Kids

eso1209tr — Görüntülü Bülten

APEX’in Gözleri Boğa’nın Karanlık Bulutları Üzerinde

“Gökyüzünün karanlık izlerinde” yıldız oluşumu

15 Şubat 2012

Şili’deki APEX (Atacama Kaşifi Deneyi) teleskopu ile alınan bu yeni görüntüde sekiz ışık yılından daha uzun bir kozmik toza ait kıvrımlı iplikçikler görülüyor. Yeni doğan yıldızlar burada gizlenmiş haldeler ve yoğun gaz bulutları daha fazla yıldız oluşturmak üzere çökme sınırındalar. Burası yeryüzüne en yakın yıldız oluşum bölgelerinden birisidir. Kozmik toz tanecikleri oldukça soğuktur, bir milimetre civarındaki dalgaboylarında gerçekleştirilen bu tür gözlemlerde sönük ışımayı tespit edebilmek için APEX üzerindeki LABOCA kamerası gibi aygıtlar gerekmektedir.

Boğa (Taurus) takımyıldızı doğrultusundaki Boğa Moleküler Bulutu, yeryüzünden yaklaşık 450 ışık-yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Bulutun bu görüntüsünde Barnard 211 ve Barnard 212 olarak bilinen uzun, ipliksi yapıların iki parçası görülmektedir. İsimlerini Edward Emerson Barnard tarafından 20. yüzyılın başlarında derlenen “gökyüzünün karanlık izleri” adlı fotoğraf atlasından almışlardır. Görünür ışıkta, bu bölgeler yıldızların arasında kaybolarak karanlık şeritler halinde görünürler. Barnard bunu doğru bir şekilde “uzaydaki engelleyici madde” olarak tahmin etmişti.

Bugün bu karanlık izlerin gerçekte yıldızlararası gaz ve toz tanecikleri olduğunu biliyoruz. Toz tanecikleri - çok ince is ve kuma benzer minik parçacıklar - görünür ışığı soğurur, bu nedenle bulutların arkasındaki zengin yıldız alanlarını göremeyiz. Avcı  (örneğin eso1103) benzeri diğer yıldız oluşum bölgelerindeki gibi büyük kütleli yıldızlara sahip olmadığı için Boğa Moleküler Bulutu özellikle görünür dalgaboylarında karanlıktır. Toz taneciklerinin kendileri de sönük bir ışıma yaparlar, fakat yaklaşık -260 santigrat derece gibi oldukça soğuk olduklarından, ışıkları sadece görünür ışıktan çok daha uzun dalgaboylarında görülebilir, yaklaşık bir milimetre civarında (eso1209b görüntüsüne bakın ve fareyle üzerine gelerek eso1209ea görüntüsüyle karşılaştırın, görünür ışığın karanlık ve örtülü göründüğü yerde, milimetre-aralığının nasıl parlak olduğunu görün).

Bu gaz ve toz bulutları onların gerisinde bulunan yıldızları gözlemek isteyen gökbilimciler için aslında engel değil. Gerçekte, onların kendileri de yeni yıldızların doğdukları yerlerdir. Bulutlar kendi kütleçekimleri altında çöktüklerinde, kümelenerek parçalanırlar. Bu kümelerin içinde, yoğun çekirdekler oluşabilir, ve burada hidrojen gazı füzyon başlatmak için yeterince yoğunlaşır ve ısınır: ve yeni bir yıldız doğar. Buna bağlı olarak yıldız doğumu görünür ışık gözlemlerini engelleyen yoğun bir toz örtüsü ile kaplanır. Bu nedenle yıldız oluşumunun erken dönemlerinin anlaşılabilmesi için milimetre aralığı gibi daha uzun dalgaboylarında gözlem yapılması gerekir.

Burada sağ-üst kısımda gösterilen iplikçik Barnard 211’dir, daha aşağıdaki ise Barnard 213. APEX üzerindeki LABOCA kamerasıyla milimetre-aralığında yapılan gözlemlerle, burada turuncu tonlarda görülen kozmik toz taneciklerinin sahip oldukları sıcaklıktan kaynaklanan ışımaları gözler önüne seriyor, arka plandaki zengin yıldız arkaplanı ise görünür ışıkta yapılan gözlemlerle elde edilmiştir, yukarıdaki görüntü hem görünür, hem de kırmızı ötesi gözlemlerin birleştirilmesiyle elde edilmiştir. İplikçiğin üstündeki parlak yıldız φ Tauri’dir, sol tarafta kısmen görülen yıldız ise HD 27482’dir. Her iki yıldız da bize bu iplikçiklerden daha yakındırlar ve onunla bir bağlantıları yoktur.

