eso1629tr — Bilim Bülteni

En Yakın Yıldızın Yaşanabilir Bölgesinde Gezegen Bulundu

Soluk Kırmızı Nokta kampanyası ile Proxima Centauri yörüngesinde Yer-kütlesinde bir dünya bulundu

24 Ağustos 2016

ESO teleskoplarını ve diğer tesisleri kullanan gökbilimciler Güneş’ten sonra Yeryüzü’ne en yakın yıldız olan Proxima Centauri’nin yörüngesinde dolanan bir gezegene dair oldukça güçlü kanıtlar elde ettiler. Uzun süredir aranan Proxima b adlı dünya, soğuk kırmızı ev sahibi yıldızının etrafındaki bir turunu 11 günde tamamlıyor, gezegenin yüzey sıcaklığı ise suyun sıvı halde kalabilmesini sağlıyor. Bu kayalık dünya Yeryüzü’nden biraz daha büyük ve bize en yakın ötegezegen — bu sayede burası Güneş Sistemi dışında yaşam barındırabilecek en yakın yer olabilir. Bu önemli gelişmeyi aktaran çalışma Nature dergisinde 25 Ağustos 2016 tarihinde yayımlanacak.

Güneş Sistemi’ne dört ışık-yılından biraz daha uzakta bulunan Proxima Centauri adlı kırmızı-cüce yıldız Güneş’ten sonra Yeryüzü’ne en yakın yıldız konumundadır. Erboğa takımyıldızında yer alan bu soğuk yıldız çıplak gözle görülemeyecek kadar sönük olup, Alpha Centauri AB olarak bilinen ve çok daha parlak olan yıldız çiftine oldukça yakındır.

Proxima Centauri 2016’nın ilk yarısında Şili’deki La Silla’da bulunan ESO 3.6-metrelik teleskopu üzerindeki HARPS tayfölçeri ile düzenli bir şekilde gözlendi ve dünya genelindeki diğer teleskoplarla eş zamanlı olarak görüntülendi [1]. Londra Queen Mary Üniversitesi’nden Guillem Anglada-Escudé liderliğindeki bir gökbilimciler ekibi tarafından yürütülen bu kampanyaya Soluk Kırmızı Nokta adı verildi ve yıldızın yörüngesinde bulunan muhtemel bir gezegenin yıldız üzerindeki etkisinin ölçülmesi hedeflendi [2].

Toplum tarafından geniş ölçüde merak edilen bir konuda yürütülen bir araştırma olması nedeniyle kampanyanın Ocak-ortası ile Nisan 2016 tarihleri arasındaki ilerleyişi Pale Red Dot web sayfası ve sosyal medya aracılığı ile paylaşıldı. Bunun yanısıra dünya genelindeki uzman araştırmacılar tarafından konu hakkında çok sayıda popüler makale de hazırlandı.

Guillem Anglada-Escudé bu benzersiz araştırmanın arka planını şu şekilde açıklıyor: “Burada bulunan olası bir gezegenin ilk işaretleri 2013 yılında alınmıştı, ancak bulgular pek inandırıcı değildi. Daha sonra ESO ve diğer gözlemevlerindeki teleskoplarla geniş çaplı gözlemler yaparak yoğun bir şekilde çalıştık. En son gerçekleştirdiğimiz Soluk Kırmızı Nokta kampanyası iki yıllık bir planlamanın ürünüdür.

Daha önce ESO gözlemevlerinde ve diğer tesislerde elde edilen gözlemler Soluk Kırmızı Nokta verileri ile birleştirildiğinde gerçekten heyecan verici bir sonucu ortaya çıkarmış oldu. Proxima Centauri bazen Yeryüzü’ne saatte 5 kilometre hızla yaklaşıyor — normal insan yürüyüş temposu — ve bazen aynı hızla uzaklaşıyordu. Dikey hızdaki bu düzenli hareket kendini 11.2 günde bir yenilemekteydi. Doppler kaymalarındaki küçük değişimlerin dikkatli analizleri sonrasında Proxima Centauri’den yaklaşık 7 milyon kilometre ötedeki bir yörüngede — Yer-Güneş mesafesinin sadece % 5’i kadar bir uzaklıkta — Yeryüzü’nden 1.3 kat daha büyük kütleye sahip bir gezegenin dolandığı ortaya çıkarıldı [3].

