eso1704tr — Kurumsal Bülten

ELT Aynaları ve Alıcıları için Anlaşma İmzalandı

18 Ocak 2017

Bugün ESO Genel Merkezi’nde gerçekleştirilen bir törenle ESO’nun inşa etmekte olduğu Aşırı Büyük Teleskop’un (ELT) dört ana bileşeni için dört anlaşma imzalandı. Bunlar: teleskobun SCHOTT tarafından yapılacak dev ikincil ve üçüncül aynalarının kaplanması; bu iki aynayı destekleyecek ayna hücrelerinin SENER Grubu tarafından temini; ve FAMES konsorsiyumunun temin edeceği ELT’nin parçalı dev birincil ayna kontrol sisteminin en önemli kısmını oluşturan kenar algılayıcıları içindir. İkincil ayna bir teleskop için çalışacak en büyük parça olup, şimdiye kadar üretilecek olan en büyük dışbükey aynadır.

Dünya’daki en büyük optik/yakın-kırmızı-ötesi teleskop olan 39-metrelik ELT’nin inşası halen devam ediyor. Dev teleskop sisteminde şimdiye kadar hiç kullanılmamış olan bir yöntemle beş-aynalı bir optik sisteme yer verilecek ve bunun için de modern teknolojinin sınırlarında optik ve mekanik elemanlar kullanılacak.

Bu zorlayıcı teleskop parçalarının çoğu için gereken anlaşmalar ESO Genel Müdürü Tim de Zeeuw ve ESO Üye Ülkelerinde bulunan üç endüstriyel üstlenici temsilcisi tarafından imzalandı.

Törende konuşan Tim de Zeeuw şunları aktardı: “Bugün bu dört anlaşmayı imzalamış olmaktan memnuniyet duyuyorum, ki her biri ELT’nin devrimsel optik sisteminin kalbini oluşturan gelişmiş bileşenlerdir. Bunlar dev teleskopun inşasının tam hızla sürdürüldüğünü gösteren çalışmalardır — ilk ışığın ise 2024’te alınması hedefleniyor.  ESO olarak bizler Üye Ülkeler’de bulunan lider endüstri ortaklarımız SCHOTT, SENER ve FAMES ile birlikte çalışmayı büyük bir istekle bekliyoruz.

İlk iki anlaşma SCHOTT Yürütme Başkan Yardımcısı Christop Fark ile imzalandı. ELT’nin 4.2 metrelik ikincil ve 3.8-metrelik üçüncül en büyük tekil aynalarının SCHOTT’un düşük-genişlemeli seramik maddesi Zerodur© kaplanmasını üstlenecekler [1].

Teleskop yapısının tepesinde baş-aşağı asılı durumda, 39-metrelik birincil aynanın üstünde duracak olan ikincil ayna bir teleskopta kullanılacak en büyük boyutlu ikincil  ayna olup yine şimdiye kadar üretilecek olan en büyük dış-bükey ayna özelliğine sahiptir [2]. İç-bükey üçüncü ayna da, yine teleskobun sıradışı özelliklerinden biridir [3]. ELT ikincil ve üçüncül aynaları günümüzde kullanılan çoğu araştırma teleskoplarının birincil aynaları ile yarışacak düzeyde olup, sırasıyla 3.5 ve 3.2 ton ağırlığa sahiptirler [4]. İkincil aynanın 2018 yılı sonunda ve üçüncül aynanın Temmuz 2019’da teslim edilmesi bekleniyor.

Üçüncü anlaşma SENER Grubu’ndan Uzay Bölümü Direktörü Diego Rodríguez ile imzalandı. Anlaşma bünyesinde ELT ikincil ve üçüncül aynaları için özelleştirilmiş destek hücrelerinin ve bu ağır, ancak esnek aynaların doğru şekli aldığından ve teleskop içerisinde doğru konumda olduğundan emin olmayı sağlayacak olan karmaşık aktif optik sisteminin temin edilmesi yer alıyor. Teleskopun en iyi görüntü kalitesine ulaşabilmesi için sistemin büyük bir hassasiyetle kurulması gerekiyor.

Dördüncü anlaşma ise Fogale ve Micro-Epsilon firmalarından oluşan FAMES konsorsiyumunu temsilen Didier Rozière (Fogale) ve Martin Sellen (Micro-Epsilon) ile imzalandı. Anlaşma gereğince ELT’nin birincil aynasını oluşturan 798 altıgen parça için toplamda 4608 kenar algılayıcısının üretilmesi gerekiyor [5].

Bu algılayıcılar şimdiye kadar kullanılmış olan en büyük hassasiyete sahip olup birkaç nano-metreye kadar hassasiyetle göreli konumları ölçebilecektir. Algılayıcılar sayesinde ELT’nin birincil aynasını oluşturan parçaların diğerlerine göre karşılıklı konumları sürekli bir şekilde hesaplanarak, birlikte çalışmaları sağlanacak ve mükemmel bir görüntüleme sistemi oluşturulacaktır. Bu çok büyük bir görev olup sadece algılayıcıların hassaslığını sağlamayı değil, aynı zamanda binlercesinin gereken kısa zaman ölçeklerinde üretilebilmesi için yeterince hızlı olmayı gerektirmektedir.

