Foto van de Week

1 april 2013

Sterren cirkelen boven de Residencia op Cerro Paranal

Deze foto van de nachtelijke hemel boven de "Residencia" -het medewerkersverblijf op ESO's Paranal-observatorium in Chili- is van ESO Photo Ambassador Farid Char en geeft een prachtig dynamisch beeld van een hemel gevuld met sterren.

Om de wervelende sterrensporen vast te leggen gebruikte Farid een belichtingstijd van 30 minuten. Hierdoor wordt de beweging zichtbaar die sterren langs de hemel maken door de rotatie van de aarde. In het centrum ligt het schijnbaar stilstaande punt van de zuidelijke hemelpool. Aan de linkerkant, en bovenkant van het beeld, vervaagt zowel de Grote als de Kleine Magelhaense Wolk, twee naburige sterrenstelsels van onze Melkweg.

De donkere glazen koepel onder de cirkelende sterren maakt deel uit van het dak van het Residencia. Dit unieke, deels ondergronds gelegen gebouw is sinds 2002 in gebruik en biedt onderdak aan de wetenschappers en ingenieurs die bij het observatorium werken. De 35 meter brede koepel zorgt ervoor dat er, gedurende de dag, natuurlijk daglicht in het gebouw is.

Bij het observatorium, dat ligt op een 2600 meter hoge bergtop in de droge Atacama-woestijn, eisen de uitstekende astronomische omstandigheden hun tol. De medewerkers daar worden overdag geconfronteerd met intensief zonlicht, een zeer lage luchtvochtigheid en kortademigheid door de ijle lucht op deze hoogte. Om hen te helpen ontspannen en te hydrateren na een lange dienst op de bergtop is er een kunstmatige oase in de Residencia met een kleine tuin, een zwembad dat tevens zorgt voor de juiste luchtvochtigheid, een lounge, een restaurant en andere recreatieve voorzieningen. Het gebouw kan meer dan 100 mensen huisvesten.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


25 maart 2013

Het verloren sterrenstelsel

Op deze foto zie je sterrenstelsel NGC 4535, in het sterrenbeeld Virgo (Maagd), met een prachtige achtergrond vol vaag zichtbare verafgelegen sterrenstelsels. Door de cirkelvorm is te zien dat we er vrijwel recht bovenop kijken. In het centrum van het sterrenstelsel is een duidelijke balkstructuur zichtbaar met stofbanden die een scherpe bocht maken vlak voordat ze aan het uiteinde van de balk afbuigen. De blauwe kleur van de spiraalarmen wijst op de aanwezigheid van een groot aantal hete jonge sterren. De oudere en koelere sterren geven het gebolde centrum een meer gele kleur.

Deze foto in zichtbaar licht werd gemaakt met het FORS1-instrument op ESO's 8,2-meter Very Large Telescope. Dit sterrenstelsel is ook te zien door kleinere amateurtelescopen, en werd voor het eerst in 1785 waargenomen door William Herschel. Gezien door een kleinere telescoop is NGC 4535 een wazige, spookachtige verschijning. Dit inspireerde de prominente amateur-astronoom Leland S. Copeland in de jaren '50 tot de bijnaam "Het verloren Sterrenstelsel".

NGC 4535 is een van de grootste sterrenstelsels in het Virgo Cluster, een enorm cluster van maar liefst 2000 sterrenstelsels op ongeveer 50 miljoen lichtjaar bij ons vandaan. Hoewel de diameter van het Virgo Cluster niet veel groter is dan dat van de Lokale Groep - het cluster waartoe onze Melkweg behoort - bevat het bijna vijftig keer zoveel sterrenstelsels.

 

Vertaling: Peter Middelkoop


18 maart 2013

Lichtvangers

Onderzoekstelescopen zijn uitgerust met state-of-the-art camera’s en grote spiegels die nodig zijn voor een groot beeldveld. Hierdoor wordt het voor astronomen mogelijk om het zwakke licht van deep sky-objecten op te vangen. Maar je kunt ook zonder grote telescopen en met behulp van meer bescheiden camera’s prachtige foto’s creëren.

Astrofotografen gebruiken vaak conventionele camera’s om astronomische objecten op de gevoelige plaat vast te leggen. Dit gebeurt vaak op een grotere schaal dan observaties met grote telescopen. Soms tonen de beelden ook het landschap in hun compositie, wat prachtige ansichtkaarten van het heelal vanaf de aarde oplevert.

Deze foto van de week toont de 3,58-meter New Technology Telescope (NTT)- gelegen bij ESO's La Silla Observatorium - afgezet tegen een achtergrond van sterren aan de zuidelijke hemel. Permanent in het beeld als een wazige streep langs de hemel, is onze eigen Melkweg. De donkere gedeelten van de Melkweg zijn gebieden waar het licht van achtergrondsterren wordt geblokkeerd door interstellair stof. Ook is de Grote Magelhaense Wolk zichtbaar als een mistige vlek, aan de rechterkant van de telescoop. Dit onregelmatige sterrenstelsel is een opvallend object aan de zuidelijke hemel. Het stelsel draait in een baan rond de Melkweg, en er is bewijs dat het sterk is verstoord door de interactie met ons eigen melkwegstelsel.

