eso1417tr — Kurumsal Bülten

SPHERE Ötegezegen Görüntüleyicisi İle İlk Işık

Devrimsel yeni VLT aygıtı teleskopa kuruldu

04 Haziran 2014

SPHERE — Spektro Polarimetrik Yüksek-karşıtlık Ötegezegen Araştırma aygıtı — ESO’nun Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde bulunan Çok Büyük Teleskop’u (VLT) üzerine takıldı ve ilk ışığı alındı. Bu güçlü ve yeni aygıt sayesinde birden fazla gelişmiş ötegezegen araştırma teknolojisi bir araya getirilmiş oldu. Yeni sistem var olan teknolojiden çarpıcı bir şekilde ileride ve ilk gözlem günlerinde bile yakın yıldızların etrafındaki tozlu disklerin etkileyici görüntülerini elde etmiş durumda. SPHERE birçok Avrupa enstitüsü ve konsorsiyumu tarafından geliştirildi, bunlara ESO ortaklığında Fransa’daki Grenoble Gezegenbilim ve Astrofizik Enstitüsü liderlik etti. Artık ötegezegenlerin ve kalıntı disklerinin detaylı çalışmalarında devrimsel yenilikler bekleniyor.

SPHERE Avrupa’daki kabul edilme testini Aralık 2013’te geçti ve Paranal’a doğru yola çıktı. Duyarlı bir şekilde tekrar bir araya getirilme işlemi Mayıs 2014’te tamamlandı ve aygıt şu anda VLT Birim Teleskop 3 üzerine takılmış durumda. SPHERE VLT için üretilen ikinci nesil aygıtların en sonuncusudur (ilk üçü X-shooter, KMOS ve MUSE idi).

SPHERE birçok gelişmiş tekniği bir araya getirerek doğrudan gezegen görüntüleme konusundaki en ileri karşıtlık noktasına ulaşmıştır — ilk kez bir ötegezegeni doğrudan görüntüleyen NACO ile elde edilenin çok ötesine. SPHERE’in bu etkileyici performansa ulaşabilmesi için özellikle uyarlamalı optik, özel dedektörler ve koronograf bileşenlerinde ileri teknolojilerin geliştirilmesi gerekliydi.

SPHERE çok karmaşık bir aygıt. Tasarım, inşa ve kurulum aşamalarında birçok insanın zorlu çalışmaları sayesinde şu anda beklentilerimizi aşmış durumda. Harika!” diyor  SPHERE projesinin ana yürütücüsü Jean-Luc Beuzit, Grenoble Gezegenbilim ve Astrofizik Enstitüsü, Fransa.

SPHERE’in ana hedefi doğrudan görüntüleme ile yakın yıldızların etrafındaki dev ötegezegenleri bulmak ve karakterize etmek [1]. Bu oldukça zorlayıcı bir görev çünkü bu tür gezegenler hem yıldızlarına çok yakınlar hem de oldukça sönükler. Normal bir görüntüde, en iyi koşullarda bile, yıldızdan gelen ışık gezegenden kaynaklanan zayıf ışığı  tamamen örter. Bu nedenle SPHERE’in tüm tasarımı göz kamaştırıcı bir yıldızın etrafındaki gökyüzünün oldukça küçük bir kısmında en yüksek karşıtlığa ulaşabilmeye odaklı olarak gerçekleştirildi.

SPHEE tarafından kullanılan üç yeni tekniğin ilki, yeryüzü atmosferinin etkilerini düzelten aşırı uyarlamalı optiktir, böylece daha keskin görüntüler elde edilmekte ve ötegezegenin karşıtlığı arttırılmaktadır. İkinci olarak, bir koronograf ile yıldızdan gelen ışık örtülerek karşıtlık ölçümünde daha da ileriye gidilmektedir. Son olarak ise, diferansiyel görüntüleme ile yıldız ve gezegenden gelen ışıklar renk ve kutuplanma özelliklerine göre birbirlerinden ayrıştırılmaktadır — ve bu gizli farklar şu anda görünmeyen ötegezegenlere kadar genişletilebilecektir (ann13069, eso0503) [2].

SPHERE şu enstitüler tarafından tasarlanarak üretilmiştir: Grenoble Gezegenbilim ve Astrofizik Enstitüsü; Max-Planck Gökbilim Enstitüsü, Heidelberg; Marsilya Astrofizik Laboratuvarı; Paris Gözlemevi ve Astrofizik Enstrümantasyon Laboratuvarı; Nice Lagrange Laboratuvarı; ONERA; Cenevre Gözlemevi; Padova Gökbilim Gözlemevi koordinatörlüğünde İtalya Ulusal Astrofizik Gözlemevi; ETH Zürih Gökbilim Enstitüsü; Amsterdam Üniversitesi Gökbilim Enstitüsü; Hollanda Gökbilim Araştırmaları Okulu (NOVA-ASTRON) ve ESO.

