eso1712tr — Bilim Bülteni

Yeni Keşfedilen Ötegezegen Yaşam Arayışındaki En İyi Aday Olabilir

Sakin bir kırmızı-cüce yıldızın yaşanabilir bölgesinde geçiş yapan kayalık bir süper-Dünya bulundu

19 Nisan 2017

Yeryüzünden yaklaşık 40 ışık-yılı uzaklıktaki bir kırmızı cüce yıldızın etrafında bulunan ötegezegen “Güneş Sistemi dışındaki yaşam arayışları için en uygun yer” unvanı için yeni bir aday olabilir. ESO’nun La Silla’daki HARPS aygıtını ve dünya üzerindeki diğer teleskopları kullanan uluslararası bir gökbilimciler ekibi sönük yıldız LHS 1140’ın etrafındaki yaşanabilir bölgede bir “süper-Dünya” keşfi gerçekleştirdi. Dünya’dan biraz daha büyük ve çok daha ağır olan bu yeni gezegenin atmosferindeki kayıp oldukça düşük oranda. Bu bilgi ve yörüngesinde dolandığı yıldızın önünden geçtiği gerçeği, gezegeni gelecekte yapılacak atmosfer çalışmaları için heyecan verici bir kaynak haline getiriyor. Araştırma sonuçları Nature dergisinin 20 Nisan 2017 tarihli sayısında yayımlanacak.

Yeni keşfedilen süper-Dünya LHS 1140b, Balina takımyıldızı doğrultusundaki sönük kırmızı cüce yıldız LHS 1140’ın yaşanabilir bölgesinde bulunuyor [1]. Kırmızı cüce yıldızlar Güneş’e göre çok daha küçük ve soğuktur. Buna rağmen LHS 1140b yıldızına Dünya’dan on kat daha yakın bir bölgede yer alsa da, yalnızca yarısı kadar güneş ışığına maruz kalmaktadır. Gezegenin Yeryüzü’nden görülen yörüngesi geçiş gözlemi için neredeyse mükemmel bir doğrultuda olup, her 25 günde bir önünden geçtiği yıldızının ışığında bir azalmaya neden olmaktadır.

Bu son on yılda gördüğüm en heyecan verici ötegezegen oldu,” diyor araştırmayı yürüten Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden (Cambridge, ABD) Jason Dittmann. “Bilimdeki en büyük araştırmalardan birini gerçekleştirmek için bundan daha iyi bir hedef bulamayız — Dünya dışı yaşama dair kanıt araştırmaları.”

Kırmızı cücelerle ilgili şu anki durum oldukça olumlu — LHS 1140 kendi etrafında daha yavaş dönüyor ve benzer düşük-kütleli yıldızlara göre daha az yüksek-enerjili ışınım yayıyor,” şeklinde açıklıyor ekip üyelerinden Nicola Astudillo-Defru (Cenevre Gözlemevi, İsviçre) [2].

Bildiğimiz anlamdaki yaşamın var olabilmesi için bir gezegenin yüzeyinde sıvı halde suyun ve atmosferinin bulunması gerekiyor. Kırmızı cüce yıldızlar gençken yörüngelerinde bulunabilecek gezegenlerin atmosferlerine zarar verecek düzeyde güçlü bir ışınım yaymaktadır. Buradaki durumda, gezegenin büyük boyutu bir magma okyanusunun yüzeyde milyonlarca yıl boyunca var olduğu anlamına geliyor.

Keşif ilk önce MEarth araştırması kapsamında gerçekleştirildi ve gezegenin önünden geçişi esnasında yıldız ışığında özel bir azalma tespit edildi. ESO’nun Yüksek Hassasiyetli Dikey Hız Gezegen Araştırma adlı HARPS aygıtı, sonrasında önemli takip gözlemleri gerçekleştirerek süper-Dünya’nın varlığını doğrulamış oldu. HARPS gözlemleri sayesinde gezegenin yörünge dönemi kesinleştirilerek kütlesi ve yoğunluğu elde edilebildi [3].

