eso1431tr — Bilim Bülteni

Gökada Metropolünün Gizemli İnşası

APEX öncül-kümedeki gizemli yıldız oluşumunu ortaya çıkardı

15 Ekim 2014

APEX teleskopunu kullanan gökbilimciler Evren'in erken dönemlerinde oluşan dev bir gökada kümesini görüntüledi ve burada gerçekleşen yıldız oluşumunun sadece toz tarafından engellenmediğini ayrıca beklenmedik yerlerde gerçekleştiğini de gözler önüne serdi. İlk kez yıldız oluşumunun bu tür bir nesne içerisinde mümkün olduğu konusunda fikir birliğine varılıyor.

Gökada kümeleri kütleçekim kuvveti tarafından bir arada tutulan Evren'deki en büyük nesneler olup oluşumları çok iyi anlaşılamamıştır. Örümcek ağı gökadası (resmi adıyla MRC 1138-262 [1]) ve çevresi ESO teleskopları ve diğer teleskoplarca [2] 20 yıldır araştırılmaktadır, ve on milyar yıl önce oluşum aşamasındaki bir öncül kümenin en iyi örneklerinden birine ev sahipliği yaptığına inanılmaktadır.

Ancak Helmut Dannerbauer (Vienna Üniversitesi, Avusturya) ve ekibi hikayenin henüz tamamlanmadığını düşünüyor. Yıldız oluşumunun karanlık tarafını ortaya çıkarmak ve Örümcek ağı gökadası içerisinde tozun arkasında gerçekleşen yıldız oluşum miktarını bulmak istiyorlar.

Araştırma ekibi Şili'de bulunan APEX teleskopu üzerindeki LABOCA kamerasını kullanarak Örümcek ağı gökadasını milimetre-altı dalgaboyunda gözledi  - bu dalgaboyunda yayılan ışık kalın toz bulutları boyunca, onlardan etkilenmeden ilerleyebilmektedir. LABOCA geniş bir görüş alanına sahip ve bu tarama için mükemmel bir aygıttır.

Carlos De Breuck (ESO'da APEX proje bilimcisi ve yeni çalışmanın ikinci yazarı) şunu vurguluyor: "Bu şimdiye kadar APEX ile gerçekleştirilen en derin gökyüzü gözlemidir ve teknolojiyi son sınırına kadar zorlamaktadır - aynı zamanda yüksek irtifadaki, deniz seviyesinden 5050 metre yukarıda APEX yerleşekesinde çalışma sabrı gösteren bir ekip gerektirmektedir."

APEX gözlemlerine göre Örümcek ağı bölgesinde, çevredeki alana göre dört kat daha fazla kaynak bulunmaktadır. Dikkatli bir şekilde verileri diğer dalgaboylarında gerçekleştirilen tamamlayıcı gözlemlerle birleştiren ekip, bu kaynaklardan çoğunun gökada kümesinden aynı uzaklıkta bulunduğunu tespit etti, bu sayede bunların oluşmakta olan kümenin bir parçası olduğu ortaya çıkarıldı.

Helmut Dannerbauer şöyle açıklıyor: "Yeni APEX gözlemleri bu mega yıldız şehrinde yaşayan sakinlerin tam bir sayısına ulaşmamız için gerekli olan son parçayı da eklemiş oldu. Bu gökadalar halen ouşum aşamasındalar, aynı Dünya'daki inşaat alanları gibi, buralar da, oldukça tozlu görünüyorlar."

Ancak yeni tespit edilen bir yıldız oluşumu bölgesine baktıklarında ekibi bekleyen bir sürpriz vardı. Bu bölgenin gökadaya bağlanan geniş iplikçiklerin olduğu bölgede yer almasını bekliyorlardı. Tersine, çoğunlukla tek bir bölgede yoğunlaşmış olarak buldular, bu yer ise öncül küme içerisindeki Örümcek ağı gökadasının merkezinde bile değildi [3].

Helmut Dannerbauer son olarak şunları söylüyor: "Örümcek ağı gökadası içindeki gizli yıldız oluşumlarını bulmayı hedefledik - ve bunu başardık - ancak başka bir gizemi ortaya çıkardık; burası beklediğimiz yer değildi! Bu mega şehir asimetrik olarak büyüyor."

Hikayenin devamı için daha fazla gözlem gerekiyor - ALMA ise sonraki adımların atılması ve bu tozlu bölgenin çok daha detaylı bir şekilde araştırılabilmesi için mükemmel bir alet.

Notlar

[1] örümcek ağı gökadası süper kütleli bir gökada içermektedir ve bu güçlü bir radyo dalgası kaynağıdır - ki bu sayede gökbilimciler tarafından ilk kez dikkat çekilmiştir.