Guillem Anglada-Escudé son birkaç aydaki heyecan verici gelişmeleri şöyle açıklıyor: “60 gece süren Soluk Kırmızı Nokta kampanyası boyunca alınan verilerin tutarlılığını her gün tek tek kontrol ediyordum. İlk 10 gün umut vericiydi, ilk 20 beklentilerimizi karşılamıştı ve 30 günün sonunda sonuçlar neredeyse kusursuzdu, artık gözlemleri yorumlamaya başlayabilirdik!

Proxima Centauri gibi kırmızı cüceler aktif yıldızlardır ve yörüngelerinde gezegen varlığına dair davranışlar sergileyebilirler. Bu olasılığı eleyebilmek için ekip ayrıca Şili’de bulunan San Pedro de Atacama Göksel Keşifler Gözlemevi’ndeki ASH2 teleskopu ve Las Cumbres Gözlemevi teleskop ağını kullanarak kampanya boyunca yıldızın ışık değişimini dikkatli bir şekilde görüntülediler. Yıldızda parlama etkinliği gerçekleştiği esnada alınan dikey hız verileri son analiz çalışmasında dikkate alınmadı.

Proxima b’nin yıldızına olan uzaklığı Güneş Sistemi’ndeki Merkür’ün Güneş’e uzaklığından çok daha yakın olsa da, yıldızın kendisi Güneş’ten oldukça sönüktür. Sonuç olarak Proxima b yıldızın etrafındaki yaşanabilir bölgede bulunmakta olup suyu sıvı halde tutacak bir yüzey sıcaklığına sahip olduğu tahmin edilmektedir. Proxima b’nin yörüngedeki sıcaklığına rağmen, yüzeydeki koşullar yıldızdan kaynaklana mor-ötesi ve X-ışın parlamalarından güçlü bir şekilde etkileniyor olabilir — gezegene ulaşan enerji Güneş’ten Yeryüzü’ne ulaşan enerji miktarından çok daha fazla [4].

Proxima b’nin yaşanabilirlik durumu ve gezegen üzerindeki muhtemel iklim koşulları iki ayrı araştırma makalesi olarak tartışılmıştır. Bulgulara göre sıvı haldeki su gezegenin yüzeyinde sadece en güneşli bölgelerde bulunabilir, bu bölgeler ya gezegenin güneşi sürekli gören (senkronize dönüş) yarıküresinde ya da tropikal kuşakta olabilir (3:2 rezonans dönüşü). Proxima b’nin dönüşü, yıldızından kaynaklanan güçlü ışınım ve gezegenin oluşum geçmişi buradaki iklim koşullarını Yeryüzü’ne göre oldukça farklı hale getirmektedir ve muhtemelen gezegende farklı iklimler bulunmuyor.

Bu keşifle birlikte gelecekte daha yoğun araştırmalar hem şu anki aygıtlar [5] hem de Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu (E-ELT) gibi gelecek nesil dev teleskoplarla gerçekleştirilmeye devam edecek. Proxima b Evren’de yaşam için araştırılacak temel kaynaklardan biri haline gelecek. Bununla birlikte, StarShot projesi sayesinde Alpha Centauri sistemi de insanlığın başka bir yıldız sistemine gerçekleştireceği ilk ziyaretin hedefi konumundadır.

Guillem Anglada-Escudé son olarak şu yorumu yapıyor: “ Şimdiye kadar birçok ötegezegen bulundu ve bulunmaya devam ediyor, ancak Yer-benzeri en yakın potansiyel gezegeni aramak ve bunda başarılı olmak insanın başına bir kez gelebilecek bir başarıdır. Bu keşifte birçok insanın hikâyesi ve çabası bulunuyor. Bu aynı zamanda onların da başarısı. Şimdi sıra Proxima b üzerinde yaşam arayışında…

Notlar

[1] Soluk Kırmızı Nokta kampansıyla alınan verilerin yanısıra, araştırma makalesinde Proxima Centauri’yi uzun yıllardan bu yana gözleyen bilim insanlarının katkıları da bulunmaktadır. Bunlar arasında UVES/ESO M-cüce programı (Martin Kürster ve Michael Endl) ve ötegezegen araştırma öncülerinden R. Paul Butler da yer almaktadır. Erişime açık olan HARPS/Cenevre ekibinin uzun yıllardır aldıkları gözlemler de eklenmiştir.

