eso1332tr — Bilim Bülteni

Karadeliğin Şiddeti

VLT Samanyolu’nun merkezindeki dev karadeliğe yaklaşan bir gaz bulutunu canlı olarak izledi

17 Temmuz 2013

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu ile yapılan yeni gözlemler ilk kez gökadanın merkezinde bulunan dev bir karadeliğin parçalarına ayırdığı bir gaz bulutunu gösterdi. Bulutun çekim gücüyle uzayan yapısı, baş tarafının karadeliğe en yakın noktada saatte 10 milyon km’den fazla hızla ilerlemesine yol açarken, kuyruk kısmının halen bulutu izleyerek karadeliğe doğru düşmekte olduğu gözlendi.

2011 yılında ESO’nun Çok Büyük Teleskopu Dünya’nın kütlesinin birkaç katı büyüklüğünde bir gaz bulutunun Samanyolu’nun merkezindeki karadeliğe doğru hızla ilerlediğini keşfetmişti (eso1151) [1]. Bu bulut şimdi en yakın geçişini yapıyor ve karadeliğin olağanüstü kütleçekim alanına girerek muazzam miktarda uzamaya maruz kalıyor.

"Bulutun ön ucundaki gaz şimdi 160 milyar kilometreden daha fazla bir uzunluğa ulaşarak karadeliğe en yakın noktada dolanıyor. Ve içeriye düşmesi için en yakın noktaya sadece 25 milyar kilometreden biraz fazla bir mesafe var karadeliğe düşmesine ramak kaldı, " diye açıklıyor gözlem takımına liderlik eden Stefan Gillessen (Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsü, Garching, Almanya) [2]. "Bulut o kadar uzun bir hale geldi ki, karadeliğe yakınlaşma süreci tek bir olay olmaktan çıkarak bir yıldan fazla bir süre devam edecek".

Bulut uzadıkça onu gözlemek için ihtiyaç duyulan ışık miktarı da azalıyor. Ancak VLT üzerindeki SINFONI aygıtı ile 20 saatten fazla bir süre boyunca karadeliğe yakın bölgeyi gözleyerek — toplam alan tayfçekeri ile bu bölgeye ait en uzun gözlem zamanı [3] — ekip merkezdeki karadeliğe doğru düşmekte olan bulutun farklı bölgelerinin hızlarını ölçmeyi başardı [4].

"Yeni gözlemlerde gördüğümüz en heyecan verici olay bulutun baş kısmının yörüngede bize doğru saatte 10 milyon kilometreden fazla bir hızla ilerlemesini görmek oldu ışık hızının % 1’I oranında bir hız bu, " diye ekliyor bölgeyi yirmi yıldan fazla süredir araştıran grubun lideri Reinhard Genzel. "Bunun anlamı bulutun ön kısmının hali hazırda karadeliğe en yakın geçişini yapmış olmasıdır. "

Gaz bulutunun kökeni halen gizemini korurken, gökbilimcilerin herhangi bir tahmini bulunmuyor [5]. Yeni gözlemlerin olasılıkları düşüreceği düşünülüyor.

"Bir bilim-kurgu filmindeki talihsiz bir astronot gibi, bulutun spagettiye benzeyen bir yapıya dönüştüğünü görüyoruz. Yani büyük ihtimalle bir yıldıza sahip değil, " diye sonlandırıyor Gillessen. "Şimdilik gazın, karadeliğin etrafında bulunan yıldızlardan kaynaklanabileceğini düşünüyoruz. "

Gökadanın merkezindeki bu eşsiz olayın düğüm noktası şimdi çözülüyor ve bu bölge dünya genelindeki gökbilimcilerce yakından izleniyor. Bu yoğun gözlem kampanyası bol miktarda veri sağlayacak, sadece gaz bulutunun kökeni çözülmekle kalmayıp [6], daha önce gözlenmemiş karadeliğe yakın bölgelerin de araştırılması ve süper-güçlü kütleçekiminin etkileri hakkında da yeni bilgiler sağlanacak.

