Foto van de Week

30 september 2013

Zicht op verre sterren en sterrenstelsels

Deze met verre sterren en sterrenstelsels bezaaide foto is een deep-field afbeelding gemaakt met de Wide Field Imager (WFI), een camera gemonteerd op de MPG/ESO 2,2-meter telescoop op het La Silla Observatorium in Chili.

De foto werd gemaakt als onderdeel van de COMBO-17-survey. COMBO-17 staat voor Classifying Objects by Medium-Band Observations in 17 filters en is een project waarbij vijf kleine stukjes hemel zijn vastgelegd met behulp van zeventien verschillend gekleurde optische filters. De totale oppervlakte van die 5 velden komt ongeveer overeen met de grootte van de de volle maan. Het project heeft enorme aantallen verre objecten onthuld - en demonstreert maar weer eens hoeveel er nog te ontdekken valt in het heelal.

Het beeld toont een gebied dat ook werd onderzocht in het kader van het FORS Deep Field (FDF). In dit project werden verschillende gebieden van de hemel in tot in detail en diepte onderzocht met behulp van de FORS2-spectrograaf. Dit instrument is momenteel geïnstalleerd op ESO's Very Large Telescope te Paranal, Chili. Bij de WFI-onderzoeken worden veel meer filters gebruikt dan bij de vorige FDF-observaties en wordt naar grotere delen van de hemel gekeken, met als resultaat de beelden zoals hierboven.

Zo'n glimp van het heelal onthult tienduizenden verre sterren, sterrenstelsels en quasars die voorheen buiten ons zicht lagen, en wordt gebruikt voor onderzoek naar gravitatielenzen en de verdeling van donkere materie in sterrenstelsels en clusters.

Links

  • Het COMBO-17 onderzoek aan het Max-Planck-Institut für Astronomie, Heidelberg

Vertaling Peter Middelkoop


23 september 2013

Een nieuwe coole gast in onze achtertuin

Deze nieuwe afbeelding van ESO's VISTA-telescoop laat een nieuw ontdekte bruine dwerg zien met de naam VVV BD001. Je vindt hem door in te zoomen op het centrum van de foto. Het is de eerste nieuw ontdekte bruine dwerg binnen onze kosmische omgeving als onderdeel van het VVV-onderzoek. VVV Acerca BD001 ligt 55 lichtjaar bij ons vandaan, in de richting van het zeer volle centrum van ons melkwegstelsel.

Bruine dwergen zijn sterren die er nooit helemaal in zijn geslaagd om uit te groeien tot een ster zoals onze zon, en worden vaak aangeduid als 'mislukte sterren'. Ze zijn groter in omvang dan planeten zoals Jupiter, maar kleiner dan sterren.

Deze dwerg is bijzonder in twee opzichten. Het is de eerste die gevonden is in de richting van ons melkwegcentrum - één van de meest drukke gebieden aan de hemel - en hij hoort tot een ongebruikelijke klasse van sterren die bekend staat als 'ongewoon blauwe bruine dwergen'. Het is nog onduidelijk waarom deze sterren blauwer zijn dan verwacht.

Bruine dwergen ontstaan op dezelfde manier als sterren maar hebben niet genoeg massa om de verbranding van waterstof op gang te brengen. Daardoor zijn ze veel koeler en produceren ze veel minder licht, waardoor ze moeilijk te vinden zijn. Astronomen gebruiken voor het zoeken naar deze objecten gewoonlijk nabij- en mid-infraroodcamera's en speciale telescopen die gevoelig zijn voor deze zeer koele objecten, maar vermijden meestal het zoeken in zeer volle gebieden van de ruimte, zoals bijvoorbeeld de centrale regio van ons melkwegstelsel.

VISTA (the Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy) is 's werelds grootste onderzoekstelescoop en ligt op ESO's Paranal in Chili. VISTA doet zes afzonderlijke onderzoeken en het VVV-onderzoek (VISTA Variables in the Via Lactea) is bedoeld om een miljard objecten in het centrum van ons eigen melkwegstelsel te catalogiseren. VVV BD001 werd bij toeval ontdekt tijdens dit onderzoek.

Wetenschappers gebruiken de VVV-catalogus om een 3-dimensionale kaart te maken van de centrale 'bol' van sterren in het centrum van de Melkweg (eso1339). Daarnaast zijn de gegevens ook gebruikt voor een enorme kleurenafbeelding van 108.200 x 81.500 pixels groot. Deze afbeelding bevat bijna negen miljard pixels (eso1242) en is één van de grootste astronomische beelden die ooit zijn geproduceerd.

Links

 

Vertaling: Peter Middelkoop


16 september 2013

Toconao in vogelvlucht

Het kleine Toconao is het dichtsbijgelegen dorpje in de buurt van het grootste astronomie-project ooit: ALMA [1] , de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array.  Toconao heeft minder dan 800 inwoners en ligt op 2475 meter boven de zeespiegel in een door een kleine bergrivier gevoede oase aan de rand van de Atacama, de droogste woestijn ter wereld.  Een deel van het jaar stroomt de rivier niet. De lokale boeren regelen het waterpeil met dammen en kanalen zodat ze hun gewassen het hele jaar van water kunnen voorzien.