[2] Soluk Kırmızı Nokta Carl Sagan’ın Yeryüzü için ifade ettiği ünlü soluk mavi noktasına atıf yapmaktadır. Proxima Centauri bir kırmızı cüce yıldız olduğundan çevresindeki gezegeni kızıl bir parıltıya maruz kalmaktadır.

[3] Bugun duyurulan tespit teknik olarak 10 yıldan bu yana gerçekleştirilmesi mümkün olan bir çalışmaydı. Aslında, daha (hassas) küçük genlikli sinyaller daha önceden alınabilmişti. Bununla birlikte, yıldızlar düzgün birer gaz küresi değildir ve Proxima Centauri de aktif bir yıldızdır. Proxima b gezegenine ait güvenilir tespit yıldızın dakikalar mertebesinden on yıla kadar uzanan süreçte nasıl değişim sergilediğinin ayrıntılı bir şekilde anlaşılabilmesinden ve fotometrik teleskoplarla parlaklık değişiminin görüntülenmesinden sonra mümkün olabilmiştir.

[4] Bu tür bir gezegenin su ve Dünya-benzeri bir yaşam türünü destekleyebilmesi yoğun teorik bir tartışma konusudur. Yaşama karşı getirilen ana endişeler yıldızın yakınlığı ile ilgilidir. Örneğin kütleçekimsel kuvvetler muhtemelen gezegenin aynı yüzeyini yıldız yönünde kitleyerek sürekli gün ışığına maruz bırakabilir, bu sayede gezegenin diğer yüzü sürekli karanlık kalacaktır. Gezegenin atmosferi de yavaşça buharlaşabilir veya güçlü mor-ötesi ve X-ışın radyasyonu nedeniyle Yeryüzü’nden farklı bir karmaşık kimyaya sahip olabilir, özellikle yıldız yaşamının ilk birkaç milyar yılında. Bununla birlikte, bunlardan hiçbirisi kesin olarak doğrulanmamıştır ve gezegen atmosferinin doğrudan gözlenmesi dışında herhangi bir karara varılması güçtür. Benzer faktörler TRAPPIST-1 etrafında yeni bulunan gezegenler için de geçerlidir.

[5] Bir gezegenin atmosferini araştırmak için bazı yöntemler yıldızının önünden geçişi esnasında yıldız ışığının Yeryüzü’ne ulaşırken gezegenin atmosferinden geçişine dayanmaktadır. Şu anda Proxima b’nin yıldızının önünden bu şekilde bir geçişi için olasıklar son derece düşük, ancak yine de bunun için gelecekte gözlemler planlanıyor.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma G. Anglada-Escudé ve arkadaşlarınca kaleme alınan “A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri” başlıklı bir makale olarak Nature dergisinde 25 Ağustos 2016 tarihinde yayımlanacaktır.