Gökbimciler gezegenin yaşını en az beş milyar yıl olarak tahmin ediyorlar. Çapı ise Dünya’nın 1.4 katı kadar — neredeyse 18 000 kilometre. Ancak Dünya’nın yedi katı kadar kütlesi ve çok daha yoğun yapısı nedeniyle gezegenin muhtemelen yoğun bir demir çekirdeği ve kayalık bir yapısı var.

Bu süper-Dünya, eğer varsa atmosferinin araştırılması ve karakterize edilmesi için gelecekteki gözlemler adına en iyi aday olabilir. Araştırma ekibinin her ikisi de Fransa’daki CNRS ve IPAG’de görevli olan Avrupalı üyeleri, Xavier Delfosse ve Xavier Bonfils şunları söylüyor: “LHS 1140 sistemi yaşanabilir kuşakta bulunan gezegenlerin gelecekteki özelliklerini araştırmak için Proxima b ya da TRAPPIST-1’den daha önemli bir hedef olabilir. Bu yıl ötegezegen keşifleri adına oldukça önemli bir yıldı![4], [5].

Özellikle NASA/ESA Hubble Uzay Teleskopu ile yapılacak olan gözlemler sayesinde LHS 1140b üzerine düşmekte olan yüksek enerjili ışınımın miktarı hesaplanarak yaşamı destekleyip desteklemediği ortaya çıkarılabilecek.

Daha sonrasında ise — ESO’nun Aşırı Büyük Teleskopu gibi yeni teleskoplar faaliyete geçtiğinde — kolaylıkla ötegezegenlerin atmosferlerinin ayrıntılı gözlemlerini gerçekleştirebileceğiz ve bu tür çalışmalarda LHS 1140b sıradışı bir aday haline gelecek.

Notlar

[1] Yaşanabilir kuşak bir yıldızın etrafında tanımlanan bir bölge olup, bu bölgede bulunan bir gezegenin, yüzeyinde sıvı halde su bulundurabilecek sıcaklığa sahip olması gerekmektedir.

[2] Her ne kadar gezegen bildiğimiz anlamdaki yaşamın potansiyel olarak var olabileceği bir bölgede bulunsa da, muhtemelen kırmızı cüce yıldızın oluşumundan kırk milyon yıl sonrasına kadar bu bölgeye giriş yapmamıştır. Bu aşamada, ötegezegen ev sahibi yıldızının aktif ve istikrarsız geçmişine tanıklık etmiştir. Genç bir kırmızı cüce yakınlarında bulunan bir gezegenin atmosferinde yer alan suyu kolaylıkla söküp atabilir, bu da Venüs’tekine benzer şekilde kontrolden çıkan bir sera etkisine yol açabilir.

[3] Bu çaba ile MEarth tarafından diğer geçiş olaylarının da tespit edilebilmesi sağlandı, bu sayede gökbilimciler ötegezegenin kesin olarak varlığını ortaya çıkarmış oldu.

[4] Proxima b etrafındaki gezegen (eso1629) Dünya’ya çok daha yakındır, ancak büyük olasılıkla bir geçiş olayı gerçekleşmeyeceği için, bir atmosferi olup olmadığını tespit etmek çok zor olacaktır.

[5] TRAPPIST-1 sisteminin tersine (eso1706),  LHS 1140’ın etrafında başka bir gezegen bulunamadı. Çoklu-gezegen sisstemlerinin kırmızı-cüce yıldızları etrafında yaygın oldukları düşünülüyordu, bu nedenle diğer gezegenlerin şimdiye kadar keşfedilmemiş olmaları muhtemelen çok küçük olmalarından kaynaklanıyor olabilir.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma J. A. Dittmann ve arkadaşlarınca kaleme alınan “A temperate rocky super-Earth transiting a nearby cool star” başlıklı bir makale olarak Nature dergisinin 20 Nisan 2017 tarihli sayısında yayımlanmıştır.