Sommige gebouwen in Toconao zijn gebouwd met traditioneel bouwmateriaal: vulkanisch gesteente en adobe (een mengsel van zand, water, klei en organische materialen zoals stro en mest.) Een voorbeeld hiervan is de San Lucas kerk met klokkentoren, hier linksonder op de foto.

Naast hun wetenschappelijk werk heeft het ALMA-personeel ook de traditioneel culturele kennis over het heelal van de Atacameño, de oude bewoners van Toconao en omgeving, vastgelegd. Het doel hiervan is om dit cultureel wetenschappelijk erfgoed te bewaren voor latere generaties. 

ALMA steunt sinds 2008 ook een educatief verbeterplan op School E-21, een openbare plattelandsschool in Toconao. Dit plan is gericht op verbetering van het wetenschappelijk onderwijs en de Engelse taal.

Deze luchtfoto is gemaakt door de twee bemanningsleden van het ORA Wings for Science project , Clementine Bacri en Adrien Normier, die met een speciaal eco-vriendelijke ultralight vliegtuig [2] een jaar lang rond de wereld vlogen om wetenschappers te ondersteunen met allerhande werkzaamheden zoals het nemen van luchtmonsters, foto’s voor archeologisch onderzoek, observaties van biodiversiteit en 3D terrein modellering.

ESO heeft een samenwerkingsverband met deze non-profit organisatie.  Tijdens hun vluchten maakten ze films en foto’s die worden gebruikt voor educatie en voor het bevorderen van plaatselijk onderzoek. Hun reis om de wereld begon in juni 2012 en eindigde in juni 2013 met een landing op de Paris Air Show.

Links
[1] De Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA), een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, met medewerking van de Republiek Chili. In Europa wordt ALMA gefinancierd door de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), in Noord-Amerika door de National Science Foundation van de VS (NSF) in samenwerking met de National Research Council van Canada (NRC) en de National Science Council van Taiwan (NSC) en in Oost-Azië door de Nationale Instituten voor Natuurwetenschappen van Japan (NINS) in samenwerking met de Academia Sinica in Taiwan (AS). De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), dat geleid wordt door Associated Universities, Inc. (AUI) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

[2] Het ultralichte vliegtuigje is een NASA-bekroonde Pipistrel Virus SW 80 met een verbruik van slechts 7 liter brandstof per 100 kilometer - minder dan de meeste auto's.

Vertaling: Peter Middelkoop


9 september 2013

Arendsogen boven Armazones

Deze spectaculaire luchtfoto van Cerro Armazones genomen door ESO Photo ambassadeur Gerhard Hϋdepohl, is de weerslag van een bijzonder moment voor iedere fotograaf waarin alles samenkomt in een perfecte foto.

Hϋdepohl is electrotechnisch ingenieur bij het vlaggenschip van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht: 's werelds meest geavanceerde optische observatorium, de Very Large Telescope (VLT) op Cerro Paranal. Hϋdepohl maakte de foto tijdens een commerciële vlucht van Antofagasta naar Santiago. Kort nadat het vliegtuig vertrok nam het de ideale route voor een luchtopname van Cerro Armazones - en Hϋdepohl kon zich geen betere omstandigheden wensen. Hij zag zijn kans schoon en legde het spectaculaire terrein vanuit dit bijzondere perspectief vast.

We zien de Atacama-woestijn met daarin haarscherp het smalle, zigzaggende pad dat door het stoffige terrein snijdt. Deze onverharde weg loopt omhoog naar de top van Cerro Armazones. De top wordt momenteel bezet door een verzameling landmeetkundige apparaten maar is binnenkort de thuisbasis van de European Extremely Large Telescope (E-ELT). Deze 40-meter telescoop zal niet alleen antwoorden vinden op bestaande vragen in de astronomie, maar zal ongetwijfeld ook nieuwe vragen opwerpen én hopelijk beantwoorden.

Link:

Vertaling: Peter Middelkoop


2 september 2013

PESSTO legt supernova in Messier 74 vast

ESO's PESSTO-survey heeft dit beeld van Messier 74 vastgelegd, een prachtig spiraalstelsel met scherp afgetekende, draaiende armen. Maar het echte onderwerp van dit beeld is sinds eind juli 2013 de heldere nieuwe aanwinst van de Melkweg: een Type II supernova genaamd SN2013ej. De supernova is de helderste ster aan de linker onderkant van het beeld.

Dergelijke supernova's ontstaan ​​wanneer de kern van een zware ster instort - als gevolg van zijn eigen zwaartekracht - aan het einde van zijn leven. Dit instorten resulteert in een enorme explosie die materiaal ver de ruimte inwerpt. De resulterende explosie kan helderder worden dan het hele sterrenstelsel waarin het staat en weken of zelfs maanden zichtbaar blijven.

PESSTO (Public ESO Spectroscopic Survey for Transient Objects) is ontworpen om objecten die kortstondig aan de nachtelijke hemel verschijnen, zoals supernova's, te bestuderen. PESSTO doet dit door gebruik te maken van een aantal instrumenten van de NTT (New Technology Telescope), gelegen op ESO's La Silla Observatorium in Chili. Deze nieuwe foto van SN2013ej werd tijdens dit onderzoek met de NTT gemaakt.