Araştırma ekibinde Guillem Anglada-Escudé (Queen Mary University of London, London, Birleşik Krallık), Pedro J. Amado (Instituto de Astrofísica de Andalucía - CSIC, Granada, İspanya), John Barnes (Open University, Milton Keynes, Birleşik Krallık), Zaira M. Berdiñas (Instituto de Astrofísica de Andalucia - CSIC, Granada, İspanya), R. Paul Butler (Carnegie Institution of Washington, Department of Terrestrial Magnetism, Washington, ABD), Gavin A. L. Coleman (Queen Mary University of London, London, Birleşik Krallık), Ignacio de la Cueva (Astroimagen, Ibiza, İspanya), Stefan Dreizler (Institut für Astrophysik, Georg-August-Universität Göttingen, Göttingen, Almanya), Michael Endl (The University of Texas at Austin and McDonald Observatory, Austin, Texas, ABD), Benjamin Giesers (Institut für Astrophysik, Georg-August-Universität Göttingen, Göttingen, Almanya), Sandra V. Jeffers (Institut für Astrophysik, Georg-August-Universität Göttingen, Göttingen, Almanya), James S. Jenkins (Universidad de Chile, Santiago, Şili), Hugh R. A. Jones (University of Hertfordshire, Hatfield, Birleşik Krallık), Marcin Kiraga (Warsaw University Observatory, Warsaw, Polonya), Martin Kürster (Max-Planck-Institut für Astronomie, Heidelberg, Almanya), María J. López-González (Instituto de Astrofísica de Andalucía - CSIC, Granada, İspanya), Christopher J. Marvin (Institut für Astrophysik, Georg-August-Universität Göttingen, Göttingen, Almanya), Nicolás Morales (Instituto de Astrofísica de Andalucía - CSIC, Granada, İspanya), Julien Morin (Laboratoire Univers et Particules de Montpellier, Université de Montpellier & CNRS, Montpellier, Fransa), Richard P. Nelson (Queen Mary University of London, London, Birleşik Krallık), José L. Ortiz (Instituto de Astrofísica de Andalucía - CSIC, Granada, İspanya), Aviv Ofir (Weizmann Institute of Science, Rehovot, İsrail), Sijme-Jan Paardekooper (Queen Mary University of London, London, Birleşik Krallık), Ansgar Reiners (Institut für Astrophysik, Georg-August-Universität Göttingen, Göttingen, Almanya), Eloy Rodriguez (Instituto de Astrofísica de Andalucía - CSIC, Granada, İspanya), Cristina Rodriguez-Lopez (Instituto de Astrofísica de Andalucía - CSIC, Granada, İspanya), Luis F. Sarmiento (Institut für Astrophysik, Georg-August-Universität Göttingen, Göttingen, Almanya), John P. Strachan (Queen Mary University of London, London, Birleşik Krallık), Yiannis Tsapras (Astronomisches Rechen-Institut, Heidelberg, Almanya), Mikko Tuomi (University of Hertfordshire, Hatfield, Birleşik Krallık) and Mathias Zechmeister (Institut für Astrophysik, Georg-August-Universität Göttingen, Göttingen, Almanya) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Guillem Anglada-Escudé (Lead Scientist)
Queen Mary University of London
London, United Kingdom
Tel: +44 (0)20 7882 3002
E-posta: g.anglada@qmul.ac.uk

Pedro J. Amado (Scientist)
Instituto de Astrofísica de Andalucía - Consejo Superior de Investigaciones Cientificas (IAA/CSIC)
Granada, Spain
Tel: +34 958 23 06 39
E-posta: pja@iaa.csic.es

Ansgar Reiners (Scientist)
Institut für Astrophysik, Universität Göttingen
Göttingen, Germany
Tel: +49 551 3913825
E-posta: ansgar.reiners@phys.uni-goettingen.de

James S. Jenkins (Scientist)
Departamento de Astronomia, Universidad de Chile
Santiago, Chile
Tel: +56 (2) 2 977 1125
E-posta: jjenkins@das.uchile.cl

Michael Endl (Scientist)
McDonald Observatory, The University of Texas at Austin
Austin, Texas, USA
Tel: +1 512 471 8312
E-posta: mike@astro.as.utexas.edu

Richard Hook (Coordinating Public Information Officer)
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: proxima@eso.org

Martin Archer (Public Information Officer)
Queen Mary University of London
London, United Kingdom
Tel: +44 (0) 20 7882 6963
E-posta: m.archer@qmul.ac.uk

Silbia López de Lacalle (Public Information Officer)
Instituto de Astrofísica de Andalucía
Granada, Spain
Tel: +34 958 23 05 32
E-posta: silbialo@iaa.es

Romas Bielke (Public Information Officer)
Georg August Universität Göttingen
Göttingen, Germany
Tel: +49 551 39-12172
E-posta: Romas.Bielke@zvw.uni-goettingen.de

Natasha Metzler (Public Information Officer)
Carnegie Institution for Science
Washington DC, USA
Tel: +1 (202) 939 1142
E-posta: nmetzler@carnegiescience.edu

David Azocar (Public Information Officer)
Departamento de Astronomia, Universidad de Chile
Santiago, Chile
E-posta: dazocar@das.uchile.cl

