eso1734tr — Görüntülü Bülten

Gökadanın Sırları Ortaya Çıkıyor

25 Ekim 2017

Ocak Kümesi'nden alınan bu ışıltılı görüntüde yer alan sayısısız gökada dikkat çekmek için birbirleriyke yarışıyor, bazıları ön planı işgal ederken diğerleri küçük bier ışık noktası şeklindeler. Bunlardan biri de merceksi gökada NGC 1316'dır. Bu çok araştırılan gökadanın çalkantılı geçmişi, şimdi gökbilimcilerin VLT Tarama Teseleskopu ile daha önce olmadığı kadar ayrıntılı görüntüledikleri, ince ilmeksi, kavisli ve halka şeklindeki yapılara neden olmuştur. Hayret verici derinlikteki bu görüntü aynı zamanda kümenin sönük ışığındaki sayısız nesneyi de ortaya çıkarmaktadır.

ESO’nun Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde bulunan gökyüzü taramaları konusunda eşsiz yetenekli VLT Tarama Teleskopu (VST) ile alınan bu derin manzara Samanyolu’na en yakın ve en zengin gökada kümelerinden biri olan Ocak Kümesi’nin parlak üyelerinin gizemlerini gözler önüne sermektedir.

Kümenin belki de en ilgi çekici üyesi olan NGC 1316, çok sayıda küçük gökadanın birleşmesiyle oluşan, hareketli bir geçmişe sahiptir. Gökadanın maceralı geçmişindeki kütleçekim etkileri, merceksi yapının üzerinde hissedilir etkiler bırakmıştır [1]. Çok sayıda yıldızdan oluşan dış kısımdaki büyük dalgacıklar, halka ve kavisli yapılar ilk kez 1970’lerde gözlenmiş olup, halen en son teleskop teknolojilerine erişimleri olan ve NGC 1316’nın alışılmadık yapısını görüntüleme ve modelleme birleşimi ile araştıran modern gökbilimcilerin aktif bir çalışma konusu olarak yerini korumaktadır.

NGC 1316’yı oluşturan birleşme olayları bir gaz akınına yol açarak, merkezdeki astrofiziksel egzotik nesneyi beslemiştir: Güneş’in ortalama 150 milyon katındaki kütlesiyle bir süper-kütleli karadelik. Çevresindeki maddeyi üzerine çektikçe yüksek enerjili parçacıklar içeren güçlü jetler üreten karadelik, radyo dalgalarında görülen özel küremsi şekiller oluşturmakta, bu da NGC 1316’yı gökyüzündeki en parlak dördüncü radyo kaynağı haline getirmektedir.

NGC 1316 gökbilimciler için çok önemli olaylar olarak görülen, kaydedilmiş dört adet tür Ia süpernovaya da ev sahipliği yapmıştır. Tür Ia süpernovaların parlaklıkları çok iyi tanımlandığından [2] içinde bulundukları gökadanın uzaklığının tespiti için kullanılabilmektedirler ki buradakiler 60 milyon ışık-yılı uzaklıktadırlar. Gökbilimcilerin çok sevdiği bu “standart ışık kaynakları” sayesinde uzak nesnelerin uzaklıkları güvenilir bir şekilde belirlenebilmektedir. Aslına bakılırsa daha önemli oldukları bir konu da, Evren’imizin hızlanan bir şekilde genişlemekte olduğunu keşfindeki anahtar rolleridir.

Bu görüntü ESO’nun Paranal Gözlemevi’nde bulunan VST teleskopu ile Ocak Kümesi’nin derin, çoklu görüntüleme-taraması projesi olan Ocak Derin Taraması’nın bir parçası olarak alınmıştır. Enrichetta Iodice liderliğindeki (INAF – Osservatorio di Capodimonte, Naples, İtalya) ekip daha önce bu bölgeyi VST ile gözlemiş ve NGC 1399 ve daha küçük gökada NGC 1387 arasında zayıf bir ışık köprüsünü ortaya çıkarmıştır (eso1612). VST özel olarak gökyüzündeki geniş ölçekli bölgeleri taramak için tasarlanmıştır. Dev düzeltilmiş görüş alanı ve özel olarak tasarlanan 256-megapiksellik OmegaCAM kamerası ile VST gökyüzündeki geniş alanların görüntülerini hızlı ve derinlemesine alarak, nesnenin daha ayrıntılı olarak incelenebilmesi için görevi daha büyük teleskoplara bırakmaktadır — örneğin ESO’nun Çok Büyük Teleskopu’na (VLT).

