).

Tenglar

• Upplýsingar um APEX
• Ljósmyndarar ESO

Þótt fjallið Cerro Chico rísi heila 5.300 metra yfir sjávarmál er það aðeins lítil hæð í tignarlegu landslagi Andesfjallanna. Nafnið merkir einmit „litlafjall“ á spænsku. Frá Cerro Chico er hins vegar glæsilegt útsýni yfir Chajnantor hásléttuna.

Á þessari 360 gráðu víðmynd er horft beint í norðaustur þar sem hæstu eldfjöllin — sem flest eru yfir 5.000 metra há — stinga upp kollinum. Á miðri myndinni er sjálft Cerro Chajnantor. Hægra megin á sléttunni glittir í Atacama Pathfinder Experiment (APEX) sjónaukann og Cerro Chascon þar fyrir aftan. Enn lengra til hægri, í suðausturátt, sést Chajnantorsléttan næstum í heild sinni. Auk APEX sjónaukans má sjá þrjú loftnet Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) hægra megin. Fjölmörg önnur loftnet hafa bæst við frá því að myndin var tekin.

Vinstra megin við Cerro Chajnantor sést Cerro Toco. Enn lengra til vinstri, í norðvestri, rís eldkeilanLicancabur.

Á Chajnantorsléttunni, sem er í 5.000 metra hæð, er loftið svo þunnt og þurrt að erfitt er að ná andanum. En þökk sé þessum fjandsamlegu aðstæðum kemst millímetra og hálfsmillímetra geislun utan úr geimnum í gegnum þann lofthjúp sem eftir er og því mælanleg með næmum sjónaukum á borð við ALMA og APEX.

APEX er samstarfsverkefni Stofnunar Max Planck í útvarpsstjörnufræði (MPIfR) Onsala Space Observatory (OSO) og ESO, sem sér jafnframt um rekstur sjónaukans.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samþætt stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).

Tenglar

• Hægt er að skoða þessa víðmynd og aðrar í sýndarferð um Chajnantor
• Fleiri sýndarferðir ESO

Á þessu ári fagnar ESO fimmtíu ára afmæli sínu. Til að fagna því sýnum við ykkur svipmyndir af sögu okkar. Einu sinni í mánuði árið 2012 verður mynd vikunnar tileinkuð sérstökum „þá og nú“ samanburði sem sýnir hvernig hlutirnir hafa breyst undanfarna áratugi í La Silla og Paranal stjörnustöðvunum, skrifstofum ESO í Santiago í Chile og höfuðstöðvunum í Garching bei München í Þýskalandi.

Sögulega myndin var tekin í kringum 1970 frá gistiaðstöðunni á La Silla sem staðsett er lægra á fjallinu en sjónaukarnir. Á myndinni er horft í átt að hæsta tindi fjallsins sem er vinstra megin. Málmbyggingin á tindinum er ekki sjónauki heldur vatnstankur. Hvíta hvolfið á miðri mynd er 1 metra Schmidt sjónauki ESO sem tekinn var í notkun í febrúar 1972. Lengst til hægri, rétt fyrir ofan hrygginn, er 1 metra sjónauki ESO og vinstra megin við hann glittir í Grand Prisme Objectif sjónaukann.

Á nýju myndinni sést að gistiaðstaðan er enn til staðar og að fleiri byggingar hafa risið undanfarna áratugi. Augljósustu breytingarnar hafa orðið á tindi La Silla vinstra megin. Hæst rís 3,6 metra sjónauki ESO sem tekinn var í notkun í nóvember 1976 og er enn starfandi í dag. Á honum er HARPS litrófsritinn sem skilað hefur mestum árangri í leit að reikistjörnum utan sólkerfisins (sjá til dæmis eso1134 og eso1214). 3,6 metra sjónaukinn, sem var fyrirhugaður frá stofnun ESO, var stærsti sjónaukinn í La Silla stjörnustöðinni og kóróna hennar þar af leiðandi og þótti mikið verkfræðilegt afrek á sínum tíma. Fyrir framan hann er smærra hvolf sem geymir 1,4 metra Coudé Auxiliary sjónaukann sem bætti upp stóra nágrannann sinn.

Hægra megin við 3,6 metra sjónaukann er 3,58 metra New Technology Telescope (NTT), sem þekkist af hyrndu málmbyggingunni sem hýsir hann. NTT var tekinn í notkun í mars árið 1989 og var fyrsti sjónauki heims sem hafði tölvustýrðan safnspegil. Hann ruddi brautina fyrir Very Large Telescope en í honum voru margar tækninýjungar prófaðar sem síðar rötuðu í aðra sjónauka.

Af öðrum nýjungum á myndinni má nefna verkstæðið undir vatnstönkunum og Differential Image Motion Monitor (DIMM) sem mælir stjörnuskyggni í lofthjúpnum og stendur á stólpum milli verkstæðisins og 1 metra Schmidt sjónauka ESO.