İlk ışık gözlemlerinde SPHERE’in farklı modlarında birçok test hedefi gözlendi. Bunlar arasında yakın yıldız HR 4796A’nın etrafındaki toz halkasının en iyi görüntüsü de bulunuyor. Görüntüde sadece halkanın olağanüstü belirginliği değil, aynı zamanda SPHERE’in görüntünün merkezindeki parlak yıldız ışığını da nasıl önlediği açık bir şekilde gösteriliyor.

SPHERE’in devam eden test ve bilimsel doğrulama gözlemlerinden sonra, aygıt gökbilim camiasının kullanımına 2014’ten sonra sunulacak.

Bu sadece bir başlangıç. SPHERE eşsiz güçte bir alet ve önümüzdeki yıllarda şaşırtıcı birçok sürprizin ortaya çıkacağından hiç şüphe yok,” diye yorumluyor Jean-Luc Beuzit.

Notlar

[1] Şu anda bilinen ötegezegenlerin çoğu dolaylı yöntemlerle keşfedildi — bunlar ev sahibi yıldızın dikey hız değişimleri, ya da yıldızın önünden geçiş yapan gezegenin ışık eğrisinde meydana getirdiği azalmaların ölçümüdür. Şimdiye kadar sadece birkaç gezegen doğrudan görüntülenebilmiştir (eso0515, eso0842).

[2] SPHERE tarafından kullanılan basit bir başka hile ise nesnenin birçok görüntüsünü almak ancak her bir görüntü arasında belirgin döndürmeler sağlamaktır. Dönen görüntülerdeki özellik, görüntüleme sürecindeki işlem hatalarıdır, ancak aynı yerde kalan özellikler ise gökyüzündeki gerçek nesnelerdir.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 39-metre ayna çaplı Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 - 1250
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Jean-Luc Beuzit
Institut de Planétologie et d'Astrophysique de Grenoble
Grenoble, France
Tel: +33 4 76 63 55 20
Cep: +33 6 87 39 62 85
E-posta: Jean-Luc.Beuzit@obs.ujf-grenoble.fr

Markus Feldt
Max-Planck-Institut für Astronomie
Heidelberg, Germany
Tel: +49 6221 528 262
E-posta: mfeldt@mpia.de

Markus Kasper
ESO
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6359
E-posta: mkasper@eso.org

Norbert Hubin
ESO
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6517
E-posta: nhubin@eso.org

Richard Hook
ESO education and Public Outreach Department
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1417.
Bookmark and Share

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1417tr
Adı:SPHERE
Tür:• Unspecified : Technology : Observatory : Instrument
Facility:Very Large Telescope

Görüntüler

SPHERE images the dust ring around the star HR 4796A
SPHERE images the dust ring around the star HR 4796A
sadece İngilizce
SPHERE image of Saturn’s moon Titan
SPHERE image of Saturn’s moon Titan
sadece İngilizce
The SPHERE instrument attached to the VLT
The SPHERE instrument attached to the VLT
sadece İngilizce
The SPHERE instrument attached to the VLT
The SPHERE instrument attached to the VLT
sadece İngilizce
SPHERE being prepared for first light
SPHERE being prepared for first light
sadece İngilizce
The SPHERE instrument on the final stage of its journey to the VLT
The SPHERE instrument on the final stage of its journey to the VLT
sadece İngilizce
The SPHERE instrument is lifted into the dome of ESO’s VLT Unit Telescope 3
The SPHERE instrument is lifted into the dome of ESO’s VLT Unit Telescope 3
sadece İngilizce
Saturn's moon Titan observed using the polarimetric mode of SPHERE
Saturn's moon Titan observed using the polarimetric mode of SPHERE
sadece İngilizce
The very faint companion star to Iota Sagitarii seen with SPHERE
The very faint companion star to Iota Sagitarii seen with SPHERE
sadece İngilizce

Videolar

The SPHERE instrument during installation on the VLT
The SPHERE instrument during installation on the VLT
sadece İngilizce
ESOcast 60: A Polarised View of Exoplanets
ESOcast 60: A Polarised View of Exoplanets
sadece İngilizce
Adaptive Optics and SPHERE
Adaptive Optics and SPHERE
sadece İngilizce
Cutaway animation of the SPHERE instrument on the VLT
Cutaway animation of the SPHERE instrument on the VLT
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...