Deze foto werd genomen door Håkon Dahle, die ook een ervaren professioneel sterrenkundige is. Hij heeft de foto ingezonden voor de Your ESO Pictures Flickr-groep. De foto's in de Flickr-groep worden regelmatig beoordeeld en de beste foto’s worden opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie of in onze galerij.

Links

Vertaling: Teun van Vijfeijken


11 maart 2013

Twee kometen en een vallende ster boven Paranal

Deze indrukwekkende foto met uitzicht op het Paranal observatorium is tijdens zonsondergang gemaakt door Gabriel Brammer, één van de ESO Foto ambassadeurs. Er zijn twee kometen op te zien die momenteel langs de zuidelijke hemel trekken. Dicht bij de horizon, aan de rechterkant van de foto zie je komeet C/2011 L4 (Pan-STARRS), de helderste van de twee. De heldere staart ontstaat voornamelijk door stof dat zonlicht reflecteert. In het midden van de foto, net boven de rechter hellingen van Cerro Paranal zie je een groenachtige nevel -coma- rond de kern van komeet C/2012 F6 (Lemmon) gevolgd door een zwak oplichtende staart. De groene kleur wordt veroorzaakt doordat het zonlicht de gassen in de coma ioniseert. En voor iedereen die een derde komeet meent te zien: het heldere object tussen de kometen Lemmon en Pan-STARRS lijkt een komeet maar is in werkelijkheid een vallende ster die, toevallig op het juiste moment en op de juiste plaats, verbrand in de atmosfeer.

 

Vertaling: Peter Middelkoop


4 maart 2013

Sneeuw bereikt de Atacama-woestijn

De Atacama-woestijn is één van de droogste plekken ter wereld. Verschillende factoren dragen bij aan de droge omstandigheden. Het prachtige Andesgebergte en de Chileense kust blokkeren de wolken vanuit het oosten en het westen. Daarbij creëert de koude Humboldtstroom in de Stille Oceaan een laag van koele lucht en belemmert zo de vorming van regenwolken. Bovendien zorgt een hogedrukgebied in het zuidoosten van de Stille Oceaan voor circulerende wind - waaruit een anticycloon ontstaat - die ook het droge klimaat van de Atacama-woestijn in stand houdt. Deze droge omstandigheden waren een belangrijke factor voor ESO om de Very Large Telescope (VLT) op Paranal, in de Atacama-woestijn, te plaatsen. Het Paranal Observatorium, gelegen op de top van Cerro Paranal, krijgt minder dan tien millimeter neerslag per jaar, terwijl de luchtvochtigheid regelmatig onder de 10% zakt. De observationele omstandigheden zijn uitstekend, met meer dan driehonderd heldere nachten per jaar.

Deze uiterst gunstige omstandigheden voor astronomische waarnemingen worden in de Atacama-woestijn zelden verstoord door het weer. Slechts een paar dagen per jaar brengt sneeuw een bezoek aan de Atacama-woestijn. Deze foto toont een prachtig panoramisch uitzicht op Cerro Paranal. De VLT staat op de piek aan de linkerkant en de VISTA-surveytelescoop is rechts op een iets lagere piek zichtbaar. De blauwe lucht toont een heldere zonnige dag als altijd, hoewel nu ook iets anders te zien is: een dun laagje sneeuw heeft het woestijnlandschap getransformeerd, en onthult een ongebruikelijk natuurschoon.

Deze foto werd genomen door ESO Photo Ambassador Stephane Guisard op 1 augustus 2011.

Links:

Vertaling: Teun van Vijfeijken


25 februari 2013

De komeet en de laserstraal

Gerhard Hudepohl, een van de ESO Foto Ambassadeurs, maakte op 14 februari 2013 deze spectaculaire foto van het testen van een nieuwe laser voor ESO's Very Large Telescope (VLT). Deze laser zal worden gebruikt als een essentieel onderdeel van de Laser Guide Star Facility (LGSF), die het voor astronomen mogelijk maakt om het grootste deel van de storingen, veroorzaakt door de constante beweging van de atmosfeer, te corrigeren en zo veel scherpere beelden te maken. Hoewel het ook wat weg heeft van een futuristisch laserkanon, gericht op één of andere indringer uit het verre heelal.

Behalve het prachtige zicht op de Melkweg boven de telescoop, is er nog iets wat deze foto heel bijzonder maakt. Rechts van het midden, net onder de Kleine Magelhaense Wolk en vrijwel verborgen tussen de vele sterren die aan de donkere Chileense hemel staan, is een groene stip zichtbaar met een zwakke staart die zich naar links uitstrekt. Dit is de recent ontdekte komeet Lemmon die helderder is dan verwacht en momenteel langzaam langs de zuidelijke hemel trekt.