Enn í dag eru mikilvægar uppgötvanir gerðar á La Silla. Þannig öfluðu bæði NTT og 3,6 metra sjónaukinn mikilvægra gagna sem leiddu til uppgötvunar á sívaxandi útþenslu alheimsins. Fyrir þá uppgötvun voru Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði árið 2011 veitt.

Tenglar

• Sögulega myndin
• Nýja myndin
• Samanburður á sögulegu myndinni og nýju myndinni
• Meira um La Silla
• Fréttatilkynning um 40 ára vígsluafmæli La Silla árið 2009
• Tímaás ESO

Franski ljósmyndarinn Serge Brunier — einn af ljósmyndurum ESO — útbjó þessa 360 gráðu víðmynd af Chajnantorsléttunni í Atacamaeyðimörkinni þar sem Atacama Large Millimeter/submillimeter Telescope (ALMA) er í smíðum.

Á myndinni eru loftnet ALMA örlítið bjöguð en engu að síður fær maður tilfinningu fyrir hvernig það væri að standa í miðju þessarar nýju og mögnuðu stjörnustöðvar. Myndin sýnir líka vel hve einangruð Chajnantorsléttan er. Í 5.000 metra hæð yfir sjávarmáli er fátt um fína drætti í bakgrunninum að stöku fjallstindum og hæðum undanskildum.

Mjög krefjandi er að koma svo metnaðarfullum sjónauka upp í jafn afskekktu og harðneskjulegu umhverfi en hæðin yfir sjávarmáli hentar fullkomlega fyrir hálfsmillímetra stjörnufræði. Ástæðan er sú að vatnsgufa í lofthjúpi jarðar gleypir þessa tegund geislunar. Chajnantor er hins vegar svo hátt yfir sjávarmáli að loftið er mjög þurrt.

Fyrstu mælingar með ALMA hófust þann 30. september árið 2011 þegar röðin var aðeins að hluta tilbúin. Fullbúin verður stjörnustöðin sjón að sjá, mynduð af röð fimmtíu 12 metra loftneta og smærri röð fjögurra 12 metra og tólf 7 metra loftneta, þekkt sem Atacama Compact Array (ACA), sem setja mun mikinn svip á eyðilegt landslagið. Á meðan skrásetja ljósmyndarar framgang nýju stjörnustöðvarinnar með myndum á borð við þessa.

ALMA er alþjóðleg stjörnustöð sem byggð er í samstarfi Evrópu, Norður Ameríku og Austur Asíu í samvinnu við Chile. ESO sér um smíði og rekstur ALMA fyrir hönd Evrópu en National Radio Astronomy Observatory (NRAO) fyrir hönd Norður Ameríku og National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) fyrir hönd austur Asíu. Samþætt stjórnun á smíði, prófun og rekstri ALMA er í umsjá Joint ALMA Observatory (JAO).

Tenglar

• Ljósmyndarar ESO
• Frekari upplýsingar um ALMA hjá ESO
• Vefsíða ALMA stjörnustöðvarinnar

Þessa mynd tók Very Large Telescope af vetrarbraut í Leo 1 hópnum í stjörnumerkinu Ljóninu. Vetrarbrautin nefnist Messier 95 og stendur hún andspænis okkur þannig að við fáum góða yfirsýn yfir þyrilarma hennar. Armarnir mynda næstum fullkominn hring um miðju vetrarbrautarinnar þar til þeir breiða úr sér og minna þá um margt á ljónsmakka sem konungur dýranna yrði stoltur af.

Bjarti gulllitaði kjarninn er annað, jafnvel enn áhugaverðara einkenni Messier 95. Þar er næstum 2.000 ljósára breiður stjörnumyndunarhringur þar sem mestur hluti af myndun nýrra stjarna í vetrarbrautinni fer fram. Fyrirbæri af þessu tagi eru algengust í bjálkaþyrilþokum eins og Messier 95 og vetrarbrautinni okkar eru dæmi um.

Messier 95 er næst stærsta og næst bjartasta vetrarbrautin í Leo 1 hópnum. Aðeins Messier 96 er bjartari (sjá potw1143) svo hópurinn stundum nefndur M96 hópurinn eftir henni. Þrátt fyrir það er Messier 95 líka ósköp myndræn.

Nýtt! Fyrir tilviljun er líklegt að sprengistjarna hafi sést í í Messier 95 þann 17. mars 2012. Upplýsingar um hana eru hér. Fyrir aðra tilviljun er bæði sprengistjarnan og vetrarbrautin mjög nálægt reikistjörnunni Mars í Ljónsmerkinu.

Hvolf Very Large Telescope baða sig í sólinni enn einn góðan veðurdag á tindi Cerro Paranal í Chile. En eitt er óvenjulegt við þessa mynd: Fína snjólagið sem lagst hefur yfir eyðimerkurlandslagið. Mjöllin er sjaldséð sjón í Atacamaeyðimörkinni þar sem ofankoma verður nánast aldrei.

