Very Large Telescope

Najbardziej zaawansowane na świecie obserwatorium astronomiczne w świetle widzialnym

Siec teleskopów Very Large Telescope (VLT) to okręt flagowy wśród przyrządów europejskiej astronomii naziemnej na początku trzeciego millenium. To najbardziej zaawansowany instrument optyczny na świecie, składający się z czterech samodzielnych teleskopów (Unit Telescopes) o lustrach głównych po 8,2 m średnicy oraz czterech ruchomych 1,8-metrowych teleskopów pomocniczych (Auxiliary Telescopes). Teleskopy mogą pracować razem, w grupach po dwa lub trzy, aby stworzyć gigantyczny "interferometr", ESO Very Large Telescope Interferometer (VLTI), pozwalając astronomom zobaczyć szczegóły do 25 razy lepiej niż pojedynczy teleskop. Promień świetlny jest łączony w VLTI przy pomocy złożonego systemu zwierciadeł w podziemnych tunelach, w których droga pokonywana przez światło musi być utrzymywana z dokładnością nie gorszą niż 1/1000 mm na sto metrów. Przy tej skali precyzji VLTI może rekonstruować obrazy o zdolności rozdzielczej milisekund łuku, co odpowiada rozróżnieniu świateł dwóch reflektorów samochodu będącego na Księżycu.

Teleskopy 8,2-metrowe mogą być używane również indywidualnie. W przypadku jednego takiego teleskopu obrazy obiektów niebieskich o jasności zaledwie 30 magnitudo można otrzymać w ciągu jednogodzinnej ekspozycji. Oznacza to zobaczenie obiektów, które są cztery miliardy razy słabsze od tych widocznych gołym okiem.

Wielkie teleskopy noszą imiona Antu, Kueyen, Melipal i Yepun. Aby uzyskać więcej informacji o imionach, kliknij tutaj.

Bardziej dokładny opis VLT jest dostępny w białej księdze VLT (w języku angielskim). Biała księga została zamieszczona on-line podczas fazy planowania i konstrukcji VLT i była aktualizowana do momentu uzyskania pierwszego światła przez VLT pod koniec maja 1998 r. Oparta jest na licznych dokumentach i artykułach różnego rodzaju i poziomu trudności. Proszę zwrócić uwagę, że ten dokument nie jest już dłużej uaktualniany.

Teleskopy i instrumenty

Program instrumentów dla VLT jest najambitniejszym programem kiedykolwiek przygotowanym dla pojedynczego obserwatorium. Zawiera kamery dużego pola, kamery korygowane adaptywną optyką i spektrografy, zarówno o wysokiej zdolności rozdzielczej, jak i wieloobiektowe, pokrywające zakres widmowy od głębokiego ultrafioletu (300 nm) do średniej podczerwieni (24 µm).

Teleskopy główne

Teleskopy 8,2-metrowe stoją w zwartych budynkach o kontrolowanej temperaturze, które obracają się razem z teleskopami. Taki projekt minimalizuje niesprzyjające efekty wpływające na warunki obserwacyjne, na przykład od turbulencji powietrza w tubusie teleskopu, które mogą zdarzać się z powodu zmienności temperatury i wiatru.

Pierwszy z teleskopów, 'Antu', rozpoczął właściwe obserwacje naukowe 1 kwietnia 1999 r. Dzisiaj działają wszystkie cztery teleskopy podstawowe i wszystkie cztery teleskopy pomocnicze.

Click on the image to take a Virtual Tour in and nearby the VLT

VLT ma bezdyskusyjny wpływ na astronomię obserwacyjną. Jest najbardziej produktywnym indywidualnym naziemnym urządzeniem obserwacyjnym, a rezultaty z VLT doprowadziły do publikacji o średniej ponad jeden recenzowany artykuł naukowy dziennie. VLT ma duży wkład do roli ESO jako najbardziej produktywnego naziemnego obserwatorium na świecie. VLT zastymulowało nową erę odkryć, z kilkoma bardzo istotnymi na czele, m.in. pierwsze zdjęcie planety pozasłonecznej (eso0842), śledzenie indywidualnych gwiazd poruszających się wokół supermasywnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej (eso0846) i obserwacje poświaty po najdalszym znanym błysku gamma.

Teleskopy pomocnicze

Mimo, że cztery 8.2-metrowe teleskopy mogą być połączone w VLTI, zazwyczaj są one używane do indywidualnych obserwacji, a w trybie interferometrycznym pracują przez limitowaną liczbę nocy w roku. Ale cztery mniejsze teleskopy pomocnicze (Auxiliary Telescopes - ATs) są dostępne dla VLTI każdej nocy. Są one umieszczone na specjalnych torach i mogą być przesuwane pomiędzy precyzyjnie zdefiniowanymi pozycjami obserwacyjnymi, z których promienie światła są zbierane i łączone w VLTI. Teleskopy AT to bardzo niezwykłe teleskopy, gdyż znajdują się w ultra-zwartych kopułach ochronnych i poruszają się ze swoją elektroniką, wentylacją, hydrauliką i systemami chłodzenia. Każdy AT ma transporter, który podnosi teleskop i przesuwa go z jednej pozycji na drugą.

Górną część każdego z teleskopów pomocniczych stanowi okrągła kopuła zbudowana z dwóch zestawów po trzy segmenty, które otwierają się i zamykają. Ich zadaniem jest ochrona delikatnych 1,8-metrowych teleskopów od warunków panujących na pustyni. Kopuła jest zaopatrzona w sekcję transportera, która zawiera także szafki z elektroniką, systemamy chłodzenia cieczą, klimatyzację, zasilanie i inne elementy. Podczas prowadzenia obserwacji astronomicznych kopuła i transporter są mechanicznie izolowane od teleskopu, aby mieć pewność, że nie wprowadzają zaburzeń do zbieranych danych.

Sekcja transportera porusza się po torach, dzięki czemu teelskopy pomocnicze mogą być przesuwane do 30 różnych lokalizacji obserwacyjnych. Ponieważ Interferometr VLT (VLTI) działa raczej jako pojedyczny teleskop, taky jak grupa połączonych teleskopów, zmiana pozycji teleskopów pomocnicznych oznacza, że VLTI być dostosowywany do potrzeb różnych projektów obserwacyjnych.

Hotel VLT, Rezydencja (Residencia), jest budynkiem uhonorowanym nagrodami i służył jako tło fragmentu filmu o Jamesie Bondzie pt. Quantum of Solace.

Więcej informacji znajduje się na naszych stronach technicznych.

Więcej zdjęć i filmów dostępne jest w multimedialnym archiwum ESO.