eso1536tr — Görüntülü Bülten

Utangaç Bir Komşu Gökada

16 Eylül 2015

ESO’nun La Silla Gözlemevi’nde bulunan 2.2-metrelik MPG/ESO teleskopu üzerindeki Geniş Alan Görüntüleyicisi ile alınan bu yeni görüntüde gökadamız Samanyolu’nun yakın bir komşusu olan Heykeltıraş Cüce Gökadası yer alıyor. Yakın olmalarının yanı sıra, her iki gökadanın da geçmişleri ve karakterleri birbirlerinden farklıdır. Bu gökada Samanyolu’ndan çok daha küçük ve yaşlıdır, bu sayede Evren’in erken dönemlerinde hem yıldız hem de gökada oluşumunu araştırmak için değerli bir nesne haline gelmektedir. Bununla birlikte, sönük olması nedeniyle, bu gökadayı araştırmak kolay bir görev değildir.

Heykeltıraş Cüce Gökadası — ayrıca Heykeltıraş Cüce Eliptik ya da Heykeltıraş Cüce Küresi olarak da bilinmektedir — bir cüce küresel gökada olup, Samanyolu’nun etrafındaki bilinen on dört uydu gökadadan biridir [1]. Bu gökada gezginleri Samanyolu’nun sarmal kollarının ötesine ulaşan küresel ve yoğun dış bölgesine (hale) yakın konuşlanmışlardır. İsmiyle belirtildiği gibi, bu gökada güney gökküresi takımyıldızlarından Heykeltıraş doğrultusunda ve yeryüzünden yaklaşık 280 000 ışık-yılı uzaklıkta yer almaktadır. Yakın olmasına rağmen, gökada ancak 1937’de keşfedilmiş olup, bunun nedeni sönük yıldızları ve gökyüzündeki ince dağılımlarıdır.

Ayırt edilmeleri zor olsa da, Heykeltıraş Cüce Gökadası, Samanyolu’nun etrafında bulunan sönük cüce gökadaların ilkidir. Minik gökada keşfedildiği sırada gökbilimcilerin şekil bakımından ilgisini çekmiş olsa da, şimdilerde gökbilimcilerin Evren’in geçmişini derin bir şekilde incelemelerinde önemli bir rol oynamaktadır.

Samanyolu’nun, diğer tüm büyük gökadalar gibi, Evren’in oluşumunun ilk aşamalarında daha küçük gökadaların bir araya toplanması ile oluştuğu düşünülüyor. Eğer bu küçük gökadaların bir kısmı bugün halen mevcutsa, oldukça yaşlı birçok yıldız içermeleri gerekiyor. Heykeltıraş Cüce Gökadası ilkel bir gökada olarak bu durumu karşılıyor, görüntüde görünür halde çok sayıda yaşlı yıldız bulunuyor.

Gökbilimciler gökada içindeki yıldızların yaşlarını belirleyebiliyorlar çünkü yaydıkları ışık sadece az miktarda ağır kimyasal element imzası taşıyor. Bu ağır elementler gökadaların içinde  nesilden nesilde devam eden yıldızlar tarafından toplanıyor. Az miktarda ağır element varlığı Heykeltıraş Cüce Gökadası içinde bulunan yıldızların ortalama yaşlarının yüksek olduğu anlamına geliyor.

Bu miktardaki yaşlı yıldız varlığı Heykeltıraş Cüce Gökadası’nı yıldız oluşumunun en erken dönemlerini araştırmak için öncelikli hedeflerden biri hale getiriyor. Yeni gerçekleştirilen bir çalışmada, gökbilimciler gökada için uygun olan tüm verileri birleştirerek bir cüce küresel gökada için şimdiye kadarki en hassas yıldız oluşum geçmişini oluşturdular. Genç insanların şehir merkezlerine doluşmaları gibi, bu taze yıldız toplulukları gökadanın merkezine doğru yoğunlaşmaktadır.

Heykeltıraş Cüce Gökadası gibi cüce gökadalarda bulunan yıldızlar karmaşık yıldız oluşum geçmişleri sergileyebilmektedir. Ancak bu cüce gökadaların çoğundaki yıldızlar birbirlerinden ayrı olup milyarlarca yıl boyunca etkileşim göstermemiş, ve her bir yıldız koleksiyonu kendi evrimsel yolunda ilerlemiştir. Cüce gökadaların tarihindeki benzerlikleri araştrmakı ve nadiren görülen anomaliler, tüm gökadaların gelişme evrelerini açıklamada yardımcı olacaktır, hiç beklenmeyen cücelerden, ihtişamlı sarmallara kadar. Her halükarda gökbilimcilerin Samanyolu’nun utangaç komşularından öğreneceği çok şey var.

Notlar

[1] Bu sönük gökada aynı takımyıldız doğrultusunda yer alan çok daha parlak olan Heykeltıraş Gökadası (NGC 253) ile karıştırılmamalıdır.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Richard Hook
ESO education and Public Outreach Department
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1536.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1536tr
Adı:Sculptor Dwarf Galaxy
Tür:Local Universe : Galaxy : Size : Dwarf
Facility:MPG/ESO 2.2-metre telescope
Instruments:WFI

Görüntüler

Heykeltıraş Cüce Gökadası
Heykeltıraş Cüce Gökadası
Location of the Sculptor dwarf galaxy
Location of the Sculptor dwarf galaxy
sadece İngilizce
Wide-field image of the sky around the Sculptor dwarf galaxy
Wide-field image of the sky around the Sculptor dwarf galaxy
sadece İngilizce

Videolar

A close-up look at the Sculptor Dwarf Galaxy
A close-up look at the Sculptor Dwarf Galaxy
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...