Vertaling: Peter Middelkoop


18 februari 2013

Het testen van een superdunne spiegel bij ESO

De bijzonder vervormbare 'thin-shell'-spiegel hier op de foto, wordt getest bij ESO in Garching, Duitsland. Met een doorsnede van 1120 millimeter en een dikte van slechts 2 millimeter is hij veel dunner dan vensterglas. De spiegel is daardoor flexibel genoeg om met behulp van magneten het reflecterende oppervlak te vervormen. Als hij straks in gebruik is, wordt het spiegeloppervlak constant een klein beetje veranderd om voor de vervagende effecten van de atmosfeer te corrigeren, waardoor er scherpere beelden mee kunnen worden gemaakt.

De nieuwe 'deformable secondary mirror' (DSM) vervangt straks de huidige 'secondary mirror' in een van de vier VLT Unit-telescopen. De gehele secundaire structuur bevat een set van 1170 actuatoren die een kracht uitoefenen op 1170 magneten die aan de achterzijde van de dunne spiegelschaal geplakt zitten. Geavanceerde speciale elektronica stuurt de actuatoren aan zodat het spiegeloppervlak tot 1000 maal per seconde kan worden aangepast.

Het volledige DSM-systeem werd in december 2012 aan ESO geleverd door de Italiaanse bedrijven Microgate en ADS na een acht jaar durende ontwikkel- en productieperiode. Dit is de grootste vervormbare spiegel die is geproduceerd voor astronomische doeleinden, en de laatste in een lange serie van dergelijke spiegels. De ruime ervaring van deze contractanten leidt tot een betrouwbaar product met hoge prestaties. Het installeren op de VLT staat gepland in 2015.

De thin-shell mirror zelf (ann12015) werd vervaardigd door het Franse bedrijf REOSC. Het is een blad van keramisch materiaal dat zeer nauwkeurig in vorm is gepolijst. Het productieproces begint met een blok Zerodur keramiek van meer dan 70 milimeter dik dat is vervaardigd door Schott Glass (Duitsland). Het meeste materiaal wordt weggeslepen om de uiteindelijke dunne schil te vormen die vanwege de bijzondere kwetsbaarheid te allen tijden moet worden ondersteund.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


11 februari 2013

Schilderen met een laser en licht

Tijdens een heldere nacht in Beieren is ESO-personeel aanwezig bij de opnamen van een ESOcast-aflevering over de nieuwe compact laser guide star unit, hier in actie op de Allgäu Volkssterrenwacht in Ottobeuren, Duitsland. Staand voor het observatorium schrijven ze met de schermpjes van hun mobiele telefoons de letters "ESO" in de lucht. Ze profiteren hierbij van de lange belichtingstijd van de foto. Links van de verticale laserstraal is de Melkweg te zien. Net boven de horizon boven het observatorium, zijn in de verte de vage lichtsporen van vliegtuigen zichtbaar. De laser heeft een krachtige straal van 20 watt, en om piloten en passagiers te beschermen is er tijdens de nachtelijke observaties een no-flyzone rondom het observatorium ingesteld door de Deutsche Flugsicherung (verantwoordelijk voor de luchtverkeersleiding in Duitsland).

Laser-hulpsterren zijn kunstmatige sterren die met behulp van een laserstraal in de atmosfeer van de aarde worden geprojecteerd. De laser laat natriumatomen in een atmosferische laag op 90 kilometer hoogte opgloeien en creëert zo een kunstmatige ster die door een telescoop kan worden waargenomen. Met behulp van metingen aan die kunstmatige ster corrigeren adaptieve optische instrumenten het vervagende effect van de atmosfeer op waarnemingen.

Dit innovatieve ESO-concept bestaat uit een krachtige laser en een kleine telescoop die worden gecombineerd tot een module. De module kan rechtstreeks op een grote telescoop worden gemonteerd. Het concept, dat is gepatenteerd door ESO en waarvan ESO licentiehouder is, zal worden gebruikt om de Very Large Telescope (VLT) te voorzien van vier soortgelijke laser units. Het zal ook worden toegepast in de modules waarmee de toekomstige European Extremely Large Telescope (E-ELT) wordt uitgerust.

Tijdens deze opname werd de unit getest alvorens te worden verscheept naar ESO's Paranal-observatorium in Chili, de thuisbasis van de VLT.

Links


4 februari 2013

Zonsondergang op Paranal

Babak Tafreshi, een ESO Photo Ambassadeur, heeft een prachtig beeld vastgelegd van ESO's Paranal-observatorium, verlicht door de ondergaande zon. De prachtig heldere hemel wijst op de uitzonderlijke atmosferische omstandigheden hier, een belangrijke reden om Paranal uit te kiezen als vestigingsplaats voor de Very Large Telescope (VLT), het vlaggenschip van ESO.

De VLT op Cerro Paranal, met 2600 meter de hoogste top op de foto, is 's werelds meest geavanceerde optische observatorium. Het bestaat uit vier telescopen, elk met een primaire spiegel van 8,2 meter doorsnee, en vier aanvullende telescopen van 1,8 meter. De VLT werkt op zichtbare- en infraroodgolflengten. Het observatorium heeft baanbrekende observaties uitgevoerd, zoals de eerste rechtstreekse opname van een exoplaneet (zie eso0515 ) en het volgen van sterren in een baan rond het zwarte gat in het centrum van de Melkweg (zie eso0846 en eso1151 ).