Nokkrir náttúrulegir þættir leiða til þeirra þurru aðstæðna sem ríkja í Atacama. Í fyrsta lagi vetir Andesfjallgarðurinn skjól fyrir úrkomu úr austri og strandlengja Chile í vestri. Í öðru lagi ber kaldi Humboldt hafstraumurinn í Kyrrahafinu með sér kalt loft sem liggur við ströndina og kemur í veg fyrir að regndropar myndist og í þriðja lagi er háþrýstisvæði viðvarandi í suð-austur Kyrrahafi sem hjálpar til við að halda loftslagi Atacama þurru. Fyrir vikið er eyðimörkin einn þurrasti staður jarðar!

Í Paranal er dæmigerð ársúrkoma aðeins örfáir millímetrar á ári. Rakastigið fer oft á tíðum undir 10% og hitastigið er alla jafna milli –8 og 25 gráður á Celsíus. Þurrkurinn í Atacamaeyðimörkinni er ein helsta ástæða þess að ESO kaus hana og Cerro Paranal undir Very Large Telescope. Þótt stöku sinnum snjói og trufli tímabundið aðstæðurnar á staðnum er hann að minnsta kosti óvenjuleg og falleg sjón.

Þessa mynd tók Stéphan Guisard, ljósmyndari ESO, þann 1. ágúst 2011.

Tenglar

• Ljósmyndarar ESO

Á þessu ári fagnar ESO fimmtíu ára afmæli sínu. Til að fagna því sýnum við ykkur svipmyndir af sögu okkar. Einu sinni í mánuði árið 2012 verður mynd vikunnar tileinkuð sérstökum „þá og nú“ samanburði sem sýnir hvernig hlutirnir hafa breyst undanfarna áratugi í La Silla og Paranal stjörnustöðvunum, skrifstofum ESO í Santiago í Chile og höfuðstöðvunum í Garching bei München í Þýskalandi.

Hér gefur að líta tvær ljósmyndir af La Silla. Sú eldri var tekin í júní árið 1968 en sú nýrri fyrir skömmu en báðar frá vatnsgeymi stjörnustöðvarinnar þar sem gott útsýni er yfir svæðið. Þú getur skoðað breytingarnar á gagnvirkan hátt með því að smella á línuna og færa bendilinn eftir myndinni.

Á eldri myndinni eru bráðabirgðabústaðir í forgrunni. Sjónaukarnir þrír í bakgrunni eru, frá vinstri til hægri, Grand Prism Objectif (GPO sem tekinn var í notkun árið 1968), eins metra sjónauki ESO (tekinn í notkun árið 1966) og 1,5 metra sjónauki ESO (tekinn í notkun 1968). Þetta voru fyrstu þrír sjónaukarnir á La Silla. Hvíta hvolfþakið næst okkur er yfir eins metra Schmidt sjónauka ESO sem hóf störf árið 1971.

Þessi fjögur hvolf eru enn til staðar á La Silla þótt fyrstu þrír sjónaukarnir hafi verið teknir úr notkun. Eins metra Schmidt sjónauki ESO er enn starfræktur en er nú helgaður LaSilla-QUEST Variability verkefninu (sjá potw1201a).

Á nýju myndinni eru líka tveir nýrri sjónaukar. Silfurlitaða hvolfið hýsir 2,2 metra MPG/ESO sjónaukann sem hefur verið í notkun frá því árinu 1984 og er á ótímabundnu láni til ESO frá Max-Planck-Geselleschaft. Lengst til vinstri er danski 1,54 metra sjónaukinn sem hefur verið starfræktur síðan 1979 og er einn nokkurra þjóðarsjónauka á La Silla.

Tenglar

• Meira um La Silla
• Fréttatilkynning um 40 ára vígsluafmæli La Silla árið 2009
• Tímaás ESO

Á þesari óvenjulegu ljósmynd sést einn af fjórum sjónaukum Very Large Telescope ESO á því augnabliki sem hann tók til starfa. Lýsingartími myndarinnar var 26 sekúndur en á þeim tíma náði Gerhard Hüdepohl, ljósmyndari ESO, að fanga augnablikið þegar hvolfið var opnað og og byrjar að snúast. Út um opið á hvolfþakinu sést hluti Atacamaeyðimerkurinnar undir dimmbláum himninum, skömmu eftir sólsetur.

Sjónaukinn sjálfur sést kyrrstæður á miðri mynd. Hann hefur 8,2 metra safnspegil sem hannaður er til að fanga ljós frá fjarlægustu fyrirbærum alheimsins. Hvolfið sjálft er líka verkfræðilegt afrek því það færist með mikilli nákvæmni og hefur vandlega stjórn á heitum loftstraumum sem berast inn og geta truflað mælingarnar.

Tenglar

• Ljósmyndarar ESO

Þessar sérkennilegu snjómyndanir kallast „ísstrýtur“ og myndast á hálægum svæðum eins og Chajnantor hásléttunni, nálægt þeim stað þar sem ALMA er staðsett.

Þessi ísblöð verða til í keppninni milli þurrgufunar og bráðnunar snævarins. Við sumarsólstöður er sólin við hvirfilpunkt á hádegi og strýturnar eru lóðréttar. Myndin var tekin í desember 2005.

Hægt er að kaupa þessa mynd innrammaða í ESOshop