SN2013ej is de derde supernova die sinds het begin van dit millennium is waargenomen in Messier 74. De andere twee supernova's zijn SN 2002ap en SN 2003gd. SN2013ej werd voor het eerst gemeld op 25 juli 2013 door het KAIT-telescoopteam in Californië, en de eerste "precovery image" is gemaakt door amateurastronoom Christina Feliciano, die van de publiek toegangkelijke Slooh Space Camera gebruik maakte om vlak voor de explosie naar het gebied te kijken.

Messier 74, in het sterrenbeeld Vissen, is voor amateurastronomen een van de moeilijkste Messier-objecten om te herkennen, vanwege de lage helderheid, maar SN2013ej is ook de komende weken zichtbaar voor zorgvuldige amateurastronomen als een uitdovende en zwakke ster. 

Links

Vertaling: Teun van Vijfeijken


26 augustus 2013

Gebeeldhouwd door zware sterren

Deze opname gemaakt met ESO's Very Large Telescope (VLT) op Paranal toont een klein deel van de bekende emissienevel NGC 6357. Deze nevel staat op zo'n 8000 lichtjaar afstand in de staart van het zuidelijke sterrenbeeld Scorpius (Schorpioen). Het beeld heeft de karakteristieke rode gloed van een H-II-gebied dat uit grote hoeveelheden geïoniseerd atomair waterstofgas en waterstofgas in een aangeslagen toestand bestaat.

De gaswolk baadt in intense ultraviolette straling die wordt omgezet in zichtbaar licht van deze karakteristieke een rode tint. De bron van de ultraviolette straling is de open sterrenhoop Pismis 24, de thuisbasis van enkele zware, jonge, blauwe sterren.

Pismis 24 zelf is niet zichtbaar op deze foto, maar zijn diffuse licht verlicht de wolk rechts in beeld. Wij zien een close-up van de omringende nevel, een mengeling van gas, donker stof, en net geboren en nog vormende sterren.

Vertaling: Peter Middelkoop


19 augustus 2013

Nacht vol sterren bij La Silla

Een doordringend helder gordijn van sterren vormt de achtergrond van deze mooie foto die is genomen door astronoom Håkon Dahle. Het silhouet op de voorgrond is Håkon omringd door enkele grote donkere koepels die op de berg van ESO's La Silla Observatorium staan.

Veel professionele astronomen zijn ook enthousiaste fotografen - en wie kan het hen kwalijk nemen? De ESO-locaties in de Atacamawoestijn behoren tot de beste plekken op aarde om sterren te observeren, en het zijn - om dezelfde reden - fantastische plaatsen om de nachtelijke hemel te fotograferen.

Håkon nam deze foto tijdens een weeklange observatie-run met de MPG/ESO 2,2-telescoop. Tijdens de observaties werd de telescoop overgedragen aan een ander team, waardoor Håkon de kans kreeg om de sterrenhemel te bewonderen - en het voor ons vast te leggen.

De Melkweg is op het zuidelijk halfrond helderder dan in het noorden, omdat de zuidelijke regio's van onze planeet directer naar het dichte galactische centrum wijzen. Maar zelfs in het zuiden is de Melkweg aan de nachtelijke hemel nogal lichtzwak. Voor de meesten onder ons overtreft lichtvervuiling van onze steden en van de maan de zwakke gloed van de Melkweg, zodat deze onzichtbaar wordt.

Een van de beste aspecten van het La Silla Observatorium is dat het ver weg van heldere stadslichten ligt, waardoor je er de donkerste nachten op aarde mee kan maken. De atmosfeer is ook heel helder, waardoor er geen waas ontstaat die het zicht kan belemmeren. De hemel boven La Silla is zo donker dat zelfs de Melkweg een schaduw kan veroorzaken.

Håkon heeft deze foto toegevoegd aan de Your ESO Pictures Flickr-groep. De Flickr-groep wordt regelmatig beoordeeld, en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie, of in onze galerij.

Vertaling:
Teun van Vijfeijken


12 augustus 2013

Stilte voor de storm

Op deze mooie foto staan de sterrenstelsels NGC 799 (onder) en NGC 800 (boven) in het sterrenbeeld Cetus (de Walvis). Dit sterrenstelselpaar werd voor het eerst waargenomen in 1885 door de Amerikaanse astronoom Lewis Swift.

Doordat wij recht tegen deze op 300 miljoen lichtjaar afstand gelegen sterrenstelsels aankijken, is hun mooie vorm duidelijk te zien. Het zijn beide spiraalstelsels net als onze Melkweg. Karakteristieke lange armen kronkelen zich een weg naar een heldere uitstulping in het centrum. In de spiraalarmen zijn een groot aantal clusters van hete, jonge, blauwe sterren zichtbaar (de kleine blauwe stippen op de foto), terwijl in het centrum een grote groep oudere, koelere, rode sterren zijn samengepakt in een compacte, vrijwel bolvormige regio.

Op het eerste gezicht lijken beide stelsels erg op elkaar, maar het venijn zit in de staart, of beter: in de spiraalarmen. Naast het voor de hand liggende verschil in grootte, heeft NGC 799 een balkstructuur, die begint in het centrum waarbij de spiraalarmen vanuit de uiteinden van de balken uitwaaieren. De balken werken waarschijnlijk als een mechanisme dat gas van de spiraalarmen naar het centrum stuurt waardoor de stervorming intensiveert. In 2004 werd een supernova waargenomen in NGC 799 die de naam sn2004dt kreeg.