Katılımcı şirketlerden ve ESO’dan üst düzey temsilcilerin de hazır bulunduğu imza töreninde dev teleskobun optik ve mekanik bileşenlerini oluşturmak ve dünyanın gökyüzünü izleyen en büyük gözünü inşa etmek üzere bir araya gelen üstlenici firma temsilcilerinin birbirlerini tanıması da onlar için mükemmel bir fırsata dönüştü.

Notlar

[1] Zerodür ilk olarak 1960’ların sonunda gökbilimsel teleskoplar için geliştirildi. Neredeyse hiç ısısal genişlemeye uğramaması, yani yüksek sıcaklık değişimlerinde bile maddenin genişlememesi en büyük artısıydı. Kimyasal olarak oldukça dirençli olan madde kusursuz bir şekilde cilalanabilmektedir. Asıl yansıtıcı tabaka, alüminyum ya da gümüşten yapılmakta ve genellikle teleskop üzerine yerleştirilmeden kısa süre önce buharlaştırılarak aşırı düz yüzeye kaplanmaktadır. Zerodür aynaya sahip olan bilinen çoğu teleskop onlarca yıldır düzgün bir şekilde çalışır durumdadır. Bunlar arasında ESO’nun Şili’deki Çok Büyük Teleskobu da yer alıyor.

[2] Yüksek derecede dış-bükey ve yuvarlak olduğu için, ikincil aynanın üretimi oldukça zor olup, sonuçlar optik mühendisliğinin gerçekten hassas bir örneği için dikkat çekici olacaktır. ELT’nin çoğu parçası ile birlikte teknolojinin bu alanında gerçek bir ilki temsil edecekler. İkincil ayna ve destek sisteminin toplam ağırlığı 12 tona ulaşacaktır — ve birincil aynanın üzerinde duracağından, aynanın düşmesini önlemek için büyük bir önlem alınması gerekecektir!

[3] Aralarında VLT ve NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu’nun da yer aldığı günümüzdeki çoğu büyük teleskop bir görüntüyü oluşturabilmek için sadece iki eğri ayna düzeneği kullanmaktadır. Bu tür durumlarda bir üçüncül ayna bazen görüntüyü uygun bir odak düzlemine yönlendirmek üzere kullanılmakta olup, bu ayna genellikle küçük ve düz bir ayna olmaktadır. Buna rağmen, ELT’nin üçüncü aynası da eğri bir yüzeye sahip olacak ve iki-aynalı tasarımla mümkün olandan daha büyük bir görüş alanında, daha kaliteli görüntüye imkan verecek üç aynalı düzenek kullanılacaktır.

[4] İkincil aynanın kaplanması için gereken anlaşma hali hazırda imzalanmıştır.

[5] Şimdiye kadar 3288 tanesinin siparişi verilmiş olup (ELT Aşama 1) ilave 1320 tanesi ELT Aşama 2’de eklenecek olup, toplamda 4608 tane üretilecektir.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Ankara Üniversitesi (Ankara), Çağ Üniversitesi (Mersin), Başkent Üniversitesi (Ankara), İstanbul Üniversitesi (İstanbul), İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi (İzmir) ve Max Planck Yer-Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (Almanya) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1704.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1704tr
Adı:Extremely Large Telescope
Tür:Unspecified : Technology : Observatory : Telescope
Facility:Extremely Large Telescope

Görüntüler

The optical system of the ELT showing the location of the mirrors
The optical system of the ELT showing the location of the mirrors
sadece İngilizce
Signatures for contracts with SCHOTT for the ELT M2 and M3 mirror blanks
Signatures for contracts with SCHOTT for the ELT M2 and M3 mirror blanks
sadece İngilizce
Signature of contract with SENER for the ELT's M2 and M3 mirror cells
Signature of contract with SENER for the ELT's M2 and M3 mirror cells
sadece İngilizce
Signature of contract with FAMES consortium for ELT primary mirror edge sensors
Signature of contract with FAMES consortium for ELT primary mirror edge sensors
sadece İngilizce
Signature ceremony for contracts for casting ELT's M2 and M3 mirrors
Signature ceremony for contracts for casting ELT's M2 and M3 mirrors
sadece İngilizce
Contract ceremony for the ELT's M2 and M3 mirror cells
Contract ceremony for the ELT's M2 and M3 mirror cells
sadece İngilizce
Contract ceremony for the ELT's M1 edge sensors
Contract ceremony for the ELT's M1 edge sensors
sadece İngilizce
Participants in the ELT contract signature ceremony at ESO Headquarters
Participants in the ELT contract signature ceremony at ESO Headquarters
sadece İngilizce
The optical system of the ELT showing the location of the mirrors
The optical system of the ELT showing the location of the mirrors
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 93 Light: Kick-off for Mirrors and Sensors for Biggest Eye on the Sky (4K UHD)
ESOcast 93 Light: Kick-off for Mirrors and Sensors for Biggest Eye on the Sky (4K UHD)
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...