eso1011tr — Bilim Bülteni

İlk Ilıman Ötegezegen Ölçümü Gerçekleştirildi

17 Mart 2010

Gökbilimciler CoRoT uydusu ve ESO'nun HARPS tayfçekeri ile elde edilen gözlemlerin birleştirilmesiyle üzerinde detaylı olarak çalışabildikleri ilk "normal" ötegezegeni keşfettiler. Corot-9b olarak tanımlanan gezegen yeryüzüne 1500 ışık yılı uzaklıkla Yılan takımyıldızı yönünde bulunuyor ve Güneş'e benzeyen yıldızının önünden düzenli olarak geçiş yapıyor.

Keşfi gerçekleştiren 60 kişilik uluslararası gökbilimciler ekibinden Clarie Moutou keşif hakkında şunları belirtiyor "Bu, bildiğimiz diğer onlarcası gibi normal ılıman bir ötegezegen, fakat ilk kez bir ötegezegenin özellikleri hakkında bu kadar derinlemesine çalışabiliyoruz. Ötegezegen araştırmalarında bir Rosetta (Reşid) taşı olacak gibi görünüyor."

Çalışmayla ilgili olarak yayınlanacak olan makalenin başyazarı Hans Deeg "Corot-9b gerçekten güneş sistemimizdeki gezegenlere benzeyen ilk ötegezegen" diyor ve şöyle devam ediyor "Gezegen Jüpiter büyüklüğünde ve Merkür'ün yörüngesine  benzer bir yörüngeye sahip."

Takım üyelerinden Tristan Guillot ise gezegen ile ilgili olarak şunları belirtiyor "Bizim dev gezegenlerimiz Jüpiter ve Satürn gibi, çoğunlukla hidrojen ve helyumdan meydana gelen gezegende ve yüksek sıcaklık ve basınçta kaya ve su da dahil olmak üzere Dünya'nın kütlesinin 20 katı kadar diğer elementlerin de bulunduğunu düşünüyoruz."

Corot-9b yıldızının önünden Yeryüzü'nden görülecek şekilde her 95 günde bir geçiyor [1]. Bu "geçiş" yaklaşık 8 saat sürüyor ve gezegen hakkında gökbilimcilere daha fazla bilgi sağlıyor. Neyseki bir gaz devi gezegen olarak şimdiye kadar keşfedilen ötegezegenlerin çoğuyla birlikte birçok özelliğini paylaşmaktadır [2].

Yardımcı yazar Didier Queloz ise şunları belirtiyor  "Analizlerimiz sayesinde Corot-9b hakkında aynı türdeki diğer ötegezegenlerden daha fazla bilgiye sahip olduk. Bu düşük sıcaklığa sahip ılıman gezegenlerin atmosferlerini anlamada yeni bir araştırma alanı açabilir ve özellikle düşük-sıcaklık kimyası hakkındaki anlayışımıza tamamen yeni bir pencere olabilir."

Şimdiye kadar 400'den fazla ötegezegen keşfedildi, bunların 70 tanesi geçiş yöntemiyle gerçekleştirildi. Corot-9b bu  yöntemle keşfedilen gezegenler arasında ayrı bir yere sahip, yıldızına olan uzaklığı daha önceden keşfedilenlerden yaklaşık 10 kat daha büyük. Ve bu ötegezegenlerin tersine, gezegen ılıman bir iklime sahip. Gece ve gündüz arasındaki minimum değişikliklerle birlikte gezegenin gaz yüzeyinin sıcaklığının 160 derece ile - 20 santigrat derece arasında olması bekleniyor. Sıcaklığın tam değeri yüksek yansıtma özelliği gösteren bulut tabakalarının varlığına bağlı.

Fransız uzay ajansı CNES [3]tarafından işletilen CoRoT uydusu gezegeni 2008 yazı süresince 145 günlük   gözlemler sonucunda teşhis etmiştir. ESO'nun çok başarılı ötegezegen avcısı ile gerçekleştirilen gözlemlerle  - ESO'nun Şili La Silla'daki 3.6 metrelik teleskopuna bağlı bulunan HARPS tayfçekeri - gökbilimciler kütlesini ölçme imkanı buldukları Corot-9b'nin gerçekten bir ötegezegen olduğunu onayladılar. Gezegenin kütlesi Jüpiter'in kütlesinin yaklaşık % 80'i kadar.

Bulgu Nature dergisinin bu haftaki sayısında yayınlanacak.

Notlar

[1]Bir gezegen geçişi gezegenin etrafında dolandığı yıldızın önünden geçmesiyle gerçekleşir ve yıldızın ışığında bir miktar azalamaya sebep olur. Bu tür bir tutulma yıldızın görünür parlaklığında değişimlere neden olur ve gezegenin çapının ölçülmesini sağlar. HARPS tayfçekeri ile gerçekleştirilen dikine hız ölümleriyle birleştirilerek gezegenin kütlesinin belirlenebilmesi böylece yoğunluğunun ortaya çıkarılması da mümkün. Aslında geçiş olayı - "sıcak Jüpiter" olabilmek için yıldızına çok yakın olmayan fakat yine de - bu gezegeni daha ayrıntılı çalışmalar için son derece uygun hale getiriyor.