Een andere interessant onderscheidend kenmerk is het aantal spiraalarmen. De kleine NGC 800 heeft drie heldere, knoestige spiraalarmen, terwijl NGC 799 twee relatief zwakke, maar brede spiraalarmen heeft die beginnen aan de uiteinden van de balk. Ze vormen een ring die bijna volledig rond het centrum loopt.

Hoewel dit plaatje het idee geeft dat dit twee indrukwekkend dicht bij elkaar gelegen spiraalstelsels zijn die in een eeuwigdurende vrede samenleven, is de werkelijkheid anders. We weten niet precies wat de toekomst brengt. Misschien zien we slechts de stilte voor de storm, want meestal als twee sterrenstelsels dicht genoeg bij elkaar staan treden er, over een periode van honderden miljoenen jaren, zwaartekrachtverstoringen op. In sommige gevallen, veroorzaken die slechts kleine vervormingen, maar soms botsen sterrenstelsels en vormen ze samen een nieuw en groter geheel.

Deze foto is gemaakt met behulp van het FORS1-instrument op de 8,2-meter ESO Very Large Telescope (VLT) boven op Cerro Paranal, Chili. Het combineert belichtingen door drie filters (B, V, R).

Er zijn ook vijf asteroïden zichtbaar - kun jij ze allemaal vinden? De asteroïden verplaatsen zich tussen de verschillende belichtingen en vormen zo kleurige strepen. 


Vertaling: Peter Middelkoop


29 juli 2013

Messier 100 - Pracht in grootse vormen

Spiraalstelsels zijn esthetisch gezien meestal zeer aantrekkelijk objecten, vooral wanneer ze recht van voren te zien zijn. En deze foto is hiervan een bijzonder mooi voorbeeld: het is het grootse spiraalvormige melkwegstelsel Messier 100, gelegen in het zuidelijke deel van het sterrenbeeld Coma Berenices (Haar van Berenices). Dit sterrenbeeld ligt op ongeveer 55 miljoen lichtjaar van de aarde.

Terwijl bij Messier 100 de spiraalarmen duidelijk herkenbaar zijn, vertoont het centrum ook veel zwakkere balkachtige structuren, waardoor we Messier 100 classificeren als type SAB. Hoewel het niet makkelijk te zien is op de foto, hebben wetenschappers het bestaan ​​van de balk bevestigd door het stelsel op andere golflengten te observeren.

Deze zeer gedetailleerde afbeelding toont de belangrijkste eigenschappen van een sterrenstelsel van dit type: reusachtige wolken van waterstofgas, gloeiend als rode vlekken omdat ze de geabsorbeerde energie van pas geboren, massieve sterren opnieuw uitstralen; de uniforme helderheid van oudere, gelige sterren rond het centrum; en zwarte flarden van stof geweven door de armen van de Melkweg.

Messier 100 is een van de helderste objecten van de Virgo Cluster: het dichtstbijzijnde cluster van sterrenstelsels ten opzichte van ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg. De Virgo Cluster bevat meer dan 2.000 sterrenstelsels, waaronder spiraal-, elliptische en onregelmatige sterrenstelsels. Deze foto is een combinatie van beelden door het FORS-instrument op ESO's Very Large Telescope te Paranal in Chili, geschoten met rode (R), groene (V) en blauwe (B) filters.


Links:


Vertaling:
Teun van Vijfeijken


22 juli 2013

De NTT spint als een tol

Deze dynamische afbeelding toont de New Technology Telescope (NTT) gevestigd op ESO's La Silla Observatorium in Chili. De apart gevormde behuizing van de telescoop oogt wazig doordat de telescoop naar het gewenste object draait. De foto is gemaakt met een sluitertijd van dertig seconden.

Een van de eerste dingen die opvalt op deze foto is dat het telescoopgebouw een eigenaardige hoekige buitenkant heeft, in plaats van het meer gebruikelijke rondekoepelontwerp. Dit ontwerp is later veel gekopieerd, onder meer bij ESO's Very Large Telescope, maar het was baanbrekend toen de telescoop in 1989 werd ingehuldigd.

Het revolutionaire ontwerp van de NTT zorgt voor een optimale beeldkwaliteit, bijvoorbeeld door middel van zorgvuldig gecontroleerde ventilatie, die de luchtstroom optimaliseert door de NTT en zo onscherpte door luchtturbulentie minimaliseert. Net zichtbaar in de onscherpte van dit beeld zijn de grote flappen, die een belangrijk onderdeel van dit systeem vormen.

Een ander kenmerk dat zijn tijd ver vooruit was op het moment dat de NTT werd gebouwd, is de spiegel. Met een diameter van 3,58 meter werd deze nooit als bijzonder groot beschouwd, maar het ontwerp was zeer innovatief. De spiegel is flexibel en kan realtime worden aangepast om een ​​perfecte vorm te behouden, zodat er geen buigingen of verzakkingen ontstaan die schadelijk zijn voor de beeldkwaliteit. ESO en de NTT waren pioniers op het gebied van deze technologie - genaamd active optics - en het is nu een standaard onderdeel van de moderne telescopen.