Notlar

[1] Samanyolu’nun merkezindeki karadeliğin kütlesinin Güneş’in bir milyon katı kadar olduğu tahmin ediliyor ve resmi olarak Sgr A* (Sagittarius A yıldızı olarak seslendiriliyor) olarak biliniyor. Bu, şimdiye kadar bilinen en yakın karadeliktir ve karadelikleri detaylı olarak araştırabilmek için en iyi yerdir. Gökadanın merkezindeki karadeliğe ve çevresine ait çalışmalar ESO’nun en iyi on gökbilim keşfi listesinin birinci sırasındadır.

[2] En yakın geçişin uzaklığı yaklaşık olarak Güneş-Neptün mesafesinin beş katıdır.  Bu, kütlesi Güneş’in dört milyon katı bir karadeliğe olan cesaret verici bir yakınlık!

[3] Bir toplam alan tayfçekerinde her piksele düşen ışık ayrı ayrı kendisini oluşturan renk bileşenlerine ayrılır ve her bir piksel için tayflar kaydedilir. Tayf böylece tekil olarak analiz edilebilir ve örneğin gözlenen nesnenin her bir kısmına ait hızlar ve kimyasal özelliklerin bir haritası çıkartılabilir.

[4] Araştırma ekibi ayrıca hareket halindeki bulutun karadeliğin etrafındaki herhangi bir gaz ortamıyla etkileşimine dair kanıtlar da görmeyi bekliyor. Şimdiye kadar birşey bulunamadı, ancak daha sonraki gözlemlerde bu tür etkilerin araştırılması planlanıyor.

[5] Gökbilimciler gaz bulutunun karadeliğin etrafındaki yıldızların yıldız rüzgarları tarafından oluşturulduğunu düşünüyorlar. Ya da muhtemelen gökada merkezinden dışarıya atılan bir jet sonucunda. Diğer bir seçenek bir zamanlar gazın merkezinde bir yıldız olduğuydu. Bu durumda gaz ya yıldızdan kaynaklanan bir rüzgarla ya da yıldızın etrafındaki gezegen-oluşturan gaz ve toz diski sayesinde oluştu.  

[6] Gökadanın merkezindeki bu olay aydınlandıkça, gökbilimciler bulutun evriminin tamamen kütleçekimsel ve gelgitsel yapıdan ziyade, karmaşık, türbülans hidro-dinamiği şeklini almasını bekliyor. 

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Astrophysical Journal adlı dergide S. Gillessen ve arkadaşlarınca "Pericenter passage of the gas cloud G2 in the Galactic Center" başlığı ile kaleme alınan bir makale şeklinde yayınlanmıştır.

Araştırma ekibinde S. Gillessen (Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsü, Garching, Almanya [MPE]), R. Genzel (MPE; Fizik ve Gökbilim Bölümü, California Üniversitesi, Berkeley, ABD), T. K. Fritz (MPE), F. Eisenhauer (MPE), O. Pfuhl (MPE), T. Ott (MPE), M. Schartmann (Ludwig-Maximilians-Üniversitesi, Münih, Almanya [USM]; MPE), A. Ballone (USM; MPE) ve A. Burkert (USM; MPE) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 39-metre ayna çaplı Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Stefan Gillessen
Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 30000 3839
E-posta: ste@mpe.mpg.de

Reinhard Genzel
Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 30000 3281
E-posta: genzel@mpe.mpg.de

Richard Hook
ESO, La Silla, Paranal, E-ELT & Survey Telescopes Press Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
E-posta: rhook@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1332.
Bookmark and Share

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1332tr
Adı:Milky Way, Milky Way Galactic Centre, Sgr A*
Tür:• Milky Way : Galaxy : Component : Central Black Hole
• X - Quasars & Black Holes
Facility:Very Large Telescope
Science data:2013ApJ...774...44G

Görüntüler

Images of gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
Images of gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Simulation of gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
Simulation of gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
Gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way (annotated)
Gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way (annotated)
sadece İngilizce
Images of gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the galaxy
Images of gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the galaxy
sadece İngilizce

Videolar

Simulation of gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
Simulation of gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
Gas cloud being ripped apart by the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Gas cloud falling in towards the black hole at the centre of the Milky Way
Gas cloud falling in towards the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...