eso1703tr — Görüntülü Bülten

ALMA Güneş Gözlemlerine Başladı

17 Ocak 2017

Şili’deki Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi (ALMA) ile alınan yeni görüntüler Güneş’imizin başka şekilde görülemeyen ayrıntılarını gözler önüne seriyor. Bunlar arasında Dünya’nın çapının iki katı büyüklüğündeki bir güneş lekesinin karanlık, bükülmüş merkezine ait yeni bir görüntüsü de yer alıyor. Güneş gözlemleri ESO’nun ortağı olduğu bir tesis ile ilk kez gerçekleştiriliyor. Gözlem aralığının genişlemesinde önemli bir yeri olan sonuçlar kendi yıldızımızın fiziğine dair önemli bilgiler içeriyor. Güneş gözlemleri yapılırken odaklanan ışığın yoğun ısısından zarar görmeyecek şekilde tasarlanan ALMA antenleri gözlemlerini girişimölçüm yöntemi ile gerçekleştiriyor.

Gökbilimciler ALMA’nın yeteneklerini kullanarak Güneş’in renkküresinden yayılan milimetre-dalgaboyundaki ışığı görüntülediler — bu bölge Güneş’in görünür yüzeyini oluşturan ışık-kürenin hemen üzerinde yer almaktadır. Gözlem kampanyası ekibinde Avrupa, Kuzey Amerika, ve Doğu Asya’dan  [1] bir gökbilimciler grubu yer almaktadır. Ekip normalde Yeryüzü’nden güneş gözlemi yapan gözlemevlerinin kullandığı dalgaboyundan daha uzun olan ışıkta gözlem yaparak güneş aktivitesini ALMA ile görüntülemeyi denemiştir.

Gökbilimciler Güneş’i ve onun hareketli yüzeyi ile enerji yüklü atmosferini farklı şekillerde yüz yıllardır gözlemektedir. Ancak, bunların ötesine geçmek için, gökbilimcilerin elektromanyetik tayfın tamamında gözlem yapmaları gereklidir ve bunun içinde ALMA’nın gözleyebileceği milimetre ve milimetre-altı bölge de yer almaktadır.

Güneş ALMA’nın normalde gözlediği sönük nesnelerden milyarlarca kez parlak olduğundan, ALMA antenleri Güneş’i hassas detaylarıyla görüntülediği sırada, odaklanan güneş ışığından kaynaklanan yoğun ısıdan zarar görmemesi için radyo girişimölçümü tekniğini kullanacak şekilde özel olarak tasarlanmıştır [2]. Çalışma sonunda elde edilen görüntüler ALMA’nın kendi Güneş’imizi eşsiz bir şekilde görüntüleme yeteneğini ortaya çıkarmaktadır. Güneş gözlem kampayasından elde edilen veriler, ileri çalışma ve analizlerin yapılabilmesi için gökbilim camiası ile bu hafta paylaşılacaktır.

Ekip ALMA’nın alıcı bantlarından ikisini kullanarak 1.25 ve 3 milimetre dalgaboylarında büyük bir güneş lekesi gözlemi gerçekleştirdi. Görüntülerde Güneş’in renk-küresinde yer alan bölgeler arasındaki sıcaklık farklılıkları ortaya çıkarıldı [3]. Renk-küredeki ısınma ve dinamiğin anlaşılması araştırmanın anahtar kısmı olup gelecekte ALMA ile gözlenmesi planlanmaktadır.

Güneş lekeleri geçici özellikler olup Güneş’in manyetik alanının olağanüstü yoğun ve güçlü olduğu yerlerde meydana gelmektedir. Çevrelerindeki bölgelere göre sıcaklıkları daha düşük olduğundan görece karanlık görülmektedirler.

İki görüntüdeki ayrım, farklı dalgaboylarında yayılan ışığın gözleniyor olması nedeniyledir. Daha kısa dalgaboyundaki gözlemler Güneş’in derinliklerinin ortaya çıkarılmasını sağlamaktadır, örneğin 3 milimetre yerine 1.25 milimetrede alınan görüntüler renk-kürenin ışık-küreye daha yakın olan bir katmanını göstermekte olup, daha derindedir.

ALMA, ESO’nun ortağı olduğu ve gökbilimcilere kendi Güneş’imizi çalışma imkânı veren ilk tesistir. Diğer tüm ESO tesisleri zararlı yoğun güneş ışınımından korunmak üzere tasarlanmıştır. ALMA’nın yeni yetenekleri ESO camiasını güneş gökbilimcilerini de içerecek şekilde genişletecektir.