Momenteel is de NTT voorzien van twee verschillende instrumenten die astronomen gebruiken om hun waarnemingen te verrichten: de infraroodspectrograaf en beeldcamera SOFI (afgekort van de Son of ISAAC, een VLT instrument) en EFOSC2, een spectrograaf en camera die zijn ontworpen om lichtzwakke objecten op te sporen.

De La Silla ligt in het zuidelijke deel van de Atacama-woestijn, 600 kilometer ten noorden van Santiago de Chile en op een hoogte van 2400 meter.

Het beeld is geschoten door Malte Tewes, een astronoom aan de Ecole Polytechnique Federale de Lausanne, Zwitserland.

Malte heeft deze foto ingestuurd naar Your ESO Pictures Flickr Group. Deze Flickr Group wordt regelmatig beoordeeld: de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie of in onze galerij.

Links

Vertaling:
Teun van Vijfeijken


15 juli 2013

Wings for Science vliegt over Paranal

Deze zeldzame luchtfoto van het Paranal-observatorium werd in december 2012 door Clementine Bacri en Adrien Normier genomen. Zij vliegen in een speciaal, milieuvriendelijk ultralight-vliegtuig [1] een jaar lang rond de wereld. Dit treffende beeld toont de ruwe, natuurlijke schoonheid van het landschap rond de afgelegen locatie van een van 's werelds beste astronomische faciliteiten, ESO's Very Large Telescope (VLT), en zijn vier onafhankelijke 8,2-meter telescopen op de top van Cerro Paranal.

ESO heeft een lopende partnerschap met het ORA Wings for Science-project, een non-profit initiatief dat vanuit de lucht ondersteuning biedt aan publieke onderzoeksorganisaties. De twee bemanningsleden van het Wings for Science-project hebben een flyby boven onder andere de sterrenwachten in Noord-Chili gemaakt, voordat ze uit Zuid-Amerika vertrokken en Australië aandeden. Tijdens hun reis helpen ze wetenschappers met alle mogelijkheden die de vlucht biedt, zoals het nemen van luchtmonsters tot archeologie, van het observeren van biodiversiteit tot 3D terrein-modellering.

De korte films en prachtige foto's die worden geproduceerd tijdens de vluchten, worden gebruikt voor educatieve doeleinden en voor het bevorderen van lokaal onderzoek. Hun tocht begon in juni 2012 en eindigde in 2013 met een landing op de Paris Air Show op 17 juni.

Aantekeningen

[1] Het ultralichte vliegtuig is een NASA-bekroonde Pipistrel Virus SW 80 en verbruikt slechts 7 liter brandstof per 100 kilometer - minder dan de meeste auto's.

Links


8 juli 2013

Het nieuwe speelgoed van Maëlle

Astronomie en telescopen brengen soms het kind in je naar boven. Het is uiteindelijk een vorm van kinderlijke nieuwsgierigheid waardoor astronomen steeds grotere instrumenten op afgelegen plaatsen over hele wereld bouwen.

ESO-astronoom Julien Girard maakte deze schattige foto van zijn dochter tijdens een familiedag op Paranal in de Chileense Andes. Door een vertekening van het perspectief lijkt kleine Maëlle in de open koepel te kijken van één van de 1,8-meter hulptelescopen van ESO's Very Large Telescope (VLT). Hoewel de telescopen worden gebruikt voor serieus wetenschappelijk onderzoek, voelen astronomen zich soms weer kind bij het spelen met zulk gigantisch 'speelgoed'.

Julien Girard is een ESO astronoom en ESO Photo ambassadeur, en werkt in Chili bij de VLT. Hij is 'instrument scientist' bij het 'NACO adaptive optics instrument' op VLT's Unit Telescoop 4. Julien stuurde deze foto naar de 'Your ESO Pictures Flickr-group' en deze werd vervolgens geselecteerd als ESO Foto van de Week.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


1 juli 2013

Europese antennes op ALMA’s Operations Support Facility

Deze foto toont antennes die onderdeel gaan uitmaken van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA). De drie antennes op de voorgrond en enkeleop de achtergrond worden door ESO geleverd als onderdeel van haar bijdrage aan ALMA. De bouw wordt verzorgd door het Europese AEM Consortium [1]. ESO levert vijfentwintig van de 12-meter-diameter antennes. Nog eens vijfentwintig 12-meter antennes worden geleverd door de Noord-Amerikaanse ALMA partner. De overige, een set van twaalf 7-meter en vier 12-meter antennes die samen de de Atacama Compact Array vormen, zijn afkomstig van de Oost-Aziatische ALMA partner.

De antennes op de foto staan bij de ALMA Operations Support Facility (OSF) op een hoogte van 2900 meter aan de voet van de Chileense Andes. Op de voorgrond zie je de 'AEM Site Erection Facility' waar de antennes gemonteerd en uitvoerig getest worden voor de overdracht aan het observatorium. De antennes op de achtergrond zijn al overgedragen en ondergaan verdere tests of worden afgemonteerd met hun gevoelige ontvangers. Zodra de antennes klaar zijn, worden ze naar 5000 meter hoogte gebracht, naar de Array Operations Site op het Chajnantor plateau. Daar voegen ze zich bij hun al aanwezige 'collega's' en vormen samen de ALMA-array, met als doel om de meest fundamentele vragen rond onze kosmische oorsprong te beantwoorden. Ook als alle antennes klaar zijn zal het OSF het centrum voor de dagelijkse werking van ALMA blijven met werkplekken voor astronomen en het onderhoudsteam van het observatorium.

