Kids

eso1222tr — Görüntülü Bülten

ALMA Gözünü Erboğa A’ya Çevirdi

31 Mayıs 2012

Dikkat çekici gökada Erboğa A’nın Atacama Büyük Milimetre/milimetre-atlı Dizgesi (ALMA) ile alınan yeni görüntüsü, gökadanın merkezini örten ve görünür ışığı geçirmeyen toz boyunca yapılan gözlemlere ait benzeri görülmemiş görüntü kalitesi yeni gözlemevinin gökbilimcilere sunduğu imkanları gözler önüne seriyor. ALMA şu an halen Erken Bilimsel gözlemlerin yapılabildiği bir dönemde ve halen inşa halinde, fakat bu haliyle bile kendi türündeki en güçlü teleskop durumunda. Gözlemevinin büyüyen teleskopu artan kapasitesiyle çalışacağı gelecek dönem Gözlem Çağrılarını henüz yeni yayınladı.

Erboğa A [1] büyük kütleli bir eliptik radyo gökadasıdır — güçlü radyo dalgaları yaymaktadır — en göze çarpan özelliği ise gökyüzündeki radyo gökadaların [2] en yakın olanıdır. Bu nedenle Erboğa A farklı birçok teleskop tarafından gözlenmiştir. Oldukça parlak olan merkezi Güneş'ten 100 milyon kat daha büyük bir kütleye sahip bir süper kütleli karadeliğe ev sahipliği yapmaktadır.

Görünür ışıkta, gökadanın en belirgin özelliği merkezi kısmını örten karanlık bantlardır (örneğin bkz. eso1221). Bu tozlu bölgeler bünyelerinde çok miktarda gaz, toz ve genç yıldız barındırıyor. Güçlü radyo ışımalarıyla birlikte bu yapılar Erboğa A gökadasının dev bir eliptik gökada ile daha küçük sarmal bir gökadanın çarpışmasından kalan tozlı bandın sonucu olduğuna kanıt teşkil ediyor.

Merkezi bölgedeki toz boyunca gözlem yapabilmek için gökbilimcilerin ışığın daha uzun dalgaboylarında gözlem yapmaları gerekiyor. Erboğa A'nın ALMA ile alınan bu yeni görüntüsü bir milimetre civarındaki dalgaboyları ile yakın-kırmızı-ötesi ışıkta yapılan gözlemlerin birleştirilmesiyle oluşturuldu. Böylece gökadanın parlak merkezi boyunca uzanan tozun etkisi ortadan kaldırılarak berrak bir görüntü elde edildi.

Burada yeşil, sarı ve turuncu renklerde gösterilen yeni ALMA gözlemleri gökada içindeki gaz bulutlarının konum ve hareketlerini gözler önüne sermektedir. Bunlar şimdiye kadar gerçekleştirilen en duyarlı ve keskin gözlemlerdir. ALMA karbon monoksit gazı molekülleri tarafından yayılan dalgaboyu 1.3 milimetre civarındaki sinyalleri tespit etmek için ayarlandı. Gökada içindeki gazın hareketi bu Doppler etkisi nedeniyle dalgaboyunda hafif değişimlere sebep olmaktadır [3]. Bu hareket görüntüde değişen renklerle gösterilmektedir. Yeşil bölgeyi işaret eden gaz bize doğru hareket etmekte iken, turumcu bölgeyle belirlenen gaz ise uzaklaşmaktadır. Merkezin solundaki gazın bize doğru yaklaştığını görebiliyoruz, diğer yandan merkezin sağındaki gaz ise bizden uzaklaşıyor, bunun anlamı, gaz gökada çevresinde dolanıyor.

ALMA gözlemleri Erboğa A'nın ESO Yeni Teknoloji Teleskopu'na (NTT) bağlı olan SOFI aleti ile elde edilen yakın-kırmızı-ötesi görüntüsüne eklenmiştir. Görüntü tozun görüntüleme etkisini ortadan kaldıran yenilikçi bir teknik kullanılarak analiz edilmiştir (eso0944). Altın renklerde ışıldayan belirgin bir küme ve yıldızlar halkasını görüyoruz, bunlar dev eliptik gökadanın kütleçekimsel etkileriyle parçalara ayrılan sarmal gökadanın kalıntılarıdır.

Kırmızı ötesinde NTT ile görülen yıldız halkaları ile milimetre dalgaboylarında ALMA ile görülen gaz arasındaki doğrultuda gökada içerisindeki benzer yapıların farklı yönleri açığa çıkmaktadır. Bu ALMA ile gerçekleştirilen yeni gözlemlerin diğer teleskoplarla nasıl uyum sağladığına bir örnektir.

