eso1622tr — Kurumsal Bülten

GRAVITY İle Gökada Merkezinin İlk Başarılı Gözlemi Gerçekleştirildi

Karadelik sondası artık dört VLT Birim Teleskopu ile birlikte çalışıyor

23 Haziran 2016

ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerindeki yeni GRAVITY aygıtını kullanan Avrupalı bir gökbilimciler ekibi dört adet 8.2-metrelik Birim Teleskop’un tümünden alınan ışığı birleştirerek ilk kez Samanyolu gökadasının merkezini gözledi. Bu sonuçlar GRAVITY’nin gökada merkezindeki süper-kütleli karadeliğe yakın aşırı güçlü kütleçekim alanını inceleyerek Einstein’in genel görelilik teorisini test edeceği çığır açıcı bilimin bir denemesidir.

Artık ESO’un Çok Büyük Teleskop’unu (VLT) oluşturan dört adet 8.2-metrelik Birim Teleskopla birlikte çalışan GRAVITY aygıtınun ilk test sonuçları şimdiden açıkça birinci sınıf bilimin üretileceğini gösteriyor.

GRAVITY VLT Girişimölçeri’nin bir parçasıdır. Dört teleskoptan alınan ışığın birleştirilmesiyle çapı 130 metreye kadar olan bir teleskopun elde edebileceği uzaysal çözünürlük ve konum ölçümündeki hassasiyete erişilebilmektedir. Çözme gücü ve konumsal hassasiyetteki karşılık gelen kazanç —  8.2-metrelik her bir VLT Birim Teleskopu için 15 kat — GRAVITY’nin gökbilimsel nesnelerin ölçümlerini şaşırtıcı bir hassasiyetle gerçekleştireceğini gösteriyor.

GRAVITY’nin temel hedeflerinden biri Samanyolu’nun tam merkezinde bulunan 4 milyon güneş kütlesindeki karadeliğin çevresine ait ayrıntılı gözlemler yapmak olacak [1]. Karadeliğin kütlesi ve konumu 2002 yılından beri biliniyor olsa da, gökbilimciler GRAVITY ile karadeliğin çevresinde dolanan yıldızların hassas konum ölçümlerini yaparak, kütleçekimsel alanı ayrıntılı bir şekilde ölçmeyi ve Einstein’in genel görelilik teorisini test etmeyi amaçlıyor.

Bu anlamda GRAVITY ile yapılan ilk gözlemler oldukça heyecan verici. GRAVITY ekibi [2] gökadamızın merkezindeki karadeliğin etrafında dolanan ve sadece 16 yıllık dönme periyoduna sahip S2 olarak bilinen yıldızı gözledi. Bu testler birkaç dakikalık bir gözlemle bu sönük yıldızı görmeyi başaran GRAVITY’nin hassasiyetini etkileyici bir şekilde gözer önüne sermektedir.

Ekip, yakında yörüngedeki yıldızın oldukça hassas ölçümlerini gerçekleştirebilecek, bu da Ay üzerinde bulunan bir nesnenin konum ölçümünü santimetre düzeyindeki bir hassasiyetle ölçebilmek anlamına geliyor. Bu sayede karadelik etrafındaki hareketin Einstein’in genel göreliliğindeki öngörüleri takip edip etmediği belirlenecek. Yeni gözlemler Gökada Merkezi’nin beklendiği gibi ideal bir laboratuvar olduğunu gösteriyor.

Yıldızdan gelen ışık ilk kez girişime uğradığında bu tüm ekip için harika bir andı — sekiz yıllık zorlu çalışmanın sonunda,” diyor GRAVITY’nin bilim ekibinin başında bulunan Almanya, Garching’teki Max-Planck Yerötesi Fiziği Enstitüsü’nden Frank Eisenhauer. “Önce girişimölçümü aktif olarak yakındaki parlak bir yıldıza sabitledik, ve sonrasında sadece birkaç dakika içinde sönük yıldızın girişimini görebiliyorduk beşlikler havada uçuşuyordu.” İlk bakışta ne referans yıldızı ne de yörüngedeki yıldızın gözlemleri ve analizleri zorlaştıracak büyük kütleli yoldaşlara sahip olmadıkları görüldü.  “İdeal birer kaynaklar,” diye açıklıyor Eisenhauer.

Başarılı gözlemlerin bu ilk belirtileri yakın bir sürede tekrar etmeyecek. 2018 yılında S2 yıldızı karadeliğe en yakın noktaya gelerek, sadece 17 ışık-saati uzaklıktan saatte yaklaşık 30 milyon kilometre hızla geçiş yapacak, ışık hızının % 2.5 kadarıyla. Bu noktada genel görelilikten kaynaklanan etkiler en üst noktaya çıkacak ve GRAVITY gözlemleri en önemli sonuçlarını elde etmiş olacak [3]. Ancak bu fırsatın gelecek 16 yıl boyunca tekrarı olmayacak.

Notlar

[1] Kendi gökadamız Samanyolu’nun merkezi Yay takımyıldızı doğrultusunda ve Yeryüzü’nden 25 000 ışık-yılı uzaklıktadır.

[2] GRAVITY konsorsiyumunda: Maz Planck Yer-Ötesi Fiziği (MPE) ve Gökbilim (MPIA) Enstitüleri, Paris Gözlemevi LESIA ve Grenoble Alpes Üniversitesi IPAG ile Cologne Üniversitesi, Lizbon ve Porto (SIM) Multidisipliner Astrofizik Merkezi ve ESO yer almaktadır.

[3] Ekip, ilk kez, büyük kütleli bir karadeliğin etrafında dolanan bir yıldızı etkileyen iki  rölativistik etkiyi ölçebilecek — kütleçekimsel kırmızıya kayma ve enberi noktasının yalpalaması. Kırmızıya kayma değeri artmakta çünkü yıldızdan gelen ışığın Evren’e yayılabilmesi için büyük kütleli karadeliğin güçlü kütleçekimsel alanına karşı gelmesi gerekiyor. İkinci etki yıldızın yörüngesine etki ediyor ve mükemmel bir elipsten sapmalar gerçekleştiriyor. Elipsin yönelimi yörünge düzleminde yıldız karadeliğe yakın geçiş yaptığında yarım derece civarında dönüyor. Aynı etki Güneş’in etrafında dolanan Merkür için de gözlenmekte olup, bir karadeliğe aşırı yakın bir görüngeye göre yaklaşık 6500 kat daha zayıftır. Ancak daha uzak mesafeler Gökada Merkezi’ndeki gözlemleri Güneş Sistemi’nden daha zor gözlenebilir hale getirmektedir.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Frank Eisenhauer
GRAVITY Principal Investigator, Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching, Germany
Tel: +49 (89) 30 000 3563
E-posta: eisenhau@mpe.mpg.de

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Hannelore Hämmerle
Public Information Officer, Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching, Germany
Tel: +49 (89) 30 000 3980
E-posta: hannelore.haemmerle@mpe.mpg.de

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1622.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1622tr
Adı:S2
Tür:Milky Way : Galaxy : Component : Central Black Hole
Facility:Very Large Telescope

Görüntüler

Artist’s impression of the star S2 passing very close to the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
Artist’s impression of the star S2 passing very close to the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
The centre of the Milky Way
The centre of the Milky Way
sadece İngilizce

Videolar

Artist’s impression of the star S2 passing very close to the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
Artist’s impression of the star S2 passing very close to the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Animation of the path of a light ray through GRAVITY
Animation of the path of a light ray through GRAVITY
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...