Kids

eso1212tr — Bilim Bülteni

Genç Gökadaların Beslenme Alışkanlıkları

14 Mart 2012

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan yeni gözlemler genç gökadaların büyüme süreçlerinin anlaşılması konusunda önemli bir katkı sağladı. Kendi türündeki en büyük tarama olan çalışmada gökbilimciler gökadaların gençlik çağlarında beslenme alışkanlıklarında değişikliğe gittiklerini buldular - zaman olarak bu Büyük Patlama’dan yaklaşık 3 ila 5 milyar yıl sonrasına karşılık geliyor. Gökadalar bu sürecin başlangıcında abur cubur olarak gazları tercih ederken, sonrasında çoğunlukla daha küçük başka gökadaları yutarak büyümeye devam ediyorlar.

Gökbilimciler şimdiye dek evrendeki en erken gökadaların şu anda tüm evreni dolduran etkileyici sarmal ve eliptik gökadalardan çok daha küçük olduklarını düşünüyorlardı.  Evrenin yaşamı boyunca gökadaların kilo alma alışkanlıkları belliydi, fakat yiyecekleri, beslenme alışkanlıkları halen gizemli bir şekilde duruyor. Özenle seçilen bazı gökadaların gençlik yıllarını araştıran yeni bir gökyüzü taraması, Büyük Patlama’dan 3 ila 5 milyar yıl sonrasındaki bazı gökadaları gözlemeyi hedefledi.

Uluslararası bir ekip ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki son teknoloji ürünü aygıtları kullanarak gerçekte ne olduğunu görmeye çalıştı. 100 saatten fazla süren gözlemlerle ekip şimdiye dek gaz-zengini gökadaların gelişimlerinin erken dönemlerine ait en büyük gözlem setini topladı [1].

“Büyüyen gökadalar iki farklı şekilde rekabet ediyor: büyük gökadalar küçükleri yediklerinde meydana gelen şiddetli çarpışma olayları, ya da gökadaların üzerine daha düzgün ve sürekli gaz akışı. Her iki yöntemde de yeterince çok yıldız oluşumu gözleniyor,” diye açıklıyor araştırmaya liderlik eden Thierry Contini (IRAP, Toulouse, Fransa).

Yeni sonuçlar Evren 3 ila 5 milyar yıl yaşındayken gökadaların yaşamlarındaki büyük değişime işaret ediyor. Evrenin oldukça erken dönemlerinde düzgün gaz akışı (eso1040) gökadaların oluşumunda büyük bir faktör gibi görünüyor, sonrasında ise gökada çarpışmaları önemli hale geliyor.

“Gökadaların nasıl büyüdükleri ve geliştirklerini anlamak için onları oldukça ayrıntılı olarak incelememiz gerekiyor. ESO’nun VLT’si üzerindeki SINFONI aygıtı genç ve uzak gökadaları incelemek için dünyanın en güçlü aletlerinden biri. Bir mikroskopun bir biyolog için yaptığı şeyi bizim için yapıyor.” diye ekliyor Thierry Contini.

Taramada gözlenen uzak gökadalar gökyüzünde sadece küçük bir nokta şeklindeler, fakat VLT ile birlikte kullanılan SINFONI aygıtı [2] ile elde edilen yüksek görüntü kalitesi gökbilimcilerin gökadaların farklı kısımlarının nasıl hareket ettiklerini ve hangi maddelerden oluştuklarını bir gözlem haritası üzerinde görmelerini sağlıyor. Burada bazı sürprizler ortaya çıkıyor.

“Bana göre en büyük sürpriz gazlarının dönme hareketi yapmadığı çok sayıda gökadanın keşfedilmesi oldu. Bize yakın çevrede bu tür gökadalar gözlenmiyor. Şu anki teorilerin hiç biri bu cisimlerle ilgili bir tahmin yürütemiyor,” diyor ekibin üyelerinden Benoît Epinat.

“Ayrıca gözlediğimiz genç gökadaların çoğunun dış kısımlarında beklenmedik miktarda ağır element varlığı tespit ettik — bugün gökadalarda gördüklerimizin tam tersi bu” diye ekliyor Thirry Contini.