Op Cerro Paranal staat ook de VLT Survey Telescope (VST). De kleinere behuizing is net zichtbaar voor één van de grotere VLT gebouwen op de bergtop. De VST is het meest recent toegevoegd aan het Paranal-observatorium en de eerste beelden zijn in 2011 gepubliceerd. (zie eso1119 ) De VST heeft een hoofdspiegel van 2,6 meter doorsnee, waardoor het de grootste telescoop ter wereld is die is ontworpen voor waarnemingen in zichtbaar licht vanaf aarde.

Een andere onderzoekstelescoop op het Paranal Observatorium is VISTA -Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy - te zien op de piek voor Cerro Paranal. VISTA is met een 4,1-meter spiegel 's werelds grootste survey-telescoop, en werkt op nabij-infraroodgolflengten. Deze telescoop is in gebruik sinds 2009. (zie eso0949 )

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


28 januari 2013

Een intergalactische zwaargewicht

Deze deep-field-afbeelding toont wat bekend staat als een supercluster van sterrenstelsels: een gigantische groep van sterrenstelselclusters die zelf ook geclusterd zijn. Dit cluster, Abell 901/902, omvat drie afzonderlijke, grote clusters en een aantal filamenten van sterrenstelsels, wat vaker voorkomt bij zulke superstructuren. Een cluster, Abell 901a, is bovenaan en net aan de rechterkant van de prominente, rode ster in het midden te zien. Een andere, Abell 901b, staat verder naar rechts en iets lager dan Abell 901a. Het cluster Abell 902 tenslotte, staat direct onder de rode ster, richting de onderkant van het beeld.

De Abell 901/902 supercluster ligt op iets meer dan twee miljard lichtjaar van de aarde, en bevat honderden melkwegstelsels in een gebied met een doorsnede van ongeveer zestien miljoen lichtjaar. Ter vergelijking: de Lokale Groep - een cluster van sterrenstelsels die naast onze Melkweg vijftig andere stelsels omvat - meet ongeveer tien miljoen lichtjaar in doorsnede.

Deze foto werd genomen door de Wide Field Imager (WFI) camera op de MPG / ESO 2,2-meter telescoop, die op het La Silla Observatorium in Chili staat. Met behulp van gegevens van de WFI en van de NASA / ESA Hubble Ruimtetelescoop, werd het in 2008 mogelijk voor astronomen om de verdeling van donkere materie in de supercluster nauwkeurig in kaart te brengen. Hieruit blijkt dat de clusters en individuele sterrenstelsels zich in grote klompen van donkere materie bevinden. Om deze ontdekking te doen, hebben astronomen gekeken naar de manier waarop het licht van 60.000 verre sterrenstelsels achter de supercluster werd verstoord door de zwaartekracht van de donkere materie in de cluster, om zo de verdeling ervan te onthullen. De massa van de vier belangrijkste donkerematerieklonten van Abell 901/902 wordt geschat op zo'n tien biljoen keer die van de zon is.

De waarnemingen die hier worden getoond, zijn onderdeel van de COMBO-17-survey. Dit is een survey van de hemel dat in 17 verschillende optische filters met behulp van de WFI-camera wordt uitgevoerd. Het COMBO-17-project heeft tot nu toe meer dan 25.000 sterrenstelsels gevonden.

Links:

Vertaling: Teun van Vijfeijken


21 januari 2013

APEX in het maanlicht

En weer een heldere nacht op de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes. Op deze opname overstraalt de maan in zijn eerste kwartier de omringende hemellichamen. Maar voor radiotelescopen zoals APEX (Atacama Pathfinder EXperiment), vormt de helderheid van de maan geen enkele belemmering voor observaties. En omdat de zon niet zo helder is op radiogolflengten, en radiostraling de hemel niet op dezelfde manier verlicht, kan deze telescoop zelfs overdag worden gebruikt, zolang hij maar niet op de zon gericht staat.

APEX is een 12-meter telescoop die signalen uit het millimeter- en submillimetergebied opvangt. Astronomen observeren met APEX verschijnselen die onzichtbaar zijn op kortere golflengtes zoals infrarood of zichtbaar licht. Zo tuurt APEX bijvoorbeeld dwars door dichte interstellaire wolken van gas en kosmisch stof, en worden gebieden zichtbaar waar continu nieuwe sterren ontstaan die op deze golflengten helder opgloeien, maar die in zichtbaar en infrarood licht worden afgeschermd of donker zijn. Enkele van de vroegste en meest verafgelegen sterrenstelsels zijn ook uitstekende doelen voor APEX. Als gevolg van de uitdijing van het heelal gedurende vele miljarden jaren, is hun licht verschoven naar het millimeter- en submillimeterbereik.

APEX is een samenwerking tussen het Max Planck Instituut voor Radio Astronomie (MPIfR), het Onsala Space Observatory (OSO) en ESO. Het beheer van APEX op Chajnantor is toevertrouwd aan ESO.