ALMA'nın Şili'nin kuzeyindeki Chajnantor Platosu'nda devam eden inşası 2013 yılında 66 yüksek-hassasiyetli antenin tamamen kullanıma girmesiyle tamamlanacaktır. Antenlerin yarısı şimdiden kuruldu (bkz ann12035). Kısmi dizge ile yapılan erken bilimsel gözlemler 2011 yılında başladı (bkz eso1137), ve şimdiden olağanüstü sonuçlar alınmaya başlandı (örneğin bkz eso1216). Erboğa A'nın ALMA gözlemleri teleskopun İşletilmesi ve Bilimsel Doğruluğunun tespiti aşaması için gerçekleştirilmiştir.

ALMA projesi Şili Cumhuriyeti ile işbirliğinde bir Avrupa, Kuzey Amerika ve Doğu Asya ortaklığıdır. ALMA Avrupa'da ESO tarafından, Kuzey Amerika'da ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ve Kanada Ulusal Araştırma Vakfı (NRC) ile Tayvan Ulusal Bilim Konseyi (NSC) işbirliği tarafından, Doğu Asya'da Tayvan'daki Sinica Akademisi (AS) işbirliği ile Japonya Ulusal Doğa Bilimleri Enstitüsü tarafından desteklenmektedir. ALMA'nın yapımı ve işletilmesi Avrupa kısmında ESO tarafından, Kuzey Amerika kısmında Üniversiteler Birliği Kuruluşu (AUI) tarafından yönetilen Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi (NRAO) tarafından, Doğu Asya kısmında Japonya Ulusal Gökbilim Gözlemevi (NAOJ) tarafından yürütülmektedir. Birleşik ALMA Gözlemevi (JAO), birleştirilmiş liderliği ve ALMA'nın oluşturulması, idaresi ve işletilmesinin yönetimini sağlamaktadır. 

Notlar

[1] Bu gökada Erboğa A olarak adlandırılıyor çünkü 1950'lerde Erboğa takımyıldızında keşfedilen ilk önemli radyo dalgaları kaynağı idi. Aynı zamanda NGC 5128 olarak da gösterilir. Gökada İngiliz gökbilimci James Dunlop tarafından 4 Ağustos 1826'da keşfedilmiştir.

[2] Erboğa A yaklaşık 12 milyon ışık-yılı uzaklıkta, güney takımyıldızı Erboğa doğrultusunda bulunmaktadır.

[3] Doppler etkisi dalga kaynağına göre hareket halinde olan bir gözlemci için dalganın dalgaboyunda ölçülen değişikliktir. Uzaydaki toz bulutlarında bulunan moleküller iyi-bilinen dalgaboylarında ışık yayarlar, bu bulutların hareketi tespit edilen dalgaboylarında hafif değişimlere neden olur. 

Daha fazla bilgi

2012 yılı Avrupa Güney Gözlemevi'nin (ESO) kuruluşunun 50. yılını temsil etmektedir. Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 40-metre sınıfında Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

Bağlantılar

İletişim

Elif Beklen
Süleyman Demirel Üniversitesi, Fizik Bölümü, ESON Türkiye Ekibi
Isparta, Türkiye
Tel: +90 246 211 40 47
E-posta: elif.beklen@gmail.com

Douglas Pierce-Price
ESO Public Information Officer
Garching, Germany
Tel: +49 89 3200 6759
E-posta: dpiercep@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1222.
Bookmark and Share

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1222tr
Adı:Centaurus A
Tür:• Local Universe : Galaxy : Activity : AGN
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array

Görüntüler

The radio galaxy Centaurus A, as seen by ALMA
The radio galaxy Centaurus A, as seen by ALMA
sadece İngilizce
The strange galaxy Centaurus A in the constellation of Centaurus
The strange galaxy Centaurus A in the constellation of Centaurus
sadece İngilizce

Videolar

Zooming in on the radio galaxy Centaurus A, as seen by ALMA
Zooming in on the radio galaxy Centaurus A, as seen by ALMA
sadece İngilizce
Panning over the radio galaxy Centaurus A, as seen by ALMA
Panning over the radio galaxy Centaurus A, as seen by ALMA
sadece İngilizce

Karşılaştırmalı Görüntüler

The radio galaxy Centaurus A, as seen by ALMA (mouseover comparison)
The radio galaxy Centaurus A, as seen by ALMA (mouseover comparison)
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...