Aan de horizon ligt het Andesgebergte. De hoogste piek die het landschap domineert is de kegelvormige vulkaan Licancabur die het grensgebied tussen Chili en Bolivia markeert.

Het ALMA-project is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA

Noot

[1] Het AEM Consortium bestaat uit Thales Alenia Space, European Industrial Engineering en MT-Mechatronics

Links

 

Vertaling: Peter Middelkoop


24 juni 2013

Het schijnsel van de maan en het zodiakale licht boven La Silla

Je zou het kunnen aanzien voor een hoog boven de wolken zwevende futuristische stad uit een sciencefiction verhaal, maar het is ESO's langst dienende observatorium La Silla. De foto is van astronoom Alan Fitzsimmons. Hij maakte hem net na zonsondergang in de buurt van de ESO 3,6-meter telescoop. Het licht van de maan - die net buiten beeld staat - wordt gereflecteerd door de lager gelegen wolken en geeft het spookachtige schijnsel waarin de sterrenwacht baadt.

Boven de nog door de ondergaande zon verlichte wolken torent een zeer zwak gloeiende kolom goudkleurig licht: het zodiakale licht. Het wordt veroorzaakt doordat zonlicht wordt verstrooid door tussen de zon en de planeten aanwezige stofdeeltjes. Dit verschijnsel is alleen zichtbaar op bepaalde tijden in het jaar en vanaf geschikte locaties, net na zonsondergang of net voor zonsopkomst.

Op de foto zijn meerdere telescopen te zien zoals de grote hoekige structuur aan het einde van de weg: de New Technology Telescope (NTT). Zoals de naam al zegt had deze telescoop bij zijn voltooiing in 1989 een aantal revolutionaire elementen, waaronder de eerste volledige actieve optica en de revolutionaire achthoekige behuizing. Veel van deze NTT-functies werden later ook toegepast in ESO's Very Large Telescope.

De koepel rechts op de voorgrond is de Zwitserse 1,2-meter Leonhard Euler Telescoop, genoemd naar de beroemde Zwitserse wiskundige Leonhard Euler (1707-1783).

Alan stuurde deze foto naar de Your ESO Pictures Flickr group. De beste foto's uit deze Flickr-groep worden geselecteerd voor onze populaire Foto van de Week-serie of onze galerij.

Vertaling: Peter Middelkoop


17 juni 2013

Donder en bliksem

Een foto vol spanning, gemaakt op vrijdag 7 juni 2013, waarin een donderbui zijn woede koelt op Cerro Paranal. De kolossale behuizingen van de vier VLT telescopen, elk ter grootte van een gebouw van acht verdiepingen, lijken bijzonder klein onder de dreigend rollende donder en krachtige bliksemschichten.

Links in beeld is een eenzame ster getuige van de show - één enkel lichtpuntje tegen een verduisterde hemel. Deze ster is Procyon, een heldere dubbelster in het sterrenbeeld Canis Minor (De Kleine Hond).

Wolken zijn een zeldzaamheid boven ESO's Paranal. Gemiddeld kent de site het verbazingwekkende aantal van 330 heldere dagen per jaar. Bliksem is nog zeldzamer doordat het observatorium op een van de droogste plekken op aarde ligt: de Atacama-woestijn in Noord-Chili, 2600 meter boven de zeespiegel. Als er al wolken zijn, dan hangen ze meestal lager dan het observatorium en niet erboven.

In de 16 jaar dat ingenieur en ESO foto ambassadeur Gerhard Hudepohl werkzaam is op Paranal, zag hij slechts één keer eerder bliksem. Dus pakte hij zijn camera en waagde zich naar buiten om dit unieke schouwspel vast te leggen.

Vertaling: Peter Middelkoop


10 juni 2013

De opkomst en ondergang van een supernova

Een nieuwe bijzondere videosequentie toont het snel helder worden en trager uitdoven van een supernova-explosie in het sterrenstelsel NGC 1365. De supernova, die de naam SN 2012fr heeft gekregen, werd op 27 oktober 2012 ontdekt door de Franse astronoom Alain Klotz. De video is samengesteld uit achter elkaar gemonteerde beelden gemaakt met de kleine TAROT robottelescoop die op ESO's La Silla observatorium in Chili is gelegen.

Supernova's zijn het resultaat van het catastrofale explosieve 'sterfproces' van bepaalde typen sterren. Een supernova kan zo fel zijn dat het hele melkwegstelsel waar ze onderdeel van is wekenlang wordt overstraalt waarna de supernova weer langzaam uitdooft.

De supernova 2012fr [1] werd ontdekt door Alain Klotz op de middag van 27 oktober 2012. Hij deed op dat moment metingen aan de helderheid van een zwakke veranderlijke ster in een beeld gemaakt met de TAROT (Télescope à Action Rapide pour les Objets Transitoires) op ESO's observatorium La Silla, toen hij een nieuw object waarnam dat drie dagen eerder nog onzichtbaar was. Na verdere telescoopobservaties door astronomen van over de hele wereld werd duidelijk dat het heldere object een type la supernova was.

