Kids

eso1211tr — Görüntülü Bülten

Birbirlerine Gittikçe Yaklaşan Gökadalar

VST genç gökada kümesindeki çarpışmaları yakaladı

07 Mart 2012

ESO’nun Şili’de bulunan Paranal Gözlemevi’ndeki VLT Tarama Teleskopu (VST) Herkül gökada kümesinde bulunan büyüleyici, etkileşimli bir gökada topluluğu görüntüledi. Üç saatten kısa bir gözlemle elde edilen oldukça detaylı yüzlerce gökadanın ve yeni görüntünün netliği, yakın evrenin keşfinde VST’nin ve onun devasa kamerası OmegaCAM’in büyük gücünü doğrulamaktadır.

Abell 2151 olarak da bilinen Herkül gökadai kümesi 500 milyon ışık yılı uzaklıkta Herkül takımyıldızında bulunmaktadır. Burası, pek çok açıdan diğer yakın gökada topluluklarına benzemiyor. Oldukça düzensiz şekline rağmen, özellikle genç, yıldız oluşumlu küresel gökadaların bulunduğu, görünürde büyük oval gökadaların bulunmadığı, farklı gökada çeşitlerini içermektedir.

Bu görüntü ESO’nun Şili’de bulunan Paranal Gözlemevi’ne yeni kurulan VST teleskopu ile alındı (eso1119). VST,  268-megapiksel çözünürlüğe sahip, gökyüzünde çok geniş bir alanı görüntüleyebilen OmegaCAM ile donatılmış bir tarama teleskopudur. Normal olarak, sadece küçük teleskoplar buradaki gibi tek bir çekimde geniş alanları görüntüleyebilir, fakat 2.6 metrelik VST, çok geniş bir alana sahip olmasının yanısıra, çok keskin ve derin görüntüleri aynı anda ve hızlı bir şekilde  elde edebilmek için Paranal’daki mükemmel şartlardan da yararlanmaktadır.

Görüntüde kütleçekim etkisiyle birbirlerine gittikçe yaklaşan ve çarpışarak tek bir gökada haline gelen gökada çiftleri ile çarpışma sonrası daha da büyüyen gökadalar görülebilmektedir. Sayısız etkileşim ve kümede bulunan gaz bakımından zengin çok sayıda sarmal gökada Herkül kümesindeki üyeleri uzak Evrendeki genç gökadalara benzetmektedir [1].  Bu benzerlikten dolayı, gökbilimciler Herkül gökada kümesinin nispeten genç bir küme olduğuna inanmaktadır. Burası gelecekte normal gökada komşularımızdan biri olan, daha yaşlı gökada kümelerine benzer bir yapıya dönüşecek canlı ve dinamik bir gökada topluluğudur.

Gökada kümeleri, daha küçük kümelerin kütleçekimsel kuvvetlerinden dolayı bir araya gelmeleriyle oluşur. Bu gruplar bir araya geldikçe küme daha yoğun ve şekil olarak daha küresel hale gelmektedir. Bu sırada gökadalar birbirlerine daha da yakınlaşmakta ve pek çoğu etkileşime geçmektedir. İlk grupta sarmal gökadalar baskın olsalar bile, sonuç olarak çarpışmalar gökadaların küresel yapısını bozarak, gaz ve tozlarını çıkartıp pek çok yıldız oluşumunu bastırmaktadır.

Herkül gökada kümesinin şu anda daha büyük bir yapının parçası haline gelen en az üç adet küçük kümeden ve gökada gruplarından oluştuğu düşünülüyor. Bununla birlikte, kümenin kendisi de diğer başka büyük kümelerle birleşerek bir süper gökada kümesi oluşturur. Bu büyük küme toplulukları, Evrendeki en büyük yapılardan bazılarıdır. VST’deki OmegaCAM’in geniş görüş açısı ve görüntü kalitesi, kümeler arasında yeterince anlaşılamamış etkileşimlerin yer aldığı gökada kümelerinin çevresindeki yapıları çalışmak için idealdir.

Bu güzel görüntü sadece Herkül kümesindeki gökadaları göstermekle kalmıyor, ayrıca arka fonda yer alan ve aslında bizden çok uzakta bulunan mat ve belirsiz gökadaları da gözler önüne seriyor. Ön tarafta bize daha yakın pek çok parlak Samanyolu yıldızının yanısıra poz süresi boyunca kameraya yakalanrak kısa izler bırakan bazı asteroidler de görüntüde yer alıyor.

Notlar

[1] Çok uzak evrendeki cisimler çok daha gençken görülebilmektedir, çünkü ışıkları bize ulaşana kadar milyarlarca yıl geçmektedir. 

Daha fazla bilgi

VST programı INAF-Capodimonte Gökbilim Gözlemevi (Naples,Italya) ile ESO arasında ortak bir girişimdir. INAF önde gelen İtalyan sanayi kuruluşları işbirliği ile teleskopun tasarımını ve üretimini üstlenmiş, ESO ise kubbe ile yerleşkedeki sivil mühendislik işlerini gerçekleştirmiştir. VST'nin kamerası OmegaCAM, içinde Hollandalı, Alman ve İtalyan sanayi kuruluşlarının ve ESO'nun büyük katkılarının bulunduğu bir ortaklık tarafindan tasarlanmış ve kurulmuştur. Teleskopla alınan verilerin arşivlenmesi ve dağıtımının gerçekleştiği tesis ESO tarafından işletilmektedir.

2012 yılı Avrupa Güney Gözlemevi'nin (ESO) kuruluşunun 50. yılını temsil etmektedir. Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 40-metre sınıfında Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

Bağlantılar

İletişim

Elif Beklen
Süleyman Demirel Üniversitesi, Fizik Bölümü, ESON Türkiye Ekibi
Isparta, Türkiye
Tel: 90 246 211 40 47
E-posta: elif.beklen@gmail.com

Richard Hook
ESO, La Silla, Paranal, E-ELT and Survey Telescopes Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
E-posta: rhook@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1211.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1211tr
Adı:Abell 2151
Facility:VLT Survey Telescope

Görüntüler

Herkül gökada kümesinin VST görüntüsü
Herkül gökada kümesinin VST görüntüsü
Herkül gökada kümesinin VST görüntüsünde öne çıkanlar
Herkül gökada kümesinin VST görüntüsünde öne çıkanlar
Herkül gökada kümesinin konumu
Herkül gökada kümesinin konumu
Herkül gökada kümesinin geniş-alan görüntüsü
Herkül gökada kümesinin geniş-alan görüntüsü

Videolar

Herkül gökada kümesine doğru yakınlaşma
Herkül gökada kümesine doğru yakınlaşma
Herkül gökada kümesi civarında gezinti
Herkül gökada kümesi civarında gezinti

Ayrıca görüntüleyin...