eso1602tr — Bilim Bülteni

Bir Kuasarın Şiddetli Doğuşu

ALMA Evren’de bilinen en parlak gökadanın gizemlerini ortaya çıkardı

15 Ocak 2016

Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi (ALMA) ile yapılan yeni gözlemlere göre Evren’deki en parlak gökada — Evren şimdiki yaşının % 10’undan daha gençken görülen kuasar W2246-0526 — o kadar çalkantılı ki, yıldız-oluşumundan sorumlu gaz maddesinin tamamını çevresindeki uzaya savuruyor.

Kuasarlar, merkezlerinde güçlü parçacık ve ışınım jetleri püskürten oldukça aktif süper-kütleli karadeliklerin bulunduğu uzak gökadalardır. Çoğunlukla parlak olan bu enerji yüklü nesnelerin, aralarında Evren’de bilinen en parlak gökada olan WISE J224607.57-052635.0’ın da [1] bulunduğu çok az bir kısmı [2], sıcak Tozla-Örtülmüş Gökadalar (Hot DOGs) olarak bilinen olağandışı türdendir.

Şili, Santiyago’daki Diego Portales Üniversitesi’nden Tanio Díaz-Santos liderliğindeki bir araştırmacı ekibi ilk kez ALMA’nın [3] eşsiz yeteneklerini kullanarak W2246-0526’yı derinlemesine inceledi ve gökadanın yıldızları arasındaki iyonlaşmış karbon atomlarının hareketlerini izledi.

Çok miktardaki bu yıldızlar-arası maddenin aşırı çalkantılı ve hareketli bir halde olduğu ve yaklaşık saatte yaklaşık iki milyon kilometre hızla gökada boyunca dolaştığı bulundu.” diyor araştırma makalesinin baş yazarı Tanio Díaz-Santos.

Gökbilimciler bu çalkantılı ortamın gökadanın aşırı parlak olmasıyla bağlantılı olabileceğini düşünüyor. W2246-0526 kabaca 350 trilyon Güneş parlaklığında ışık yayıyor. Bu ..... parlaklık gökadanın merkezinde bulunan süper-kütleli karadeliğin etrafında dolandıkça ısınan sarmal şekilli gaz diski tarafından güçlendiriliyor. Gökadanın merkezindeki yığışma diskinden gelen bu aşırı parlak ışık uzaya doğrudan kaçamıyor,  çünkü etrafındaki kalın toz örtüsü tarafından soğuruluyor ve enerji tekrardan kırmızı-ötesi ışık şekline yayılıyor [4].

Bu güçlü kırmızı-ötesi enerji tüm gökada üzerinde doğrudan ve şiddetli bir etkide bulunuyor. Karadeliğin etrafındaki bölge gökadanın geride kalan tüm bölgesinin toplamından 100 kat daha parlak olduğu için W2246-0526 içinde yayınlanan yoğun ve yerel ışınım tüm gökada üzerinde inanılmaz bir basınç meydana getiriyor [5].

“İnanılmaz miktardaki kırmızı-ötesi enerji nedeniyle gökadanın yaşamındaki bir dönüşüm aşamasından geçtiğinden şüpheleniyorduk,” diyor Kaliforniya, Pasedana’daki NASA’nın Jet İtki Laboratuvarı’ndan WISE Proje Bilimcisi ve yardımcı yazar Peter Eisenhardt.

ALMA gözlemlerine gökada içindeki şiddetli ortam kaynayıp taşan bir tenceredekine benziyor,” diye ekliyor yine Diego Portales Üniversitesi’nden ve ALMA gözlemlerinin yürütücüsü Roberto Assef.

Eğer bu çalkantılı koşullar devam ederse, yoğun kırmızı-ötesi ışınım gökadanın yıldızlar-arası gazının tümünü buharlaştıracak. Yeni ALMA verilerine dayanan gökada modellerine göre yıldızlar-arası gaz şu anda tüm yönlerde gökadadan dışarıya atılıyor.

“Süreç bu şekilde devam ederse, W2246 sonunda daha geleneksel bir kuasara dönüşecek,” diyor, yine Diego Portales Üniversitesi’nden Manuel Aravena. “Eşsiz ayırma gücü sayesinde, sadece ALMA bu kadar yüksek çözünürlükte ve gökadanın yaşamındaki önemli bir evrede bu nesneyi görebilmemizi sağlayabilir.”

Notlar

[1] Bu dikkat çekici nesnenin tam adı WISE J224607.57-052635.0 olup, NASA’nnı Geniş-alan Kırmızı-ötesi Tarama Kaşifi (WISE) tarafından bulunmuştur, isimdeki geriye kalan sayılar kuasarın gökyüzündeki konum bilgilerini içermektedir.

[2] Gözlenen 3000 kuasardan sadece biri bu şekildeki bir sınıfta yer almaktadır.

[3] ALMA atomik karbondan doğal yollarla yayılan milimetre-dalgaboyundaki sönük ışığı tespit edebimek için eşsiz bir yetenekle donatılmıştır.

[4] Evren’in genişlemesinden dolayı ortaya çıkan kırmızıya-kayma etkisiyle, Yeryüzü’nden gözlendiğinde W2246-0526’dan yayılan kırmızı-ötesi ışık daha da uzun milimetre dalgaboylarına kaymaktadır.

[5] Diğer çoğu kuasarda bu oran daha düşüktür.  Bir gökadanın merkezindeki karadelik ile geriye kalan maddenin bu ortak etkileşim süreci gökbilimciler tarafından geribesleme olarak bilinmektedir.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma T. Díaz-Santos ve arkadaşlarınca kaleme alınan "The Strikingly Uniform, Highly Turbulent Interstellar Medium of The Most Luminous Galaxy in the Universe” başlıklı bir makale olarak Astrophysical Journal Letters adlı dergide yayınlanacaktır.

Araştırma ekibinde T. Díaz-Santos (Diego Portales Üniversitesi, Santiago, Şili), R. J. Assef (Universidad Diego Portales, Santiago, Şili), A. W. Blain (University of Leicester, BK), C.-W. Tsai (Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, Pasadena, California, ABD) , M. Aravena (Universidad Diego Portales, Santiago, Şili), P. Eisenhardt (Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, Pasadena, California, ABD), J. Wu (University of California Los Angeles, California, ABD), D. Stern (Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, Pasadena, California, ABD) ve C. Bridge (Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, Pasadena, California, ABD) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Tanio Díaz-Santos
Universidad Diego Portales
Santiago, Chile
E-posta: tanio.diaz@mail.udp.cl

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1602.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1602tr
Adı:W2246-0526
Tür:Early Universe : Galaxy : Activity : AGN : Quasar
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
Science data:2016ApJ...816L...6D

Görüntüler

Ressam gözüyle W2246-0526 galaksisi
Ressam gözüyle W2246-0526 galaksisi

Ayrıca görüntüleyin...