Sommige sterren draaien samen als dubbelster rond een gemeenschappelijk zwaartepunt. In een aantal gevallen is één van hen een zeer oude witte dwerg die materiaal van zijn metgezel steelt en uiteindelijk instabiel wordt en ontploft. Dit staat bekend als een Type Ia supernova.

Dit type supernova is erg belangrijk omdat ze de sleutel vormen tot de meest betrouwbare afstandsmetingen naar zeer afgelegen sterrenstelsels in het vroege heelal. Voorbij de sterrenstelsels in de Lokale Groep hebben astronomen zeer heldere objecten met voorspelbare eigenschappen nodig om de geschiedenis van het uitdijen van het heelal in kaart te brengen. Het type Ia supernova's is hiervoor ideaal omdat hun helderheid bij elke explosie op bijna dezelfde manier piekt en dooft. Metingen aan de afstand tot type Ia supernova's leidde tot de ontdekking van het versnellend uitdijen van het heelal. Werk dat werd bekroond met de Nobelprijs voor de Natuurkunde in 2011.

Het sterrenstelsel dat de gastheer is van deze supernova is NGC 1365 (zie ook potw1037a) Een elegant balkspiraalstelsel dat op 60 miljoen lichtjaar ligt in de richting van het sterrenbeeld Fornax (Oven). Met een diameter van ongeveer 200.000 lichtjaar, valt het nogal op tussen de andere sterrenstelsels in het Fornaxcluster. Er loopt een kolossale rechte balk door dit sterrenstelsel, met in het midden de kern. De nieuwe supernova is eenvoudig te herkennen boven de kern in het midden van het beeld.

Astronomen ontdekten in 2012 meer dan 200 nieuwe supernova's waarvan SN 2012fr één van de helderste is. De supernova werd voor het eerst zichtbaar op 27 oktober 2012, en bereikte zijn sterkste helderheid op 11 november 2012 [2]. Het was op dat moment gemakkelijk te zien met een middelgrote amateurtelescoop. De video werd samengesteld uit een reeks beelden van het sterrenstelsel, genomen over een periode van drie maanden; vanaf de ontdekking in oktober tot medio januari 2013.

TAROT is een 25-centimeter optische gerobotiseerde telescoop die in staat is om zeer snel te bewegen: een observatie start binnen een seconde. Hij is in 2006 geïnstalleerd op het La Silla observatorium met als doel het detecteren van kosmische gammaflitsen. De beelden van SN 2012fr werden gemaakt met behulp van blauwe, groene en rode filters.

Noten

[1] Supernova's worden aangeduid met het jaar waarin ze worden ontdekt en de volgorde waarin ze worden ontdekt tijdens dat jaar, door het gebruik van letters van het alfabet. Het feit dat de supernova werd ontdekt door een Frans team en het is aangeduid met de letters 'fr' is puur toeval.

[2] Op dat moment betrof het een helderheid van magnitude 11.9. Dit is ongeveer 200 keer te zwak om het zelfs op een heldere donkere nacht met het blote oog te zien. Maar als de supernova op zijn hoogtepunt voor een waarnemer op dezelfde afstand als onze zon zou staan, is deze ongeveer 3000 miljoen keer helderder dan de zon.

Links

Contact

Alain Klotz Institut de Recherche en Astrophysique et Planetologie 
Toulouse, Frankrijk
Tel: +33 05 61 55 66 66
E-mail: alain.klotz@irap.omp.eu

Richard Hook ESO, La Silla, Paranal, E-ELT & Survey Telescopen Persvoorlichter
Garching bei München, Duitsland
Tel: +49 89 3200 6655
Mobiel: +49 151 1537 3591
E-mail: rhook@eso.org

Vertaling: Peter Middelkoop


3 juni 2013

Drie planeten dansen boven La Silla

Het is een echte traktatie voor fotografen en astronomen: onze hemel is momenteel getuige van een fenomeen dat bekend staat als een syzygy - waarbij drie hemellichamen (of meer) bijna een rechte lijn vormen aan de hemel. Wanneer hemellichamen een soortgelijke ecliptische lengte hebben, staat dit schouwspel ook bekend als een drievoudige samenstand. Natuurlijk is het gewoon een kwestie van perspectief, maar dat maakt het niet minder spectaculair. In dit geval zijn de objecten drie planeten, en het enige wat nodig is om te genieten van de show is uitzicht op een heldere hemel bij zonsondergang.

Gelukkig is dit wat er gebeurde voor ESO photo ambassador Yuri Beletsky, die de kans kreeg om het spektakel vanaf ESO's La Silla Sterrenwacht in het noorden van Chili op zondag 26 mei te bekijken. Boven de ronde koepels van de telescopen kwamen drie planeten van ons zonnestelsel - Jupiter (boven), Venus (linksonder) en Mercurius (rechtsonder) - tevoorschijn na zonsondergang, bezig met hun kosmische dans.

Een samenstand als deze komt slechts eens in de paar jaar voor. De laatste was in mei 2011 en ​​de volgende zal niet voor oktober 2015 plaatsvinden. Deze hemelse driehoek was op zijn mooist in de laatste week van mei, maar u kunt nog steeds een ​​glimp van de drie planeten opvangen in telkens een andere schikking, tijdens hun reis langs de sterrenhemel.

