eso1141is — Fréttatilkynning

VISTA finnur nýjar kúluþyrpingar

og sér í gegnum miðju vetrarbrautarinnar

19. október 2011

Tvær nýfundnar kúluþyrpingar hafa bæst í hóp 158 sem áður þekktust í vetrarbrautinni okkar. Þyrpingarnar fundust á myndum sem teknar voru með VISTA kortlagningarsjónauka ESO í Via Lactea (VVV) verkefninu. Á sama tíma fannst auk þess fyrsta lausþyrpingin sem er langt handan við miðju vetrarbrautarinnar en ljósið frá henni ferðaðist í gegnum þykkt gas og ryk á leið sinni til okkar.

Hægra megin á þessari nýju unnrauðu ljósmynd VISTA kortlagningarsjónauka ESO í Paranal stjörnustöðinni í Chile er kúluþyrpingin UKS 1 áberandi. En á stjörnuprýdda svæðinu í kring leynist nokkuð óvænt: Dauf og áður óþekkt kúluþyrping. Skoða verður myndina gaumgæfilega til þess að sjá þessa þyrpingu sem nefnd hefur verið VVV CL001, en hún er lítið safn stjarna vinstra megin á myndinni, rétt fyrir ofan miðju.

VVV CL001 er fyrsta kúluþyrpingin sem stjörnufræðingar hafa fundið með VISTA. Sami hópur fann líka annað fyrirbæri, VVV Cl002, sem sjá má á mynd b [1]. Þessi litli og daufi hópur gæti verið sú kúluþyrping sem er næst miðju okkar vetrarbrautar. Sjaldgæft er að nýjar kúluþyrpingar finnist í vetrarbrautinni en sú seinasta fannst árið 2010. Í vetrarbrautinni okkar voru aðeins 158 kúluþyrpingar þekktar áður en þær nýjustu fundust.

Hér er um að ræða fyrstu uppgötvanirnar í VISTA Variables in the Via Lactea (VVV) kortlagningarverkefninu sem snýst um kerfisbundna rannsókna á miðsvæðum vetrarbrautarinnar í innrauðu ljósi. VVV hópurinn lýtur forystu Dante Minniti (Pontificia Universidad Católica de Chile) og Philip Lucas (Center for Astrophysics Research, University of Hertfordshire í Bretlandi).

Fyrir utan kúluþyrpingar hefur VISTA einnig fundið margar lausþyrpingar í vetrarbrautinni. Lausþyrpingar samanstanda af færri og yngri stjörnum en kúluþyrpingar en eru mun algengari (eso1128). Ein nýuppgötvuðu þyrpinganna, VVV CL003, virðist vera lausþyrpin í sömu stefnu og miðja vetrarbrautarinnar, en mun fjarlægari, sennilega 15.000 ljósár frá miðjunni. Þetta er fyrsta lausþyrpingin sem finnst á fjærhlið vetrarbrautarinnar.

Miðað við hve þyrpingarnar eru daufar kemur ekki á óvart hvers vegna þær hafa ekki fundist fyrr. Lengi vel var UKS 1 (sem sést á mynd a), kúluþyrpingin sem er björtust á myndinni, dimmasta þekkta kúluþyrping vetrarbrautarinnar. Vegna gleypingar og roðnunar ljóss frá stjörnunum sökum miðgeimsryks sjást þessar þyrpingar aðeins í innrauðu ljósi. VISTA, stærsti kortlagningarsjónauki heims, er þess vegna kjörinn til leitar að þyrpingum sem faldar eru á bakvið ryk á miðsvæðum vetrarbrautarinnar [2].

Mögulegt er að VVV CL001 sé í þyngdarsviði UKS 1. Ef sú er raunin er hér um að ræða fyrstu tvíkúluþyrpingu vetrarbrautarinnar. Þyrpingarnar gætu líka einfaldlega verið í sömu sjónlínu og þær því óralangt frá hvor annarri.

Myndir VISTA voru settar saman úr myndum sem teknar voru í gegnum nokkrar nær-innrauðar ljóssíur: J (sýndar bláar), H (sýndar grænar) og Ks (sýndar rauðar). Myndirnar sýna aðeins örlítinn hluta af heildarsjónsviði VISTA.

Skýringar

[1] Tilkynnt var um þessar uppgötvanir á ráðstefnu argentínskra og chileskra stjörnufræðinga í San Juan í Argentínu.

[2] Rykagnirnar sem mynda stór ský í vetrarbrautum dreifa betur bláu ljósi en rauðu og innrauðu. Þess vegna geta stjörnufræðingar séð í gegnum rykið með innrauðu ljósi en ekki þeirri hefðbundnu sýnilegu geislun sem augu okkar eru næm fyrir.

Frekari upplýsingar

ESO, European Southern Observatory, stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli, er fremsta fjölþjóðlega stjörnustöð Evrópu og ein öflugasta stjörnustöð heims. Hún nýtur stuðnings 15 landa: Austurríkis, Belgíu, Brasilíu, Tékklands, Danmörku, Finnlands, Frakklands, Þýskalands, Ítalíu, Hollands, Portúgals, Spánar, Svíþjóðar, Sviss og Bretlands. Með því að reisa og reka öflugustu stjörnuathugunarstöðvar heims leggur ESO grunninn að mikilvægum uppgötvunum stjörnufræðinga. Í Chile rekur ESO þrjár stjörnuathugunarstöðvar í heimsflokki: La Silla, Paranal og Chajnantor. Á Paranalfjalli starfrækir ESO Very Large Telescope, fullkomnustu stjörnusjónauka heims sem notaðir eru til athugana á sýnilegu ljósi og tvo kortlagningarsjónauka. VISTA er stærsti kortlagningarsjónauki veraldar fyrir innrautt ljós og VLT Survey Telescope er stærsti sjónauki heims sem eingöngu er ætlað að kortleggja himinn í sýnilegu ljósi. ESO er þátttakandi í ALMA, byltingarkenndum útvarpssjónauka og stærsta stjarnvísindaverkefni heims. ESO hyggur einnig á smíði 40 metra risasjónauka, European Extremely Large Telescope eða E-ELT sem verður „stærsta auga jarðar“.

Tenglar

• Vísindagreinarnar: Greinarnar í A&A (Minniti et al A&A, 527, 81 & Moni Bidin et al. astro-ph:1109.1854)
• Myndir af VISTA

Tengiliðir

Sævar Helgi Bragason
University of Iceland
Reykjavík, Iceland
Farsími: +354-896-1984
Tölvupóstur: eson-iceland@eso.org

Dante Minniti
Pontificia Universidad Católica de Chile
Santiago, Chile
Sími: +56 2 463 3267
Tölvupóstur: dante@astro.puc.cl

Maren Hempel
Pontificia Universidad Católica de Chile
Santiago, Chile
Sími: +56 2 354 4945
Tölvupóstur: mhempel@astro.puc.cl

Christian Moni Bidin
Universidad de Concepción
Concepción, Chile
Sími: +56 9 9210 3235
Tölvupóstur: cmbidin@astro-udec.cl

Richard Hook
ESO, La Silla, Paranal, E-ELT and Survey Telescopes Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Sími: +49 89 3200 6655
Farsími: +49 151 1537 3591
Tölvupóstur: rhook@eso.org

Þetta er þýðing á fréttatilkynningu ESO eso1141.