Kortlagningasjónaukar ESO

Himininn kortlagður nákvæmlega

Nýverið voru tveir nýir og öflugir sjónaukar — Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA) og VLT Survey Telescope (VST) — teknir í notkun í Paranal-stjörnustöð ESO í norðurhluta Chile. Þeir eru án nokkurs vafa öflugustu kortlagningarsjónaukar heims og munu auka umtalsvert möguleikann á nýjum uppgötvunum í Paranal-stjörnustöðinni.

Ferð um Paranal stjörnustöðina

Virtual Tour at ESO Very Large Telescope

Smelltu á myndina til að fara í sýndarferðalag um VLT og nágrenni.

Beiin útsending frá VLT (uppfærð á klst. fresti á daginn)

Vísindi með kortlagningarsjónaukunum

Mörg áhugaverðustu fyrirbærin í geimnum, allt frá litlum en mögulega hættulegum jarðnándarsmástirnum til fjarlægra dulstirna, eru sjaldgæf. Að finna þau má líkja við leit að nál í heystakki. Stærstu sjónaukarnir, eins og Very Large Telescope (VLT) ESO og Hubblessjónauki NASA og ESA, geta ekki kannað nema lítinn hluta himins í einu. Þess vegna eru VISTA og VST hugsaðir til að ljósmynda stór svæði himins ört og greina í leiðinni lítil og dauf fyrirbæri. Sjónaukarnir tveir verja allt að fimm árum í að kortleggja himinhvolfið níu sinnum og afla þannig miklu magni upplýsinga sem eiga eftir að halda stjörnufræðingum við efnið næstu áratugi. Kortlagningarsjónaukar sem þessir leika veigamikið hlutverk í undirbúningsvinnu fyrir European Extremely Large Telescope (E-ELT) og James Webb geimsjónaukann.

Gerðar verða ítarlegri rannsóknir með VLT, öðrum sjónaukum á jörðinni og geimsjónaukum á áhugaverðum fyrirbærum sem uppgötvast með kortlagningarsjónaukarnir. Báðir sjónaukarnir eru staðsettir nálægt VLT.

Safnspegill VISTA er 4,1 metrar í þvermál. Er hann því langstærsti sjónauki heims sem tileinkaður er kortlagningu himins á nær-innrauðum bylgjulengdum. Sjónaukinn var þróaður og smíðaður í Bretlandi og var hluti af framlagi Breta við inngönguna í ESO en Breska vísinda- og tækniráðið (STFC: Science and Technology Facilities Council) greiðir fyrir þátttöku þeirra. Enginn spegill af þessari stærð er jafn mikið sveigður. Smíði hans er mikið afrek. Í VISTA er þriggja tonna 67 megapixla myndavél með 16 innrauðum ljósnemum. Þessi myndavél spannar stærsta bylgjulengdarsvið allra nær-innrauðra myndavéla hingað til.

Kortlagningin mun vonandi varpa ljósi á margar forvitnilegustu ráðgátum nútíma stjarnvísinda, allt frá eðli hulduefnisins til hættulegra jarðnándarsmástirna. Í Evrópu hefur fjölmennur hópur stjörnufræðinga yfirumsjón með verkefnunum. Kortlagningin beinist að stærsta hluta suðurhiminsins en í sumum tilvikum verða smærri svæði kortlögð nánar.

Ljóst er að bæði VISTA og VST koma til með að safna feikilegu magni af upplýsingum. Ein ljósmynd frá VISTA er 67 megapixlar en 268 megapixlar frá OmegaCAM. Sjónaukarnir tveir safna meiri upplýsingu á hverri nóttu en öll mælitæki VLT samanlagt. Í heildina safna VST og VISTA yfir 100 terabætum af upplýsingum ár hvert.

Meira um kortlagningarsjónauka ESO