Afbeeldingen:

Vertaling: Teun van Vijfeijken


27 mei 2013

Rimpels in de Chileense nacht

Op het eerste gezicht lijkt het hier alsof iemand een steen in een vijver heeft gegooid, maar dit wonderlijke beeld is het resultaat van de schijnbare beweging van de sterren aan de zuidelijke hemel gecombineerd met een beetje fotografenmagie. De foto is genomen bij Cerro Armazones, een bergtop in de Chileense Andes van 3060 meter hoog in het centrale deel van de Atacama-woestijn.

De lange heldere strepen zijn sterrensporen en elk spoor markeert de beweging van één enkele ster aan de donkere nachtelijke hemel. Door de camerasluiter een langere tijd open te laten wordt de voor het blote oog onzichtbare beweging zichtbaar gemaakt. Belichtingstijden van slechts 15 minuten zijn lang genoeg voor deze truc. In dit geval combineerde de fotograaf meerdere korte opnames tot het uiteindelijke resultaat. De gebruikte extreme groothoeklens zorgt ervoor dat rechts de hemelpool zichtbaar is en de evenaar net boven de lage toren.

Het verbazingwekkend grote aantal sterrensporen op deze foto toont de ongelooflijke kwaliteit van de nachtelijke hemel bij Armazones: de gunstige condities van de atmosfeer en het ontbreken van lichtvervuiling op deze afgelegen locatie. Dit is één van de redenen waarom deze berg werd gekozen als de locatie van 's werelds grootste 'oog op de hemel': de toekomstige Europese Extremely Large Telescope (E-ELT).


20 mei 2013

De Melkweg bewonderen

Het is zelfs voor de meest doorgewinterde astronoom moeilijk te weerstaan om het drukke observatieschema te laten voor wat het is en gewoon omhoog naar de glorieuze zuidelijke hemel te staren. Op deze afbeelding ziet u een zelfportret van de astronoom Alan Fitzsimmons, die deze foto tussen observatiesessies op ESO’s La Silla Observatorium nam.

Deze opmerkelijke foto toont het contrast tussen een eenvoudig, stilstaand en verduisterd figuur op aarde en de schitterende en heldere sterrenhemel. De hemel wordt gedomineerd door de enorme uitbarsting van sterren en stof die deel uitmaken van het centrum van de Melkweg, ons sterrenstelsel.

ESO's observatoria zijn gelegen in de Atacama-woestijn in het noorden van Chili: een regio met weinig inwoners en die zeer donkere nachten combineert met een extreem gunstige atmosferische omstandigheden. Deze twee factoren zijn bevorderlijk voor het maken van kwalitatief hoogwaardige waarnemingen.

Ingehuldigd in 1969, is La Silla het eerste observatorium van ESO. Hier huizen verschillende telescopen met spiegeldiameters tot 3,6 meter. Met meer dan 300 heldere nachten per jaar, is La Silla de ideale locatie om geavanceerde observatie-instrumenten te herbergen, en is het een fantastische plek om gewoon te stoppen en omhoog te staren.

Alan heeft deze foto ingediend bij de Your ESO Pictures Flickr-groep. De Flickr-groep wordt regelmatig beoordeeld en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze Foto van de Week-serie of in onze fotogalerij.

Vertaling: Teun van Vijfeijken


13 mei 2013

Een glinsterende melkweg boven een besneeuwd La Silla

Aan de rand van de Atacama-woestijn, ver van de Noord-Chileense steden met hun lichtvervuiling, is de lucht na zonsondergang pikzwart. Zo'n donkere achtergrond geeft de mogelijkheid om de allerbeste astronomische observaties te doen. Daar komt nog bij dat ESO's La Silla-observatorium op 2400 meter hoogte een ongelooflijk helder zicht op de nachtelijke hemel heeft. Maar zelfs zo'n afgelegen, hoge en droge locatie kan niet altijd ontsnappen aan het weer. In de wintermaanden is het mogelijk dat een deken van sneeuw de bergtop en de telescoopkoepels bedekt.

Deze foto toont een winters La Silla onder de sterren van onze Melkweg die schuin door het beeld loopt. Verder zie je (van rechts naar links) de ESO 3,6-meter telescoop, de 3,58-meter New Technology Telescope (NTT), de ESO 1-meter Schmidt telescoop, en de MPG/ESO 2,2-meter telescoop, met sneeuw op zijn koepel. De kleine koepel van de ontmantelde Coudé Auxiliary Telescope is te zien naast die van de ESO 3,6-meter telescoop, en tussen die telescoop en de NTT zijn de watertanks van het observatorium zichtbaar.

Hoewel sneeuw op La Silla bijzonder lijkt, kan het op de hoge ESO-locaties gedurende het jaar zowel zeer warm als zeer koud zijn, en heersen er af en toe barre weersomstandigheden.

Deze foto werd genomen door Jose Francisco Salgado, een ESO Photo Ambassador. 

Vertaling: Peter Middelkoop


« Vorige 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 Volgende »
Resultaat 41 to 60 of 121
Bookmark and Share

Bekijk ook