eso1601tr — Kurumsal Bülten

Karadelik Sondası İçin İlk Işık

GRAVITY VLTI sistemine başarılı bir şekilde eklendi

13 Ocak 2016

ESO’nun Şili’deki Çok Büyük Teleskop’u üzerine yeni kurulan GRAVITY aygıtının ana görevi karadelikleri yakından incelemek olacak. GRAVITY ile yapılan ilk gözlemlerde dört Yardımcı Teleskop’un tümünden alınan ışık başarılı bir şekilde birleştirildi. Tasarımı ve üretimi Garching’teki Max Planck Yerötesi Fiziği Enstitüsü liderliğinde Avrupalı gökbilimci ve mühendislerden oluşan geniş bir ekip tarafından gerçekleştirilen GRAVITY heyecan verici bir performans sergiledi. Başlangıç testleri sırasında kayda değer birçok ilki başaran GRAVITY aynı zamanda şimdiye kadar kurulmuş olan en güçlü VLT Girişimölçeridir.

GRAVITY birden çok teleskop ile alınan ışığı girişimölçüm adı verilen bir yöntemle bir araya toplayarak 200 metre genişliğine kadar sanal bir teleskop meydana getiren bir aygıttır. Bu sayede gökbilimciler gökbilimsel nesnelerin tek bir teleskopla tespit edilmesi mümkün olmayan çok daya ayrıntılı gözlemlerini gerçekleştirebilmektedirler.

2015 yazından bu yana, Frank Eisenhauer (MPE, Garching, Almanya) liderliğindeki uluslararası bir gökbilimciler ve mühendisler ekibi, aygıtı Şili’nin kuzeyinde, ESO’nun Paranal Gözlemevi’nde bulunan Çok Büyük Teleskop’un altındaki özel olarak uyarlanmış tünellere kurmak için çalıştı [1]. Bu GRAVITY’yi Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri’ne (VLTI) eklemek için yapılan ilk aşamaydı. Şimdi ise kritik bir aşama daha geçilmiş oldu: ilk kez, aygıt dört VLT Yardımcı Teleskopu’ndan alınan yıldız ışığını bir araya getirmeyi başardı [2].

GRAVITY ilk ışık sırasında ve uzun girişimölçüm hattında gökbilim tarihinde ilk kez, daha önce mümkün olandan yüz kat daha uzun süreli birkaç dakikalık poz almayı başardı”, diyor Frank Eisenhauer. “GRAVITY görsel girişimölçümü daha sönük nesneler için mümkün hale getirerek, yüksek açısal çözünürlükteki duyarlılığı ve hassasiyeti ile gökbilimi şu anda mümkün olan sınırların çok daha ötesine taşıyacak.

İlk gözlemlerin bir bölümünde ekip Avcı yıldız-oluşum bölgesinin merkezinde yer alan Trapezyum Kümesi’ndeki genç, parlak yıldızları yakından inceledi. Şimdiden, bu ilk aşama verileriyle GRAVITY küçük bir keşif gerçekleştirdi: kümedeki bileşenlerden bir tanesinin çift yıldız olduğu bulundu [3].

Bunu başarabilmek için gereken şey referans yıldızdan gelen ışığı kullanarak sanal teleskopu gereken uzunlukta sabit tutmaktır, böylece saniye mertebesinde bir derin pozla çok daha sönük nesneler ölçülebilir hale gelmektedir. Bununla birlikte, gökbilimciler ayrıca dört teleskoptan gelen ışığı eş-zamanlı olarak tespit etmeyi de başardı, bu daha önce elde edilemeyen bir başarı [3].

GRAVITY gökbilimsel nesnelerin konumlarını en ince detayına kadar ölçebilirken aynı zamanda girişimölçümü ile görüntüleme ve tayfsal gözlemlerini de gerçekleştirebilmektedir [4]. Eğer Ay’da binalar olsaydı GRAVITY onları ayırt edebilirdi. Bu tür aşırı yüksek çözünürlüklü görüntüleme işlemlerinin birçok uygulaması mevcuttur, ancak gelecekteki ana odak noktası karadeliklerin etrafındaki ortamların araştırılması olacaktır.

