eso1730tr — Görüntülü Bülten

Yaşlı Yıldızın Dumanlı Küresi

20 Eylül 2017, Mersin

ALMA’yı kullanan gökbilimciler tuhaf kırmızı yıldız U Antliae tarafından uzaya salınan balon şeklindeki maddenin dikkat çekici görüntüsünü yakaladı. Gözlemler, gökbilimcilerin yıldızların yaşamlarının son dönemlerinde nasıl evrimleştiklerini anlamalarına yardımcı olacak.

Dürbün kullanan dikkatli bir gözlemci güney gökküresindeki sönük Pompa takımyıldızında parlaklığı haftalık olarak hafifçe değişen oldukça kırmızı bir yıldız göreceklerdir. U Antliae olarak adlandırılan bu olağandışı yıldızın Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi ile yapılan yeni gözlemleri, yıldızın etrafındaki dikkat çekici incelikte küresel bir kabuğu gözler önüne sermektedir.

U Antliae [1] bir karbon yıldızı olup, evrimleşmiş, soğuk ve parlak asimtotik dev kolu türüne girmektedir. Yaklaşık 2700 yıl önce, U Antliae kısa bir süre boyunca hızlı kütle kaybı sürecinden geçmiştir. Sadece birkaç yüzyıl süren bu dönemde, yeni ALMA verilerinde görülen kabuğu oluşturan madde, yüksek hızlarda yıldızdan atılmıştır. Kabuğun ayrıntılı bir şekilde incelenmesi ile ipliksi alt-yapılar olarak bilinen ince, şeritler halinde gaz bulutlarına dair bazı kanıtlar görülmüştür.

Bu dikkat çekici görüntü çoklu dalgaboylarında keskin görüntüler oluşturabilme yeteneğine sahip Şili’nin Atacama Çölü’ndeki Chajnantor Platosu’nda bulunan ALMA radyo teleskopu sayesinde mümkün olabilmiştir. ALMA U Antlieae kabuğundaki daha önce görülmesi mümkün olmayan çok daha ince ayrıntıları görebilmektedir.

Yeni ALMA verilerinde sadece tek bir görüntü yer almıyor; ALMA ile her bir kısmı farklı bir dalgaboyunda görüntülenen üç boyutlu bir veri seti (veri küpü) üretilmiştir. Doppler Etkisi nedeniyle, veri küpündeki her farklı dilim, farklı hızlarda gözlemciye yaklaşan ya da uzaklaşan gazı göstermektedir. Bu kabuk aynı zamanda küresel şekilde oldukça simetrik ve incedir. Farklı hızların görüntülenmesi sayesinde bu kozmik baloncuk insan vücudu için yapılan bilgisayarlı tomogrofi tekniğindeki gibi yapay dilimlere ayrılabilmektedir.

Bu yıldızlardaki kabuk yapısının kimyasal içeriği ile atmosferlerinin ve kabukların kütle kaybıyla nasıl oluştuklarının anlaşılması, erken Evren’de yıldızların nasıl evrimleştiklerini düzgün bir şekilde anlamak için önemlidir.

Notlar

[1] U Antliae ismi Pompa takımyıldızında parlaklığı değişen dördüncü yıldız anlamını taşımaktadır. Bu tür değişenlerin isimlendirilmesi karmaşık bir sırayı izlemekte olup, burada ayrıntılı bir şekilde açıklanmaktadır.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma F. Kerschbaum ve arkadaşları tarafından kaleme alınan “Rings and filaments. The remarkable detached CO shell of U Antliae” başlıklı bir makale olarak Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde F. Kerschbaum (University of Vienna, Avusturya), M. Maercker (Chalmers University of Technology, Onsala Space Observatory, İsveç), M. Brunner (University of Vienna, Avusturya), M. Lindqvist (Chalmers University of Technology, Onsala Space Observatory, İsveç), H. Olofsson (Chalmers University of Technology, Onsala Space Observatory, İsveç), M. Mecina (University of Vienna, Avusturya), E. De Beck (Chalmers University of Technology, Onsala Space Observatory, İsveç), M. A. T. Groenewegen (Koninklijke Sterrenwacht van België, Belçika), E. Lagadec (Observatoire de la Côte d’Azur, CNRS, Fransa), S. Mohamed (University of Cape Town, Güney Afrika), C. Paladini (Université Libre de Bruxelles, Belçika), S. Ramstedt (Uppsala University, İsveç), W. H. T. Vlemmings (Chalmers University of Technology, Onsala Space Observatory, İsveç), ve M. Wittkowski (ESO) yer almaktadır.

Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi (ALMA) uluslar-arası bir gökbilim tesisidir ve Şili Cumhuriyeti ile işbirliğinde bir ESO, ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ve Japonya Doğa Bilimleri Ulusal Enstitüleri (NINS) ortaklığıdır. ALMA Avrupa'da Üye Ülkeler adına ESO tarafından, NSF ile Kanada Ulusal Araştırma Vakfı (NRC) tarafından, Tayvan Ulusal Bilim Konseyi (NSC) ve Tayvan Sinica Akademisi (AS) tarafından, NINS ve Kore Gökbilim ve Uzay Bilimleri Enstitüsü (KASI) işbirliği ile finanse edilmektedir.

ALMA'nın yapımı ve işletilmesi Avrupa kısmında Üye Ülkeler adına ESO tarafından, Kuzey Amerika kısmında Üniversiteler Birliği Kuruluşu (AUI) tarafından yönetilen Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi (NRAO) tarafından, Doğu Asya kısmında Japonya Ulusal Gökbilim Gözlemevi (NAOJ) tarafından yürütülmektedir. Birleşik ALMA Gözlemevi (JAO), birleştirilmiş liderliği ve ALMA'nın oluşturulması, idaresi ve işletilmesinin yönetimini sağlamaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +903246514800 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Franz Kerschbaum
University of Vienna
Vienna, Austria
Tel: +43 1 4277-51856
E-posta: franz.kerschbaum@univie.ac.at

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1730.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1730tr
Adı:U Antliae
Tür:Milky Way : Star : Type : Variable
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
Science data:2017A&A...605A.116K

Görüntüler

Delicate bubble of expelled material around the cool red star U Antliae
Delicate bubble of expelled material around the cool red star U Antliae
sadece İngilizce
The star U Ant in the constellation of Antlia (The Air Pump)
The star U Ant in the constellation of Antlia (The Air Pump)
sadece İngilizce
Wide-field image of the sky around U Antliae
Wide-field image of the sky around U Antliae
sadece İngilizce
ALMA view of the motions of material in the shell around U Antliae
ALMA view of the motions of material in the shell around U Antliae
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 127 Light: Ageing Star Blows Off Smoky Bubble (4K UHD)
ESOcast 127 Light: Ageing Star Blows Off Smoky Bubble (4K UHD)
sadece İngilizce
Flying from the Earth to the star U Antliae
Flying from the Earth to the star U Antliae
sadece İngilizce
Tomography of a cosmic bubble
Tomography of a cosmic bubble
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...