Araştırma ekibi gözlemlerini ancak yeni analiz etmeye başladı. Gelecekte VLT’nin yanısıra bu gökadaları ALMA gibi tesislerle de gözlemeyi planlıyorlar, böylece soğuk gazların yerlerini tespit edebilirler. Gelecekte ise Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu bu tür çalışmaların erken Evrenin derinliklerine doğru genişletilmesinde oldukça önemli bir role sahip olabilir.

Notlar

[1] Gökyüzü taramasının adı MASSIV: VVDS'de SINFONI ile Kütle Üzerinden Tarama. VVDS ise VIMOS-VLT Derin Taraması. VIMOS, VLT tesisinde kullanılan Çoklu Nesnelerin Görünür Bölge Tayfölçeri olarak adlandırılan güçlü bir kamera ve tayfölçer. MASSIV taramasında gökadaları bulmak, uzaklıklarını ve diğer özelliklerini araştırmak için kullanıldı.

[2] SINFONI Yakın Kırmızı-Ötesinde Bütünleyici Alan Gözlemleri Tayfölçeri'dir. MASSIV taramasında kullanılan VLT üzerindeki bir aygıttır. SINFONI, görüntü kalitesini yükseltmek için uyarlamalı optik teknolojisini kullanan bir yakın kırmızı-ötesi (1.1-2.45 µm) bütünleyici alan tayfölçeridir. 

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Astronomy & Astrophysics dergisinde MASSIV taraması hakkındaki dört adet bilimsel makale ile açıklanmıştır.

Araştırma ekibinde T. Contini (Gezegen-bilim Astrofizik Araştırmaları Enstitüsü [IRAP], CNRS & Toulouse Üniversitesi, Fransa), B. Epinat (Marsilya Astrofizik Laboratuvarı, CNRS & Marsilya Üniversitesi, Fransa [LAM]), D. Vergani (Kozmik Fizik ve Astrofizi Enstitüsü-INAF, Bolonya, İtalya [IASF BO-INAF]), J. Queyrel (IRAP), L. Tasca (LAM), B. Garilli (Kozmik Fizik ve Astrofizi Enstitüsü-INAF, Milan, İtalya [IASF MI-INAF]), O. Le Fevre (LAM), M. Kissler-Patig (ESO), P. Amram (LAM), J. Moultaka (IRAP), L. Paioro (IASF MI-INAF), L. Tresse (LAM), C. López-Sanjuan (LAM), E. Perez-Montero (Andalucía Astrofizik Enstitüsü, Granada, İspanya), C. Divoy (IRAP) ve V. Perret (LAM) bulunmaktadır.

2012 yılı Avrupa Güney Gözlemevi'nin (ESO) kuruluşunun 50. yılını temsil etmektedir. Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 40-metre sınıfında Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1249)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Thierry Contini
Institut de Recherche en Astrophysique et Planétologie, CNRS & Université de Toulouse
Toulouse, France
Tel: +33 561 332 814
Cep: +33 662 641 268
E-posta: Thierry.Contini@irap.omp.eu

Richard Hook
ESO, La Silla, Paranal, E-ELT and Survey Telescopes Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1212.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1212tr
Adı:Galaxies, VIMOS-VLT Deep Survey (VVDS)
Tür:• Early Universe : Cosmology : Morphology : Deep Field
• X - Galaxies
• X - Cosmology
Facility:Very Large Telescope
Science data:2012A&A...546A.118V
2012A&A...539A..93Q
2012A&A...539A..92E
2012A&A...539A..91C

Görüntüler

Teenage galaxies in the distant Universe
Teenage galaxies in the distant Universe
sadece İngilizce
Teenage galaxies in the distant Universe (unannotated)
Teenage galaxies in the distant Universe (unannotated)
sadece İngilizce
Teenage galaxies in the distant Universe and the motions of their gas
Teenage galaxies in the distant Universe and the motions of their gas
sadece İngilizce
A Wide-field view of the sky around a field studied in the MASSIV survey
A Wide-field view of the sky around a field studied in the MASSIV survey
sadece İngilizce

Videolar

Zooming in on teenage galaxies in the distant Universe
Zooming in on teenage galaxies in the distant Universe
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...