Deze prachtige foto is gemaakt door ESO Photo Ambassador Babak Tafreshi. Het is onderdeel van een groter panorama, dat ook in andere uitsnedes beschikbaar is.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


14 januari 2013

ALMA overschaduwd door bergtoppen

Op het eerste gezicht lijkt dit een paranomafoto te zijn van het berglandschap van de Chileense Chajnantor-hoogvlakte, met sneew en ijs verspreid over het dorre terrein. De belangrijkste bergtoppen van rechts naar links gezien zijn Cerro Chajnantor, Cerro Toco, Juriques en de opvallende kegelvormige vulkaan Licancabur (zie potw1240) – op zichzelf al indrukwekkend! De echte sterren op deze foto zijn de minutieuze, bijna onzichtbare structuren in het midden van de afbeelding – waarneembaar als je lang genoeg tuurt.

Deze structuren, die overschaduwd worden door de nabije bergen, zijn de antennes die de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) vormen. ALMA is een grote radiotelescoop. Hoewel het in dit panorama minutieus lijkt bestaat de array uit een groep van grote 12- en 7-meter diameter antennes. Wanneer de array compleet is bestaat de groep uit 66 antennes die op de hoogvlakte verspreid staan over afstanden tot 16 kilometer. Het constructiewerk van ALMA wordt waarschijnlijk afgerond in 2013, maar de telescoop is al begonnen aan de eerste fase van 'Early Science'-observaties, met indrukwekkende resultaten (zie bijvoorbeeld eso1239). Sinds deze foto is genomen zijn veel meer antennes toegevoegd aan de groep op de hoogvlakte.

ALMA, een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA. Links Meer over ALMA bij ESO Gezamenlijke ALMA Observatoria

Links


7 januari 2013

Wervelende sterrensporen boven Yepun

Deze opname toont één van de Unit Telescopen van ESO's Very Large Telescope (VLT) onder een helder spoor van sterren die om de zuidelijke hemelpool cirkelen. De hemelpool is een punt aan de hemel dat ligt in het zuidelijke sterrenbeeld Octans (De Octant). Deze sporen zijn lichtbogen die de waargenomen beweging van een ster langs de hemel aangeven. De beweging ontstaat omdat de Aarde om haar as draait. Om deze stersporen vast te leggen, zijn meerdere opnamen gecombineerd tot één beeld waarin de cirkelvormige sporen zichtbaar worden.

De door maanlicht verlichtte telescoop op de voorgrond is één van de vier Unit Telescopen (UTs) die samen de VLT vormen op Paranal, Chili. Bij de ingebruikname van de Paranal site in 1999, kreeg elke UT een naam in de taal van de inheemse Mapuche-stam. De namen van de UTS - Antu, Kueyen, Melipal, en Yepun - staan voor vier prachtig prominente kenmerken van de hemel: respectievelijk de zon, de maan, de constellatie van het Zuiderkruis en Venus. De UT op deze foto is Yepun, ook wel bekend als UT4.

Deze foto werd genomen door ESO Foto Ambassadeur Farid Char. Char werkt bij het ESO observatorium La Silla-Paranal en is lid van het site-testteam voor de European Extremely Large Telescope (E-ELT), een nieuwe grondtelescoop die, als hij kort na 2020 is voltooid, de grootste optische/nabij-infrarood telescoop in de wereld zal zijn.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


31 december 2012

Werveling van zuidelijke sterren boven ALMA

Babak Tafreshi, één van ESO's Foto Ambassadeurs, heeft de antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) vastgelegd met de zuidelijke hemel als adembenemend decor.

De spectaculaire sterrenkransen aan de hemel doen denken aan van Gogh's Sterrennacht, of - voor science fiction fans - het uitzicht vanuit een ruimteschip klaar om met de lichtsnelheid de hyperruimte in te vliegen. In werkelijkheid echter tonen ze de rotatie van de aarde die bij een tijdopname op deze manier zichtbaar wordt. Op het zuidelijk halfrond lijken de sterren in cirkels te bewegen rondom de zuidelijke hemelpool, die ligt in het schemerige sterrenbeeld Octans (De Octant), tussen het meer bekende Zuiderkruis en de Magelhaense Wolken. Als de belichting maar lang genoeg is vormen de sterren cirkelvormige paden terwijl de aarde beweegt.

De foto werd genomen op de Chajnantor-hoogvlakte, op een hoogte van 5000 meter in de Chileense Andes. Hier staat de ALMA-telescoop waarvan de antennes op de voorgrond te zien zijn. ALMA is de krachtigste telescoop voor het observeren van het koele heelal - moleculair gas en stof, evenals de achtergrondstraling die overbleef van de oerknal. Als ALMA is voltooid in 2013, zal de telescoop uit 54 van deze 12-meter diameter antennes, en twaalf 7-meter antennes bestaan. Maar de eerste wetenschappelijke waarnemingen met een deel van de array begon al in 2011. Ook al is hij nog niet compleet, de telescoop produceert al uitstekende resultaten die beter zijn dan die van alle andere telescopen van zijn soort. Omdat de telescoop in bedrijf was tijdens de opname, vervagen sommige van de antennes op de foto door hun beweging.