Araştırma ekibinde Jason A. Dittmann (Harvard Smithsonian Center for Astrophysics, ABD), Jonathan M. Irwin (Harvard Smithsonian Center for Astrophysics, ABD), David Charbonneau (Harvard Smithsonian Center for Astrophysics, ABD), Xavier Bonfils (Institut de Planétologie et d'Astrophysique de Grenoble – Université Grenoble-Alpes/CNRS, Fransa), Nicola Astudillo-Defru (Observatoire de Genève, İsviçre), Raphaëlle D. Haywood (Harvard Smithsonian Center for Astrophysics, ABD), Zachory K. Berta-Thompson (University of Colorado, ABD), Elisabeth R. Newton (MIT, ABD), Joseph E. Rodriguez (Harvard Smithsonian Center for Astrophysics, ABD), Jennifer G. Winters (Harvard Smithsonian Center for Astrophysics, ABD), Thiam-Guan Tan (Perth Exoplanet Survey Telescope, Avustralya), José-Manuel Almenara (Institut de Planétologie et d'Astrophysique de Grenoble - Université Grenoble-Alpes/CNRS, Fransa; Observatoire de Genève, İsviçre), François Bouchy (Aix Marseille Université, Fransa), Xavier Delfosse (Institut de Planétologie et d'Astrophysique de Grenoble – Université Grenoble-Alpes / CNRS, Fransa), Thierry Forveille (Institut de Planétologie et d'Astrophysique de Grenoble – Université Grenoble-Alpes/CNRS, Fransa), Christophe Lovis (Observatoire de Genève, İsviçre), Felipe Murgas (Institut de Planétologie et d'Astrophysique de Grenoble – Université Grenoble-Alpes / CNRS, France; IAC, İspanya), Francesco Pepe (Observatoire de Genève, İsviçre), Nuno C. Santos (Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço and Universidade do Porto, Portekiz), Stephane Udry (Observatoire de Genève, İsviçre), Anaël Wünsche (CNRS/IPAG, Fransa), Gilbert A. Esquerdo (Harvard Smithsonian Center for Astrophysics, ABD), David W. Latham (Harvard Smithsonian Center for Astrophysics, ABD) ve Courtney D. Dressing (Caltech, ABD) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
Cep: +90 538 614 29 38
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Jason Dittmann
Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics
Cambridge, USA
E-posta: jdittmann@cfa.harvard.edu

Nicola Astudillo-Defru
Geneva Observatory - Université of Geneva
Geneva, Switzerland
E-posta: nicola.astudillo@unige.ch

Xavier Bonfils
Institut de Planétologie et d'Astrophysique de Grenoble – Université Grenoble-Alpes/CNRS
Grenoble, France
E-posta: xavier.bonfils@univ-grenoble-alpes.fr

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Megan Watzke
Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics
Cambridge, USA
Tel: +1 617-496-7998
E-posta: mwatzke@cfa.harvard.edu

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1712.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1712tr
Adı:LHS 1140b
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:ESO 3.6-metre telescope
Science data:2017Natur.544..333D

Görüntüler

Artist’s impression of the super-Earth exoplanet LHS 1140b
Artist’s impression of the super-Earth exoplanet LHS 1140b
sadece İngilizce
Location of the faint red star LHS 1140 in the constellation of Cetus (The Sea Monster)
Location of the faint red star LHS 1140 in the constellation of Cetus (The Sea Monster)
sadece İngilizce
Artist’s impression of the newly-discovered rocky exoplanet, LHS 1140b
Artist’s impression of the newly-discovered rocky exoplanet, LHS 1140b
sadece İngilizce

Videolar

Artist’s impression of a trip to the super-Earth exoplanet LHS 1140b
Artist’s impression of a trip to the super-Earth exoplanet LHS 1140b
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...