[2] Ilıman gaz devleri şimdiye kadar keşfedilen bilinen en yaygın ötegezegen grubudur.

[3] CoRoT (Konveksiyon, Dönme ve Geçişler) uzay teleskopu CNES tarafından, Avusturya, Almanya, İspanya, Belçika, Brezilya ve Avrupa Uzay Ajansı'nın desteğiyle inşa edilmiştir. Özel olarak ötegezegen geçişlerini tespit etmek ve yıldızların sismolojik çalışmalarını gerçekleştirmek üzere tasarlanmıştır. Elde ettiği sonuçlar aralarında IAC-80 (Teide Gözlemevi), Kanada Fransa Hawaii Teleskopu (Hawaii), Isaac Newton Teleskopu (Roque de los Muchachos Gözlemevi), Wise Gözlemevi (İsrail), Las Cumbres Gözlemevi Küresel Teleskop Ağı Faulkes Kuzey Teleskopu (Hawaii) ve ESO 3.6 metrelik teleskopu (Şili) gibi yeryüzünde bulunan birçok teleskopla tamamlanmıştır.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Nature dergisinin bu haftaki sayısında bir makale olarak sunulmuştur. ("250 K ve 430 K arasında sıcaklığa sahip geçiş yapan bir dev gezegen"), H. J. Deeg ve ark.

Araştırma takımı H.J. Deeg, B. Tingley, J.M. Almenara, and M. Rabus (Instituto de Astrofısica de Canarias, Tenerife, İspanya), C. Moutou, P. Barge, A. S. Bonomo, M. Deleuil, J.-C. Gazzano, L. Jorda, and A. Llebaria (Laboratoire d'Astrophysique de Marseille, Université de Provence, CNRS, OAMP, Fransa), A. Erikson, Sz. Csizmadia, J. Cabrera, P. Kabath, H. Rauer (Institute of Planetary Research, German Aerospace Center, Berlin, Almanya), H. Bruntt, M. Auvergne, A. Baglin, D. Rouan, and J. Schneider (Observatoire de Paris-Meudon, Fransa), S. Aigrain and F. Pont (University of Exeter, BK), R. Alonso, C. Lovis, M. Mayor, F. Pepe, D. Queloz, and S. Udry (Observatoire de l'Université de Genève, İsviçre), M. Barbieri (Università di Padova, İtalya), W. Benz (Universität Bern, İsviçre), P. Bordé, A. Léger, M. Ollivier, and B. Samuel (Institut d’Astrophysique Spatiale, Université Paris XI, Orsay, Fransa), F. Bouchy and G. Hébrard (IAP, Paris, Fransa), L. Carone and M. Pätzold (Rheinisches Institut für Umweltforschung an der Universität zu Köln, Almanya), S. Carpano, M. Fridlund, P. Gondoin, and R. den Hartog (ESTEC/ESA, Noordwijk, Hollanda), D. Ciardi (NASA Exoplanet Science Institute/Caltech, ABD), R. Dvorak (University of Vienna, Avusturya), S. Ferraz-Mello (Universidade de São Paulo, Brezilya), D. Gandolfi, E. Guenther, A. Hatzes, G. Wuchterl, B. Stecklum (Thüringer Landessternwarte, Tautenburg, Almanya), M. Gillon (University of Liège, Belçika), T. Guillot and M. Havel (Observatoire de la Côte d’ Azur, Nice, Fransa), M. Hidas, T. Lister, and R. Street (Las Cumbres Observatory Global Telescope Network, Santa Barbara, ABD), H. Lammer and J. Weingrill (Space Research Institute, Avusturya Academy of Science), and T. Mazeh and A. Shporer (Tel Aviv University, İsrail) ekibinden oluşmaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudır ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 14 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili’nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve dünyanın en büyük tarama teleskopu VISTA'yı işletmektedir. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 42-metre çapında Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kızılöte Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çanakkale Astrofizik Araştırma Merkezi
Çanakkale, Türkiye
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Didier Queloz
Geneva Observatory, University of Geneva
Geneva, Switzerland
Tel: +41 22 379 2477
E-posta: didier.queloz@unige.ch

Hans J. Deeg
Instituto de Astrofísica de Canarias
Tenerife, Spain
Tel: +34 922 605 244
Cep: +34 619 360 054
E-posta: hdeeg@iac.es

Claire Moutou
Laboratoire d'Astrophysique de Marseille
Marseille, France
Tel: +33 4 91 05 59 66
E-posta: claire.moutou@oamp.fr

Henri Boffin
ESO La Silla-Paranal/E-ELT Press Officer
Garching, Germany
Tel: +49 89 3200 6222
Cep: +49 174 515 43 24
E-posta: hboffin@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1011.
Bookmark and Share

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1011tr
Adı:Corot-9b
Facility:ESO 3.6-metre telescope
Science data:2010Natur.464..384D

Görüntüler

Artist’s impression of Corot-9b
Artist’s impression of Corot-9b
sadece İngilizce

Videolar

Artist’s impression of Corot-9b
Artist’s impression of Corot-9b
sadece İngilizce
Artist’s impression of Corot-9b (orbit)
Artist’s impression of Corot-9b (orbit)
sadece İngilizce
Artist’s impression of Corot-9b (transit)
Artist’s impression of Corot-9b (transit)
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...