eso1024tr — Bilim Bülteni

Ötegezegen Hareket Halinde Yakalandı

10 Haziran 2010

Gökbilimciler ilk kez bir ötegezegenin hareketini, ev sahibi yıldızının bir kenarından diğer kenarına doğru ilerlerken doğrudan takip edilebildiler. Gezegen şimdiye kadar doğrudan görüntülemeyle bulunan gezegenler arasında en küçük yörüngeye sahip, yıldızına olan uzaklığı, Satürn gezegenin Güneş'e olan uzaklığı kadar. Bilimadamları güneş sistemimizdeki dev gezegenlerle benzer şekilde oluşmuş olabiliceğine inanıyorlar. Yıldızın çok genç olması nedeniyle, bu keşif gaz devi gezegenlerin kozmik ölçekte kısa bir zaman dilimi olan bir kaç milyon yılda, disklerin içinde oluşabileceğini kanıtlamaktadır.

Sadece 12 milyon yıl ya da Güneş'in yaşının üç yüzde birinden daha küçük yaşta olan Beta Ressam, kendi yıldızımızdan % 75 daha büyük kütleye sahiptir. 60 ışıkyılı uzaklıkta, Ressam (Pictor) takımyıldızı doğrultusunda bulunmaktadır ve tozlu bir enkaz diski ile çevrili olduğu bilinen en iyi yıldız örneklerinden biridir [1]. Daha önceki gözlemler diskin eğrildiğini, ikinci bir diskin oluştuğunu ve yıldız üzerine kuyruklu yıldızların düştüğünü göstermiştir. "Onların hepsi dolaylıydı, fakat büyük kütleli bir gezegenin varlığını iddia eden dedikodular ve bizim yeni gözlemlerimiz şimdi bunu açıkça kanıtlamaktadır. Yıldız çok genç olduğundan dolayı, sonuçlarımız dev gezegenlerin disklerde bir kaç milyon yıl gibi kısa bir zaman süresinde oluşabileceğini göstermektedir." diyor araştırma takımının lideri Anne-Maria Lagrange.

Son gözlemler, genç yıldızların etrafındaki disklerin birkaç milyon yıl içinde dağıldığını göstermiştir, böylece dev gezegenlerin oluşumu önceleri düşünüldüğünden daha hızlı meydana gelmelidir. Beta Ressam bunun mümkün olduğunu açıkça kanıtlamaktadır.

Takım ESO'nun Çok Büyük Teleskop'larından 8.2 metreli Birim Teleskopu üzerindeki NAOS-CONICA (ya da NACO [2]), aygıtını, 2003, 2008 ve 2009 yılında Beta Ressam'ın yakın çevresini araştırmak için kullandı. 2003 yılında diskin içinde sönük bir kaynak görülmüştü (eso0842), fakat bir arka fon yıldızı olduğu için, dışarda tutulması uzak bir olasılıktı. 2008 ve 2009 baharındaalınan yeni görüntülerde kaynak ortadan kaybolmuştu. 2009 yılı sonbaharında gerçekleştirilen en son gözlemler, yıldızın (yıldızın parlak ışığında görünmez halde) önünde veya arkasında belli bir dönem gizlenmeden sonra nesne diskin diğer tarafında gözler önüne serilmişti. Bu kaynağın kesinlikle bir ötegezegen olduğunu onayladı, ve yıldızının yörüngesinde dolanmaktaydı. Yıldızın etrafındaki yörüngesini büyüklüğü hakkında da bilgiler sağladı.

Yaklaşık on tane ötegezegen için görüntüler mevcut, ve Beta Ressam'ın (Beta Pictoris b olarak adlandırılmaktadır) etrafındaki gezegen şimdiye kadar ki en küçük yörüngeye sahip olanı. Dünya-Güneş arasındaki mesafenin 8 ila 15 katı büyüklüğünde - veya Astronomi Birimi - bir uzaklıkta yer almaktadır, ki bu da yaklaşık olarak Satürn'ün Güneş'ten olan uzaklığı kadardır. "Gezegenin kısa periyodu sayesinde belki 15-20 yıl içerisinde tam yörüngesini ortaya çıkarabiliriz, Beta Ressam b ile ilgili daha sonraki araştırmalar genç dev gezegenlerin atmosferlerinin fiziği ve kimyası hakkında çok değerli bilgiler sağlayacaktır." diyor araştırmacılardan öğrenci Mickael Bonnefoy.

Gezegenin kütlesi yaklaşık olarak Jüpiter'in dokuz katı kadar, ve doğru kütle ile bulunduğu konum, diskin iç kısımlarındaki bozulmaları açıklamak için uyumlu. Bununla birlikte bu keşif, Uranüs'ün yörünge gözlemlerine dayanarak, 19. yy'da gökbilimci Adams ve Le Verrier'in Neptün gezegeninin varlığına ilişkin tahminlerine benzer bazı özellikler taşımaktadır.