ALMA, een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop

http://www.eso.org/public/netherlands/teles-instr/alma.html

24 december 2012

ALMA's afzondering

Op dit panoramabeeld van de Chajnantor-hoogvlakte dat is genomen vanaf nabij de top van Cerro Chico is de omgeving van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array te zien. Babak Tafreshi, een ESO Foto Ambassadeur, heeft het gevoel van afzondering weten vast te leggen dat te ervaren is bij ALMA op 5000 meter boven het zeeniveau in de Chileense Andes.  Licht en schaduw kleuren het landschap, waardoor het buitenaardse voorkomen wordt versterkt. Op de voorgrond staan de gegroepeerde Alma antennes als een schare van vreemde, robotachtige bezoekers van de hoogvlakte.

ALMA revolutioneert de manier waarop astronomen het heelal op millimeter en submillimeter golflengten bestuderen. Zelfs met een opstelling die bestaat uit een gedeelte van de schotels is ALMA krachtiger dan alle voorgaande telescopen op deze golflengten. Hierdoor beschikken astronomen over ongekende mogelijkheden om het koude heelal te bestuderen – moleculair gas en stof alsmede de overgebleven straling van de oerknal.  ALMA bestudeert de bouwstenen van sterren, planetenstelsels, sterrenstelsels en het leven zelf. ALMA voorziet wetenschappers van gedetailleerde opnamen van sterren en planeten die ontstaan in gas- en stofwolken nabij het zonnestelsel. Ook detecteert ALMA ver weg gelegen sterrenstelsels die vormen aan de rand van het waarneembare heelal en we zien zoals ze er ongeveer tien miljard jaar geleden uitzagen. Hierdoor kunnen astronomen mogelijk de meest diepgaande vragen over onze kosmische oorsprong beantwoorden.

ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Links


17 december 2012

Paranal en de aardschaduw

ESO Photo Ambassador, Babak Tafreshi heeft opnieuw een opvallend panorama van ESO's Paranal-observatorium vastgelegd.

Op de voorgrond zie je het indrukwekkende berglandschap van de Atacama-woestijn. Aan de linkerkant, op de hoogste top, is ESO's Very Large Telescope (VLT) zichtbaar, en daarvoor, op een iets lagere top de VISTA-telescoop (Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy).

Op de achtergrond kleurt de zonsopgang de hemel van Paranal in een prachtig pastelpalet terwijl tot voorbij de horizon een zee van wolken zich uitstrekt boven de Stille Oceaan, die op slechts 12 kilometer van Paranal ligt.

Boven de horizon, waar de zee van wolken de hemel ontmoet, is een donkere band te zien. Deze band is de schaduw die de aarde werpt op zijn eigen atmosfeer. Dit fenomeen is soms zichtbaar rond zonsondergang en zonsopgang, bij heldere hemel en vrij zicht op de horizon. Voorwaarden waaraan op het Paranal-observatorium vrijwel altijd wordt voldaan. Boven de schaduw van de aarde zie je een roze gloed die bekend staat als de Gordel van Venus. Die wordt veroorzaakt door licht van de -in dit geval- opkomende of ondergaande zon dat wordt gebroken door de aardse dampkring.

Link

Vertaling: Peter Middelkoop


10 december 2012

Een hemel vol kleurige vegen

Dit lijkt op het eerste gezicht een modern, abstract kunstwerk, maar is eigenlijk het resultaat van een tijdopname van de nachtelijke hemel boven de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes. De aarde draait zich richting een nieuwe dag, waardoor de sterren van de Melkweg zich in veelkleurige vegen uitstrekken boven de woestijn, met daarin op de voorgrond een dromerig beeld van een high-tech telescoop.

Deze betoverende foto is genomen op de Chajnantor-hoogvlakte, 5000 meter boven de zeespiegel. Dit is de thuisbasis van de Atacama Pathfinder Experiment (APEX)-telescoop. APEX is een 12-meter-diameter-telescoop die observeert op golflengten in het millimeter- en submillimeterbereik. Astronomen bestuderen met behulp van APEX verscheidene objecten, variërend van koude wolken van gas en kosmisch stof waarin nieuwe sterren ontstaan, tot enkele van de vroegste en verste gelegen sterrenstelsels in het heelal.

APEX is een voorloper van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), een revolutionaire telescoop die ESO samen met haar internationale partners op het Chajnantor-plateau bouwt en exploiteert. Als ALMA in 2013 is voltooid, bestaat het uit een reeks van 54 antennes van 12-meter doorsnee en nog eens 12 antennes met een diameter van 7 meter. De twee telescopen vullen elkaar aan: dankzij zijn groter gezichtsveld bekijkt APEX objecten in een groot hemelgebied, waarna ALMA die met zijn veel hogere hoekresolutie vervolgens in detail kan bestuderen. APEX en ALMA zijn beide belangrijke instrumenten, die astronomen helpen om meer te weten te komen over de werking van ons heelal, zoals het ontstaan van de sterren die op deze foto boven ons hoofd cirkelen.