GRAVITY, isminin seçiminden de anlaşılacağı üzere, özellikle Samanyolu’nun merkezindeki süper-kütleli karadeliğin olay ufku yakınlarındaki aşırı güçlü kütleçekim alanında ne olduğunu tespit etmeye çalışacak. Bu bölgedeki davranışlar Einstein’in genel görelilik kuramına göre sergilenmektedir. Ayrıca, hem yeni doğan yıldızların (genç yıldızsal nesneler) hem de diğer gökadaların merkezindeki büyük kütleli karadeliklerin etrafındaki bölgelerde meydana gelen bir süreç olan kütle yığışması ve jetlerin ayrıntıları da ortaya çıkarılacak. Yine çift yıldızların, ötegezegenlerin ve genç yıldızsal disklerin hareketleri tespit edilerek, yıldızların yüzeyleri de görüntülenecek.

GRAVITY şimdiye kadar 1.8-metrelik dört Yardımcı Teleskop’la test edildi. 8-metrelik VLT Birim Teleskopları kullanılarak yapılacak gözlemler 2016 sonrasında planlanıyor.

GRAVITY konsorsiyumu Almanya, Garching’teki Max Planck Yer-ötesi Fiziği Enstitüsü yönetiminde idare edilmektedir. Diğer ortak kurumlar ise şunlardır:

  • LESIA, Paris Gözlemevi, PSL Araştırma Üniversitesi, CNRS, Sorbonne Üniversitesi, UPMC Paris 06 Üniversitesi, Paris Diderot Üniversitesi, Sorbonne Paris Cité, Meudon, Fransa
  • Max Planck Gökbilim Enstitüsü, Heidelberg, Almanya
  • Physikalisches Institut, Cologne Üniversitesi, Cologne, Almanya
  • IPAG, Grenoble Üniversitesi Alpes/CNRS, Grenoble, Fransa
  • Multidisipliner Astrofizik Merkezi, CENTRA (SIM), Lizbon ve Oporto, Portekiz
  • ESO, Garching, Almanya

Notlar

[1] VLTI tünelleri ve hüzme-birleştirme odası GRAVITY ile gelecekteki diğer aygıtlara hazır olabilmek için önemli bir inşa yenilenme sürecinden geçirildi.

[2] Bu adıma “ilk sınırlar” denmesi daha doğru olacaktır, bu aşamada farklı teleskoplardan gelen ışığın başarılı bir şekilde ilk kez birleştirilmesi ile girişimölçüm hüzmesi elde edilmiş, böylece toplanan ışık kaydedilmiştir.

[3] Yeni keşfedilen çift yıldız Theta1 Orionis F olup, gözlemler yakın parlak yıldız Theta1 Orionis C referans alınarak yapılmıştır.

[4] GRAVITY nesnelerin konumlarını on mikro-açı-saniyesi mertebesinde ve görüntüleme işlevini dört mili-açı-saniyesi çözünürlükle ölçmeyi hedeflemektedir.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Markus Schoeller
ESO
Garching bei München, Germany
E-posta: mschoell@eso.org

Frank Eisenhauer
Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching bei München, Germany
E-posta: eisenhau@mpe.mpg.de

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1601.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1601tr
Adı:GRAVITY
Tür:Unspecified : Technology : Observatory : Instrument
Facility:Very Large Telescope Interferometer
Instruments:GRAVITY

Görüntüler

GRAVITY discovers new double star in Orion Trapezium cluster
GRAVITY discovers new double star in Orion Trapezium cluster
sadece İngilizce
GRAVITY — future probe of black holes
GRAVITY — future probe of black holes
sadece İngilizce
GRAVITY — future probe of black holes
GRAVITY — future probe of black holes
sadece İngilizce
GRAVITY — future probe of black holes
GRAVITY — future probe of black holes
sadece İngilizce
GRAVITY — the instrument team during the first observations at Paranal
GRAVITY — the instrument team during the first observations at Paranal
sadece İngilizce
GRAVITY discovers new double star in the Orion Trapezium Cluster (annotated)
GRAVITY discovers new double star in the Orion Trapezium Cluster (annotated)
sadece İngilizce

Videolar

GRAVITY discovers new double star in Orion Trapezium Cluster
GRAVITY discovers new double star in Orion Trapezium Cluster
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...