"Genç, büyük kütleli Balıkağzı ve HR8799 gibi yıldızların etrafında bulunan gezegenlerle birlikte, Beta Ressam b'nin varlığı, süper-Jüpiterler'in daha büyük kütleli yıldızların etrafındaki gezegen oluşumunun sık görülen yan ürünü olabileceğini öne sürmektedir", diyor takım üyelerinden Gael Chauvin.

Bu gibi gezegenler yıldızlarının etrafındaki diskleri bozmakta, ESO'nun uluslararası ortaklarıyla inşa ettiği devrimsel teleskop ALMA (Atacama Büyük Milimetre/milimetrealtı Dizgesi) ile kolayca gözlenebilecek olan yapıları oluşturmaktadır.

Bir kaç başka gezegen adayı daha görüntülenmiştir, fakat diğer tüm gezegenler Beta Ressam b'nin yıldızına olan uzaklığından daha uzakta yer almaktadırlar. Eğer Güneş Sistemi'nde yer alsaydı, hepsi en uzak gezegen Neptün'e yakın veya daha ötesinde olurlardı. Bu uzak gezegenlerin oluşum süreçleri, Güneş Sistemimiz ve Beta Ressam'dakinden oldukça farklıdır.

Lagrange şöyle açıklıyor; "Ötezegenlerin son doğrudan gözlemleri -çoğu VLT ile yapılan- gezegen sistemlerinin çeşitliliğini tarif etmektedir, bunlar arasında Beta Ressam b bir gezegenin Güneş Sistemimizdeki dev gezegenlerle aynı şekilde oluşabileceğini gösteren en önemli örnektir. "

Notlar

[1] Enkaz diskleri gezegensel öncüller veya asteroidler gibi büyük nesneler arasındaki çarpışmaların sonucu olan tozlardan oluşmaktadırlar. Güneş Sistemimzdeki burçlar toz bandının daha büyük halleridirler. Beta Ressam'ın etrafındaki disk ilk kez görüntülenmiş olandır ve Yer - Güneş arasındaki mesafenin yaklaşık 1000 katına kadar genişlediği bilinmektedir.

[2] NACO ESO'nun Şili'de bulunan Çok Büyük Teleskopu üzerindeki uyarlamalı optik aygıtıdır. Uyarlamalı optik sayesinde, gökbilimciler atmosferin bulanıklaştırma etkisinin çoğunu giderebilmekte ve çok keskin görüntüler elde edebilmektedirler.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma bir makale şeklinde Science dergisinde bu hafta sunulmuştur ("A Giant Planet Imaged in the disk of the Young Star Beta Pictoris,” by A.-M. Lagrange et al.).

Araştırma takımı A.-M. Lagrange, M. Bonnefoy, G. Chauvin, D. Ehrenreich, ve D. Mouillet (Laboratoire d'Astrophysique de l'Observatoire de Grenoble, Université Joseph Fourier, CNRS, Fransa), D. Apai (Space Telescope Science Institute, Baltimore, ABD), A. Boccaletti, D. Gratadour, D. Rouan, ve S. Lacour (LESIA, Observatoire de Paris-Meudon, Fransa), ve M. Kasper'den (ESO) oluşmaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 14 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili’nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve dünyanın en büyük tarama teleskopu VISTA'yı işletmektedir. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 42-metre çapında Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kızılöte Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çanakkale Astrofizik Araştırma Merkezi
Çanakkale, Türkiye
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Anne-Marie Lagrange
LAOG
Grenoble, France
Tel: +33 4 7651 4203
Cep: +33 6 89 17 40 98
E-posta: anne-marie.lagrange@obs.ujf-grenoble.fr

Henri Boffin
ESO La Silla, Paranal and E-ELT press officer
Garching, Germany
Tel: +49 89 3200 6222
Cep: +49 174 515 4324
E-posta: hboffin@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1024.
Bookmark and Share

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1024tr
Facility:Very Large Telescope
Science data:2010Sci...329...57L

Görüntüler

Exoplanet caught on the move
Exoplanet caught on the move
sadece İngilizce
Beta Pictoris b (artist’s impression)
Beta Pictoris b (artist’s impression)
sadece İngilizce
Planet around Beta Pictoris (annotated)
Planet around Beta Pictoris (annotated)
sadece İngilizce
Around Beta Pictoris
Around Beta Pictoris
sadece İngilizce
Planet around Beta Pictoris
Planet around Beta Pictoris
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 18: Exoplanet Caught on the Move
ESOcast 18: Exoplanet Caught on the Move
sadece İngilizce
The motion of Beta Pictoris b
The motion of Beta Pictoris b
sadece İngilizce
Planet and Disc around Beta Pictoris
Planet and Disc around Beta Pictoris
sadece İngilizce
Planet and disc around Beta Pictoris
Planet and disc around Beta Pictoris
sadece İngilizce
Zooming on Beta Pictoris b
Zooming on Beta Pictoris b
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...