Notlar

[1] ALMA Güneş Kampanyası ekibinde Shin'ichiro Asayama, East Asia ALMA Support Center, Tokyo, Japonya; Miroslav Barta, Astronomical Institute of the Czech Academy of Sciences, Ondrejov, Çek Cumhuriyeti; Tim Bastian, National Radio Astronomy Observatory, ABD; Roman Brajsa, Hvar Observatory, Faculty of Geodesy, University of Zagreb, Hırvatistan; Bin Chen, New Jersey Institute of Technology, ABD; Bart De Pontieu, LMSAL, ABD; Gregory Fleishman, New Jersey Institute of Technology, ABD; Dale Gary, New Jersey Institute of Technology, ABD; Antonio Hales, Joint ALMA Observatory, Şili; Akihiko Hirota, Joint ALMA Observatory, Şili; Hugh Hudson, School of Physics and Astronomy, University of Glasgow, BK; Richard Hills, Cavendish Laboratory, Cambridge, BK; Kazumasa Iwai, National Institute of Information and Communications Technology, Japonya; Sujin Kim, Korea Astronomy and Space Science Institute, Daejeon, Kore Cumhuriyeti; Neil Philips, Joint ALMA Observatory, Şili; Tsuyoshi Sawada, Joint ALMA Observatory, Şili; Masumi Shimojo (interferometry lead), NAOJ, Tokyo, Japan; Giorgio Siringo, Joint ALMA Observatory, Şili; Ivica Skokic, Astronomical Institute of the Czech Academy of Sciences, Ondrejov, Çek Cumhuriyeti; Sven Wedemeyer, Institute of Theoretical Astrophysics, University of Oslo, Norveç; Stephen White (single dish lead), AFRL, USA; Pavel Yagoubov, ESO, Garching, Almanya ve Yihua Yan, NAO, Chinese Academy of Sciences, Beijing, Çin yer almaktadır.

[2] Aslında bu durum zor yoldan öğrenildi: İsviçre-ESO Milimetre-altı Teleskobu’nun (SEST) ikincil aynası yanlışlıkla Güneş’e çevrildiği için ısınarak yandı.

[3] Tüm Güneş diskine ait bir görüntü de tek bir ALMA anteni ile 1.25 milimetre dalgaboyunda hızlı-tarama adı verilen bir yöntemle oluşturulmuştur. Tek bir ALMA anteni ile hassas ve hızlı bir şekilde yapılan bu gözlem sadece birkaç dakika sürmektedir. Bu şekilde yapılan taramalar düşük uzaysal çözünürlükte tüm disk boyunca renk-küredeki sıcaklık dağılımını göstermekte ve girişim-ölçümü ile daha ayrıntılı olarak gözlenen bölgeleri tamamlamaktadır.

Daha fazla bilgi

Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi (ALMA) uluslar-arası bir gökbilim tesisidir ve Şili Cumhuriyeti ile işbirliğinde bir ESO, ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ve Japonya Doğa Bilimleri Ulusal Enstitüleri (NINS) ortaklığıdır. ALMA Avrupa'da Üye Ülkeler adına ESO tarafından, NSF ile Kanada Ulusal Araştırma Vakfı (NRC) tarafından, Tayvan Ulusal Bilim Konseyi (NSC) ve Tayvan Sinica Akademisi (AS) tarafından, NINS ve Kore Gökbilim ve Uzay Bilimleri Enstitüsü (KASI) işbirliği ile finanse edilmektedir.

ALMA'nın yapımı ve işletilmesi Avrupa kısmında Üye Ülkeler adına ESO tarafından, Kuzey Amerika kısmında Üniversiteler Birliği Kuruluşu (AUI) tarafından yönetilen Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi (NRAO) tarafından, Doğu Asya kısmında Japonya Ulusal Gökbilim Gözlemevi (NAOJ) tarafından yürütülmektedir. Birleşik ALMA Gözlemevi (JAO), birleştirilmiş liderliği ve ALMA'nın oluşturulması, idaresi ve işletilmesinin yönetimini sağlamaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Roman Brajsa
Hvar Observatory
University of Zagreb, Croatia
Tel: + 385 1 4639 318
Cep: + 385 99 2619 825
E-posta: romanb@geof.hr

Ivica Skokic
Astronomical Institute of the Czech Academy of Sciences
Ondrejov, Czech Republic
Tel: + 420 323 620 133
Cep: + 385 91 890 5815
E-posta: ivica.skokic@asu.cas.cz

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1703.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1703tr
Adı:Sun, Sun spot
Tür:Solar System : Star : Feature : Photosphere : Sunspot
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array

Görüntüler

ALMA observes a giant sunspot (1.25 millimetres)
ALMA observes a giant sunspot (1.25 millimetres)
sadece İngilizce
ALMA observes a giant sunspot (3 millimetres)
ALMA observes a giant sunspot (3 millimetres)
sadece İngilizce
ALMA observes the full solar disc
ALMA observes the full solar disc
sadece İngilizce
Image of the solar surface alongside a close-up view of a sunspot from ALMA
Image of the solar surface alongside a close-up view of a sunspot from ALMA
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 92 Light: ALMA Starts Observing the Sun (4K UHD)
ESOcast 92 Light: ALMA Starts Observing the Sun (4K UHD)
sadece İngilizce
Comparison of the solar disc in ultraviolet and millimetre wavelength light
Comparison of the solar disc in ultraviolet and millimetre wavelength light
sadece İngilizce
Sunspot seen in visible and millimetre wavelength light
Sunspot seen in visible and millimetre wavelength light
sadece İngilizce

Karşılaştırmalı Görüntüler

Comparison of the solar disc in ultraviolet and millimetre wavelength light
Comparison of the solar disc in ultraviolet and millimetre wavelength light
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...