Notlar

[1] Merceksi ya da “mercek-şekilli” gökadalar yaygın eliptik gökadalar ve daha iyi bilinen Samanyolu gibi sarmal gökadalar arasındaki bir gökada şeklidir.

[2] Tür Ia Süpernovaları, bir çift yıldız sistemindeki beyaz cücenin zamanla yoldaşından çektiği kütle (madde akışı) ile karbon temelli çekirdek birleşmesini tetikleyecek bir sınıra ulaştığı anda meydana gelmektedir. Kısa bir zaman içinde, zincirleme bir reaksiyon başlayarak sonunda büyük miktarda enerji salınımına kadar ulaşan bir evre başlar: bir süpernova patlaması. Süpernova her zaman Chandrasekhar limiti olarak bilinen bir kütlede meydana gelir ve her seferinde neredeyse benzer bir patlamaya yol açar. Tür Ia süpernovaların benzerliği gökbilimcilerin bu yıkıcı olayları uzaklık ölçümünde kullanabilmelerini sağlar.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma “The Fornax Deep Survey with VST. II. Going to the South: the build-up history of Fornax A” başlıklı bir makale olarak Astrophysical Journal adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde E. Iodice (INAF – Astronomical Observatory of Capodimonte, Italya), M. Spavone (Astronomical Observatory of Capodimonte, Italya), M. Capaccioli (University of Naples, Italya), R. F. Peletier (Kapteyn Astronomical Institute, University of Groningen, Hollanda), T. Richtler (Universidad de Concepción, Şili), M. Hilker (ESO, Garching, Almanya), S. Mieske (ESO, Şili), L. Limatola (INAF – Astronomical Observatory of Capodimonte, Italya), A. Grado (INAF – Astronomical Observatory of Capodimonte, Italya), N.R. Napolitano (INAF – Astronomical Observatory of Capodimonte, Italya), M. Cantiello (INAF – Astronomical Observatory of Teramo, Italya), R. D’Abrusco (Smithsonian Astrophysical Observatory/Chandra X-ray Center, ABD), M. Paolillo (University of Naples, Italya), A. Venhola (University of Oulu, Finlandiya), T. Lisker (Zentrum für Astronomie der Universität Heidelberg, Almanya), G. Van de Ven (Max Planck Institute for Astronomy, Almanya), J. Falcon-Barroso (Instituto de Astrofísica de Canarias, İspanya) ve P. Schipani (Astronomical Observatory of Capodimonte, Italya) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Enrichetta Iodice
INAF – Osservatorio Astronomico di Capodimonte
Napoli, Italy
Tel: +39 0815575546
E-posta: iodice@na.astro.it

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1734.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1734tr
Adı:NGC 1316
Tür:Local Universe : Galaxy : Type : Lenticular
Facility:VLT Survey Telescope
Instruments:OmegaCAM
Science data:2017ApJ...839...21I

Görüntüler

Revealing the galactic secrets of NGC 1316
Revealing the galactic secrets of NGC 1316
sadece İngilizce
The galaxy pair NGC 1316 and 1317 in the constellation of Fornax
The galaxy pair NGC 1316 and 1317 in the constellation of Fornax
sadece İngilizce
Wide-field view of the sky around the galaxies NGC 1316 and 1317
Wide-field view of the sky around the galaxies NGC 1316 and 1317
sadece İngilizce
Annotated view of the sky surrounding NGC 1316
Annotated view of the sky surrounding NGC 1316
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 134 Light: Revealing Galactic Secrets (4K UHD)
ESOcast 134 Light: Revealing Galactic Secrets (4K UHD)
sadece İngilizce
Zooming in on the galaxy NGC 1316
Zooming in on the galaxy NGC 1316
sadece İngilizce
Panning across the galaxy NGC 1316
Panning across the galaxy NGC 1316
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...