[2] Bu bölge farklı ESO teleskoplarınca 1990'ların ortasından bu yana yoğun bir şekilde gözlenmiştir. MRC 1138-262 (Örümcek ağı) radyo gökadasının kırmızıya kayma (ve dolayısıyla uzaklık değeri) ilk kez La Silla'da ölçülmüştür. VLT üzerindeki ilk ziyaretçi modu FORS gözlemleri öncül kümeyi keşfetmiştir ve sonradında yapılan gözlemlerde ISAAC, SINFONI, VIMOS ve HAWK-I kullanılmıştır. APEX LABOCA verileri ise ESO teleskoplarından alınan optik ve yakın kırmızı-ötesi veri setlerini tamamlamıştır. Araştırma ekibi ayrıca 12 saatlik VLA görüntülerini kullanarak optik görüntülerdeki LABOCA kaynaklarını çapraz belirleme işlemine tabi tutmuşlardır.

[3] Bu tozlu yıldız oluşumları bölgelerinin bugün etrafımızdaki yakın gökada kümelerinde görülenler gibi, eliptik gökadalara evrildikleri düşünülmektedir.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Dannerbauer, Kurk, De Breuck ve arkadaşlarınca kaleme alınan "An excess of dusty starbursts related to the Spiderweb galaxy" başlıklı bir makale olarak Astronomy & Astrophysics adlı dergide 15 Ekim 2014 tarihinde yayınlanmıştır.

APEX, Max Planck Radyo Gökbilim Enstitüsü (MPIfR), Onsala Uzay Gözlemevi (OSO) ve ESO arasındaki bir işbirliğidir. APEX'in Chajnantor'daki işletimi ESO'ya aittir.

Araştırma ekibinde H. Dannerbauer (University of Vienna, Avusturya), J. D. Kurk (Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik, Garching, Almanya), C. De Breuck (ESO, Garching, Almanya), D. Wylezalek (ESO, Garching, Almanya), J. S. Santos (INAF–Osservatorio Astrofisico di Arcetri, Florence, İtalya), Y. Koyama (National Astronomical Observatory of Japan, Tokyo, Japonya [NAOJ]; Institute of Space Astronomical Science, Kanagawa, Japonya), N. Seymour (CSIRO Astronomy and Space Science, Epping, Avustralya), M. Tanaka (NAOJ; Kavli Institute for the Physics and Mathematics of the Universe, The University of Tokyo, Japonya), N. Hatch (University of Nottingham, Birleşik Krallık), B. Altieri (Herschel Science Centre, European Space Astronomy Centre, Villanueva de la Cañada, İspanya [HSC]), D. Coia (HSC), A. Galametz (INAF–Osservatorio di Roma, İtalya), T. Kodama (NAOJ), G. Miley (Leiden Observatory, Hollanda), H. Röttgering (Leiden Observatory), M. Sanchez-Portal (HSC), I. Valtchanov (HSC), B. Venemans (Max-Planck Institut für Astronomie, Heidelberg, Almanya) ve B. Ziegler (University of Vienna) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 39-metre ayna çaplı Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 - 1250
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Helmut Dannerbauer
University of Vienna
Vienna, Austria
Tel: +43 1 4277 53826
E-posta: helmut.dannerbauer@univie.ac.at

Carlos De Breuck
ESO APEX Project Scientist
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6613
E-posta: cdebreuc@eso.org

Richard Hook
ESO, Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1431.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1431tr
Adı:Spiderweb Galaxy
Tür:Early Universe : Galaxy : Grouping : Cluster
Facility:Atacama Pathfinder Experiment
Science data:2014A&A...570A..55D

Görüntüler

Artist's impression of a protocluster forming in the early Universe
Artist's impression of a protocluster forming in the early Universe
sadece İngilizce
APEX view of the region around the Spiderweb galaxy
APEX view of the region around the Spiderweb galaxy
sadece İngilizce
The Spiderweb Galaxy and its surroundings (full ACS view)
The Spiderweb Galaxy and its surroundings (full ACS view)
sadece İngilizce
Wide-field image of the Spiderweb galaxy (ground-based image)
Wide-field image of the Spiderweb galaxy (ground-based image)
sadece İngilizce

Videolar

Artist’s impression of a protocluster forming in the early Universe
Artist’s impression of a protocluster forming in the early Universe
sadece İngilizce
Artist’s impression of a protocluster forming in the early Universe (Fulldome)
Artist’s impression of a protocluster forming in the early Universe (Fulldome)
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...