ESO foto ambassadeur Babak Tafreshi is de maker van deze foto. Hij is ook oprichter van "The World At Night". Een verzameling van prachtige foto's en time-lapse video's van de mooiste en meest historische plaatsen ter wereld tegen een nachtelijke achtergrond van sterren, planeten en hemelse gebeurtenissen.

APEX is een samenwerking tussen het Max Planck-Instituut voor Radiosterrenkunde (MPIfR), het Onsala Ruimteobservatorium (OSO) en ESO. De telescoop wordt beheerd door ESO. ALMA is een internationale astronomische faciliteit, en een partnerschap van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. ESO is de Europese partner in ALMA.

Links

Vertaling: Peter Middelkoop


3 december 2012

Van Antu tot Yepun - de bouw van de VLT

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen en Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago de Chile en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

De Very Large Telescope (VLT), ESO's vlaggenschip op Cerro Paranal in Chili, is opgebouwd uit vier reusachtige Unit Telescopes (UT's), elk uitgerust met een spiegel van 8,2 meter in diameter en vier beweegbare 1,8-meter hulptelescopen. Ons tweetal foto's van deze maand toont een deel van de telescoop in aanbouw, en een van vandaag de dag.

Vroege werkzaamheden aan de behuizing van de eerste Unit Telescope (UT1) zijn te zien op de historische afbeelding, die eind oktober 1995 is genomen. De betonnen funderingen waren gereed en het onderste, stationaire deel van de metalen behuizing van de structuur is hieraan bevestigd. De eerste delen van het draaiende gedeelte van de telescoopbehuizing zijn ook geplaatst - het begin van de brede spleet, waardoor de telescoop kan observeren en de zware, horizontale structuur die de schuifdeuren dragen kunnen worden gezien in de richting van de camera. Deze Unit Telescope zag zijn first light op 25 mei 1998 (zie eso9820).

Bij de opening van de Paranal in 1999 (zie eso9921), werd elke UT een naam gegeven in de taal van de inheemse Mapuche-stam. De namen - Antu, Kueyen, Melipal en Yepun voor UT’s één tot vier in die volgorde - vertegenwoordigen vier prominente en prachtige kenmerken van de hemel: de zon, de maan, de constellatie van het Zuiderkruis en Venus [1].

De hedendaagse foto is van UT4, Yepun, die zijn eerste licht zag in september 2000 (zie eso0028). Deze laat net zo goed als zijn broer UT1 zien hoe de voltooide constructie van de VLT is geworden, omdat alle vier de UT’s een identiek ontwerp hebben. Ze verschillen alleen in de instrumenten, waardoor de astronomen een breder scala aan hulpmiddelen hebben om het heelal te bestuderen. De gele, frame-achtige structuur in de voorkant van Yepun is het M1-hefplateau, dat kan worden verplaatst tussen de UT’s en wordt gebruikt wanneer de gigantische 8,2-meter hoofdspiegels periodiek worden verwijderd om ze van een nieuwe coating te voorzien.

In de jaren nadat de historische foto is genomen, heeft de eerste van de UT’s een naam - Antu - en een gezin gekregen, doordat de andere telescopen zijn toegevoegd op de bergtop. Vandaag de dag is de VLT 's werelds meest geavanceerde optische telescoop en Antu, Yepun en de andere telescopen op Paranal hebben een belangrijke rol gespeeld om van ESO het meest productieve grondobservatorium ter wereld te maken.

Opmerkingen

[1] Yepun was op het moment van de Paranal-inauguratie (zie eso9921) vertaald als "Sirius", maar uit nader onderzoek bleek dat de juiste vertaling "Venus" is.

Links

Vertaling:
Teun van Vijfeijken


26 november 2012

Twee planetenjagers betrapt op La Silla

Eeuwenlang hebben filosofen en wetenschappers nagedacht over of er mogelijk bewoonbare planeten buiten ons zonnestelsel kunnen bestaan. Vandaag de dag is dit geen speculatieve gedachte meer. De afgelopen decennia zijn er door astronomen over de hele wereld, vele honderden exoplaneten ontdekt. In deze zoektocht naar nieuwe werelden worden verschillende technieken gebruikt en op deze bijzondere foto staan telescopen die twee van deze technieken toepassen. De foto werd genomen door Alexandre Santerne -een astronoom die zelf onderzoek doet naar exoplaneten- en toont de 3,6-meter ESO-telescoop met de HARPS-spectrograaf, en de ruimtetelescoop CoRoT.

De High Accuracy Radial velocity Planetary Search (HARPS) spectrograaf is 's werelds meest vooraanstaande exoplanetenjager. Het is een instrument op de 3,6-meter ESO-telescoop waarvan de geopende koepel links in beeld te zien is, achter de hoekige behuizing van de New Technology Telescope. HARPS vindt exoplaneten door het detecteren van kleine veranderingen in beweging van een ster die licht schommelt onder de aantrekkingskracht van de planeet die er omheen cirkelt. Deze techniek staat bekend als de radiale-snelheidtechniek voor het zoeken naar exoplaneten. 

