eso1711tr — Görüntülü Bülten

ALMA Yıldızsal Patlamaları Gözledi

07 Nisan 2017

Yıldız patlamaları çoğunlukla etkileyici yıldız ölümleri olan süpernovalarla ilişkilendirilir. Ancak ALMA ile gerçekleştirilen yeni gözlemler patlamalara dair yıldızsal yaşam döngüsünün başka bir ucundan yaklaşım sağladı, yıldız doğumu. Bir grup büyük kütleli yıldızın doğum anını araştıran gökbilimciler, havai fişek patlamasına benzer enkaz diskleriyle karşılaştılar ve yakaladıkları bu etkileyici görüntülere göre yıldız doğumu aşamasının da şiddetli ve patlama benzeri süreçleri içerdiğini gösterdiler.

1350 ışık yılı uzaklıkta Avcı takım-yıldızı doğrultusunda yer alan, yoğun ve aktif bir yıldız oluşum fabrikası olan Avcı Molekül Bulutu 1 (OMC-1), ünlü Avcı Bulutsusu ile aynı ortamın bir parçasını oluşturmaktadır. Yıldızlar Güneş’ten yüzlerce kez daha büyük kütleye sahip ve bu kütle sayesinde çökerek ısınan bir gaz bulutu içerisinde oluşmaktadırlar. Buradaki en yoğun bölgelerde öncül-yıldızlar oluşmaya başlayarak bölge içerisinde rasgele harekete başlarlar. Zaman geçtikçe, yıldızlardan bazıları kütleçekiminin yoğun olduğu bölgeye doğru sürüklenir ki burada büyük öncül yıldızlar bulunmaktadır — eğer bu çekimin etkisinden kurtulamayarak doğdukları bölgeyi terk edemezlerse, kendilerini şiddetli patlamaların içinde bulabilirler.

Yaklaşık 100 000 yıl önce, OMC-1’in derinliklerinde birçok öncül-yıldız oluşmaya başladı. Kütleçekimi sürekli artan hızlarda bunları bir araya toplayarak, 500 yıl kadar önce iki yıldızın çarpışmasına neden oldu. Gökbilimciler olayın sadece sıyrıklarla mı geçtiğini yoksa yıldızların kafa kafaya mı çarpıştıklarını henüz bilmiyor, fakat her halükarda olay sonrasında yıldızlar-arası uzaya saniyede 150 kilometreye kadar çıkan hızlarda gaz ve toz akışları atılmaya başladı. Bu şiddetli etkileşim Güneş’in 10 milyon yılda yaydığı miktarda enerji salınımı ortaya çıkardı.

500 yıl sonra, John Ball (Colorado Üniversitesi, ABD) liderliğindeki bir gökbilimciler ekibi Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi’ni (ALMA) kullanarak bu bulutun derinliklerine daldı. Bölgedeki büyük kütleli yıldız kümesinin çalkantılı doğum sürecinden kalan enkazın tüm yönlere dağılan dev havai fişek akıntılarına benzediğini gördüler.

Bu tür patlamaların görece kısa süreli olması bekleniyor, ALMA ile görüntülenen kalıntıların sadece yüzlerce yıl sürdüğü görüldü. Ancak kısa süreli olmalarına rağmen bu tür öncül-yıldız patlamaları daha yaygın olabilir. Doğdukları ana bulutu yok eden bu olaylar, aynı zamanda bu dev molekül bulutlarındaki yıldız oluşum düzenini de yeniden düzenleyebilir.

OMC-1 içindeki enkazın patlamalı doğasına dair ipuçları ilk kez Hawaii’deki Milimetre-altı Dizgesi ile 2009 yılında ortaya çıkarılmıştı. Bally ve ekibi bu nesneyi Şili’deki Gemini Güney teleskopu ile de yakın-kırmızı-ötesinde gözlemledi ve bir uçtan bir uca neredeyse bir ışık yılına kadar uzanan bu madde akıntısını ortaya çıkardı.

Bununla birlikte yeni ALMA görüntüleri akıntı içindeki karbon monoksit (CO) gazının yüksek hızlardaki hareketini ve dağılımını ayrıntılı bir şekilde ortaya çıkararak, bölgenin yüksek çözünürlü görüntülerini sağladı. Gökbilimciler bu sayede patlamanın altındaki gücü ortaya çıkartarak, bu tür olayların gökada içerisindeki yıldız oluşumuna etkilerini anlamaya çalışacak.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

John Bally
University of Colorado, USA
E-posta: john.bally@Colorado.EDU

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1711.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1711tr
Adı:OMC, Orion Molecular Cloud
Tür:Milky Way : Nebula : Type : Star Formation
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
Science data:2017ApJ...837...60B

Görüntüler

ALMA views a stellar explosion in Orion
ALMA views a stellar explosion in Orion
sadece İngilizce
ALMA view of an explosive event in Orion
ALMA view of an explosive event in Orion
sadece İngilizce
ALMA and VLT views of an explosion in Orion
ALMA and VLT views of an explosion in Orion
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 102 Light: Dramatic Stellar Fireworks (4K UHD)
ESOcast 102 Light: Dramatic Stellar Fireworks (4K UHD)
sadece İngilizce
Zooming in on an explosive event in Orion
Zooming in on an explosive event in Orion
sadece İngilizce
Comparison of the ALMA and VLT views of an explosive event in Orion
Comparison of the ALMA and VLT views of an explosive event in Orion
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...