Rebecca Johnson (Public Information Officer)
McDonald Observatory, The University of Texas at Austin
Austin, Texas, USA
Tel: +1 512 475 6763
E-posta: rjohnson@astro.as.utexas.edu

Hugh Jones (Scientist)
University of Hertfordshire
Hatfield, United Kingdom
Tel: +44 (0)1707 284426
E-posta: h.r.a.jones@herts.ac.uk

Jordan Kenny (Public Information Officer)
University of Hertfordshire
Hatfield, United Kingdom
Tel: +44 1707 286476
Cep: +44 7730318371
E-posta: j.kenny@herts.ac.uk

Yiannis Tsapras (Scientist)
Astronomisches Rechen-Institut, Zentrum für Astronomie der Universität Heidelberg
Heidelberg, Germany
Tel: +49 6221 54-181
E-posta: ytsapras@ari.uni-heidelberg.de

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1629.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1629tr
Adı:Proxima b, Proxima Centauri
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:ESO 3.6-metre telescope
Instruments:HARPS
Science data:2016Natur.536..437A

Görüntüler

Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
sadece İngilizce
The location of Proxima Centauri in the southern skies
The location of Proxima Centauri in the southern skies
sadece İngilizce
Proxima Centauri and its planet compared to the Solar System
Proxima Centauri and its planet compared to the Solar System
sadece İngilizce
The motion of Proxima Centauri in 2016, revealing the fingerprints of a planet
The motion of Proxima Centauri in 2016, revealing the fingerprints of a planet
sadece İngilizce
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
sadece İngilizce
The sky around Alpha Centauri and Proxima Centauri (annotated)
The sky around Alpha Centauri and Proxima Centauri (annotated)
sadece İngilizce
Proxima Centauri in the southern constellation of Centaurus
Proxima Centauri in the southern constellation of Centaurus
sadece İngilizce
Relative sizes of the Alpha Centauri components and other objects (artist’s impression)
Relative sizes of the Alpha Centauri components and other objects (artist’s impression)
sadece İngilizce
The sky around Alpha Centauri and Proxima Centauri
The sky around Alpha Centauri and Proxima Centauri
sadece İngilizce
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri (annotated)
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri (annotated)
sadece İngilizce
Angular apparent size comparison
Angular apparent size comparison
sadece İngilizce
The brilliant southern Milky Way
The brilliant southern Milky Way
sadece İngilizce
The Pale Red Dot Campaign
The Pale Red Dot Campaign
sadece İngilizce
Press Conference at ESO HQ
Press Conference at ESO HQ
sadece İngilizce
Press conference at ESO HQ
Press conference at ESO HQ
sadece İngilizce
Press conference at ESO HQ
Press conference at ESO HQ
sadece İngilizce
Press Conference at ESO HQ
Press Conference at ESO HQ
sadece İngilizce
Press conference at ESO HQ
Press conference at ESO HQ
sadece İngilizce
Press conference at ESO HQ
Press conference at ESO HQ
sadece İngilizce
Press conference at ESO HQ
Press conference at ESO HQ
sadece İngilizce
Press conference at ESO HQ
Press conference at ESO HQ
sadece İngilizce
The double star Alpha Centauri AB
The double star Alpha Centauri AB
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 87: Planet found around closest Star
ESOcast 87: Planet found around closest Star
sadece İngilizce
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
sadece İngilizce
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
Artist's impression of the planet orbiting Proxima Centauri
sadece İngilizce
A journey to Proxima Centauri and its planet
A journey to Proxima Centauri and its planet
sadece İngilizce
A fly-through of the Proxima Centauri system
A fly-through of the Proxima Centauri system
sadece İngilizce
A fly-through of the Proxima Centauri system
A fly-through of the Proxima Centauri system
sadece İngilizce
Numerical simulation of possible surface temperatures on Proxima b (synchronous rotation)
Numerical simulation of possible surface temperatures on Proxima b (synchronous rotation)
sadece İngilizce
Numerical simulation of possible surface temperatures on Proxima b (3:2 resonance)
Numerical simulation of possible surface temperatures on Proxima b (3:2 resonance)
sadece İngilizce
Interviews with Pale Red Dot scientists
Interviews with Pale Red Dot scientists
sadece İngilizce
Press Conference at ESO HQ
Press Conference at ESO HQ
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...