Het zwakke lichtspoor hoog in de lucht in deze 20-seconden belichting is geen meteoor maar is afkomstig van CoRoT, de 'Convection, Rotation and planetary Transits'-ruimtetelescoop. CoRoT zoekt naar planeten met de transitmethode: het licht van een ster wordt tijdelijk zwakker als er een planeet voorlangs trekt. Gezien door de aardse dampkring twinkelen sterren. Doordat CoRoT als ruimtetelescoop boven de aardatmosfeer hangt, zijn de waarnememingen nauwkeuriger. Potentiële planeten die gevonden worden met de transitmethode worden bevestigd met complementaire technieken zoals de radiale-snelheidtechniek. Sterker nog: in de nacht dat deze foto is genomen, werd HARPS gebruikt om exoplaneet-kandidaten die gedetecteerd zijn door CoRoT nader te onderzoeken.

In november 2012, is CoRoT helaas getroffen door een computerprobleem, waardoor het systeem, dat op zich nog functioneert, geen gegevens meer kan ophalen uit de telescoop (zie nieuws op de CoRoT website, of bijvoorbeeld dit Nature Nieuwsbericht). Het CoRoT-team heeft het nog niet opgegeven en werkt aan een oplossing om de systemen weer nieuw leven in te blazen. Of dat lukt of niet, de missie al is een groot succes! Het ruimtevaartuig functioneerde twee keer zo lang als oorspronkelijk was gepland en is de eerste die een exoplaneet met behulp van de transitmethode ontdekte. CoRoT heeft veel bijgedragen aan de zoektocht naar exoplaneten maar ook aan het onderzoeksgebied astroseismologie, waarin men het binnenste van de sterren bestudeerd.

De zoektocht naar exoplaneten helpt ons om ons eigen planetenstelsel te begrijpen en is misschien de eerste stap op weg naar het vinden van buitenaards leven. HARPS en CoRoT zijn slechts twee van de vele spannende instrumenten die ontwikkeld zijn om astronomen in deze zoektocht te ondersteunen.

Alexandre plaatste deze foto in de 'ESO Pictures Flickr'-groep. De best beoordeelde foto’s in deze groep worden opgenomen in onze populaire 'Foto van de Week'-serie, of fotogallery. In 2012, als onderdeel van het 50-jarig bestaan van ESO verwelkomen we ook uw historische ESO-gerelateerde beelden. Alexandre is met het insturen van deze foto uitgegroeid tot ESO Photo Ambassador.

Links


19 november 2012

APEX' ijzige spitsbroeders

De 'Atacama Pathfinder Experiment'-telescoop (APEX) - door ESO Photo Ambassador Babak Tafreshi vastgelegd in deze dramatische opname - is een van de middelen die ESO gebruikt om verder dan het zichtbare licht te kijken. Het is gelegen op de Chajnantor Hoogvlakte op een hoogte van 5.000 meter.

Op de voorgrond zijn clusters van witte Penitentes zichtbaar. Penitentes (Spaans voor boetelingen) is een merkwaardig natuurverschijnsel dat is te vinden op hooggelegen gebieden, vaak op meer dan 4.000 meter boven de zeespiegel. Het zijn dunne punten van verharde sneeuw of ijs, waarbij de sprieten richting de zon wijzen en enkele centimeters tot meters hoog worden.

APEX is een 12-meter-diameter telescoop die waarneemt in het millimeter en submillimeter golflengtegebied. Astronomen observeren met APEX verschijnselen die onzichtbaar zijn op kortere golflengten. De telescoop stelt hen in staat om moleculaire wolken te bestuderen. Dat zijn gebieden van dicht gas en kosmisch stof waarin nieuwe sterren worden geboren. Die jonge sterren zijn niet waarneembaar in het zichtbare en infrarood licht, maar gloeien fel in relatief langere golflengten. Astronomen gebruiken dit licht om de chemische en fysische omstandigheden in de moleculaire wolken te bestuderen. Ook zijn deze golflengten ideaal voor het bestuderen van een aantal van de vroegste en verste sterrenstelsels in het heelal.

Linksboven APEX, net zichtbaar aan de nachtelijke hemel, zien we vage vlekken van de Kleine en Grote Magelhaense Wolken, de naburige sterrenstelsels van ons eigen Melkwegstelsel. Het vlak van de Melkweg zelf kan worden gezien als een wazige band over de hemel, en valt het meeste op boven het APEX-controlegebouw aan de rechterkant. Donkere vlekken in de band zijn regio’s waar het licht van verre sterren wordt geblokkeerd door interstellair stof. Verscholen achter deze donkere wolkenpartijen ligt het centrum van de Melkweg op een afstand van ongeveer 27.000 lichtjaar. Telescopen zoals APEX zijn een cruciaal hulpmiddel voor astronomen om door het stof te dringen en zo het centrum van ons melkwegstelsel tot in detail te bestuderen.

APEX is een samenwerkingsproject van het Max-Planck-Institut für Radioastronomie (MPIfR), het Onsala Space Observatory (OSO) en ESO. Het beheer van APEX is in handen van ESO.

Links

Vertaling: Teun van Vijfeijken


« Vorige 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 Volgende »
Resultaat 61 to 80 of 116
Bookmark and Share

Bekijk ook