Gözlemlere göre Barnard 213 kümelere ayrılmış ve yoğun merkezleri oluşturmuş durumda — bunu ışıldayan gazın parlak noktalarıyla görüyoruz — ve yıldız oluşumu başlamış durumda. Bununla birlikte, Barnard 211 şu an evriminin daha erken bir aşamasında; çöküşler ve kümelenmeler halen devam ediyor, ve bunlar gelecekte yıldız oluşumuyla devam edecek. Bu nedenle bu bölge gökbilimcilerin Barnard’ın yıldızların yaşam döngülerinde kritik bir rol oynayan  “gökyüzündeki karanlık izlerini” araştırabilmeleri için mükemmel bir yerdir.

Gözlemler Alvaro Hacar (IGN Ulusal Gökbilim Gözlemevi, Madrid, İspanya) ve arkadaşlarınca gerçekleştirilmiştir. LABOCA kamerası 5000 metre yüksekliğe sahip Şili And Dağları’ndaki Chajnantor platosunda bulunan 12-metrelik APEX teleskopu üzerinde bulunmaktadır. APEX şu anda aynı yerde bulunan hem inşası devam eden hem de çalışmalarına başlayan yeni nesil milimetre-altı teleskopu Atacama Geniş Milimetre/milimetre-altı Dizgesi (ALMA) için bir yol göstericidir.

Daha fazla bilgi

APEX bir Max-Planck Radyo Astronomi Enstitüsü (MPIfR), Onsala Uzay Gözlemevi (OSO) ve ESO ortak projesidir, teleskopun işletilmesini ESO üstlenmiştir.

ALMA projesi Şili Cumhuriyeti ile işbirliğinde bir Avrupa, Kuzey Amerika ve Doğu Asya ortaklığıdır. ALMA Avrupa’da ESO tarafından, Kuzey Amerika’da ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ve Kanada Ulusal Araştırma Vakfı (NRC) ile Tayvan Ulusal Bilim Konseyi (NSC) işbirliği tarafından, Doğu Asya’da Tayvan’daki Sinica Akademisi (AS) işbirliği ile Japonya Ulusal Doğa Bilimleri Enstitüsü tarafından desteklenmektedir. ALMA’nın yapımı ve işletilmesi Avrupa kısmında ESO tarafından, Kuzey Amerika kısmında Üniversiteler Birliği Kuruluşu (AUI) tarafından yönetilen Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi (NRAO) tarafından, Doğu Asya kısmında Japonya Ulusal Gökbilim Gözlemevi (NAOJ) tarafından yürütülmektedir. Birleşik ALMA Gözlemevi (JAO), birleştirilmiş liderliği ve ALMA’nın oluşturulması, idaresi ve işletilmesinin yönetimini sağlamaktadır.

2012 yılı Avrupa Güney Gözlemevi'nin (ESO) kuruluşunun 50. yılını temsil etmektedir. Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 40-metre sınıfında Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1249)
Cep: + 90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Alvaro Hacar González
Observatorio Astronómico Nacional (OAN-IGN)
Madrid, Spain
Tel: +34 915270107 ext 326
E-posta: a.hacar@oan.es

Mario Tafalla
Observatorio Astronómico Nacional (OAN-IGN)
Madrid, Spain
Tel: +34 915270107 ext 337
E-posta: m.tafalla@oan.es

Douglas Pierce-Price
ESO ALMA/APEX Public Information Officer
Garching, Germany
Tel: +49 89 3200 6759
E-posta: dpiercep@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1209.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1209tr
Adı:Barnard 211, Barnard 213
Facility:Atacama Pathfinder Experiment

Görüntüler

APEX image of a star-forming filament in Taurus
APEX image of a star-forming filament in Taurus
sadece İngilizce
Millimetre-range and visible-light views of a star-forming filament in Taurus
Millimetre-range and visible-light views of a star-forming filament in Taurus
sadece İngilizce
Diagram showing the position of Barnard 211 and Barnard 213 in Taurus
Diagram showing the position of Barnard 211 and Barnard 213 in Taurus
sadece İngilizce
Digitized Sky Survey Image of part of the Taurus Molecular Cloud
Digitized Sky Survey Image of part of the Taurus Molecular Cloud
sadece İngilizce

Videolar

APEX Turns its Eye to Dark Clouds in Taurus (zoom)
APEX Turns its Eye to Dark Clouds in Taurus (zoom)
sadece İngilizce
APEX Turns its Eye to Dark Clouds in Taurus (pan)
APEX Turns its Eye to Dark Clouds in Taurus (pan)
sadece İngilizce

Karşılaştırmalı Görüntüler

Mouseover comparison of a star-forming filament in Taurus seen at millimetre-range wavelengths and in visible light
Mouseover comparison of a star-forming filament in Taurus seen at millimetre-range wavelengths and in visible light
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...