eso1735tr — Bilim Bülteni

ALMA’dan En Yakın Yıldız Etrafında Soğuk Toz Keşfi

03 Kasım 2017

Şili’deki ALMA Gözlemevi Güneş Sistemi’ne en yakın yıldız olan Proxima Centauri etrafında toz keşfi gerçekleştirdi. Yeni gözlemler sayesinde Proxima Centauri’ye uzaklığı Yer-Güneş mesafesinin bir ila dört katı olan bölgeden gelen ışıltının soğuk tozlar nedeniyle olduğu ortaya çıkarılmış oldu. Elde edilen veriler ayrıca daha da soğuk bir dış toz kuşağına işaret ederken, bu da karmaşık bir gezegen sisteminin belirtisi olabilir. Bu yapılar Güneş Sistemi’ndeki çok daha büyük kuşaklara benzerken, gezegen oluşturamayan taş ve buz parçacıklarından meydana geldikleri düşünülmektedir.

Proxima Centauri Güneş’e en yakın olan yıldızdır. Güney yarımküreden görülen Erboğa takımyıldızı doğrultusundaki sönük kırmızı cüce bizden sadece dört ışık-yılı uzaklıkta yer almaktadır. Çevresinde bulunan ve 2016 yılında keşfedilen Dünya-boyutlarındaki ılık gezegen Proxima b, Güneş Sistemi’ne en yakın gezegen ünvanını almıştır. Ancak bu sistemde tek bir gezegenden fazlası mevcuttur. Yeni ALMA gözlemleri yıldızı çevreleyen soğuk kozmik toz bulutlarından yayılan salınımı gözler önüne sermektedir.

Yeni çalışmanın baş yazarı, İspanya, Granada’daki Andalucía Astrofizik Enstitüsü’nden Guillem Anglada [1] bu önemli bulguyu şu şekilde açıklıyor: “Burada keşfedilen yersel gezegen Proxima b’den sonra, yıldızın etrafında keşfedilen tozun önemi şuradan geliyor; Güneş’imize en yakında bulunan yıldızın etrafında sadece tek bir gezegen olmadığına, aksine daha karmaşık bir gezegen sisteminin varlığına işaret etmektedir.

Toz kuşakları gezegenler gibi daha büyük nesneleri oluşturamadan geride kalan maddelerdir. Bu kuşaklardaki kaya ve buz parçacıklarının boyutları, milimetreden küçük boyutlardaki minicik toz taneciklerinden, birkaç kilometreye kadar ulaşan asteroid-benzeri nesnelere kadar değişmektedir [2].

Tozun Proxima Centauri’den birkaç yüz milyon kilometreye kadar genişlediği görülmekte ve toplam kütlesinin Yeryüzü’nün yüzde biri kadar olduğu hesaplanmaktadır. Sıcaklığı ise -230 santigrat derece olarak tahmin edilmektedir, dış Güneş Sistemi’ndeki Kuiper Kuşağı’nın sıcaklığı kadar.

Yine ALMA verilerinde on kat daha ötede ve daha soğuk başka bir kuşağın olduğuna dair ipuçları bulunmaktadır. Doğrulandığı taktirde Güneş’ten daha soğuk ve sönük bir yıldızdan çok uzakta, oldukça soğuk bir çevredeki bu kuşak oldukça merak uyandırıcıdır. Her iki kuşak ta yıldızından sadece dört milyon kilometre civarında bulunan Proxima b gezegeninin ötesindedir [3].

Guillem Anglada keşfin anlamını şu şekilde açıklıyor: “Sonuçlara göre Proxima Centauri toz kuşağı le sonuçlanan zengin bir etkileşim geçmişine sahip bir çoklu gezegen sistemi barındırıyor. Daha sonra yapılacak çalışmalar henüz yeri bilinmeyen diğer gezegenlere işaret edebilir.

Proxima Centauri gezegen sisteminin ayrı bir önemi var çünkü Starshot projesi ile lazer güdümlü bir mikro-uydu sayesinde bu sistemin gelecekte doğrudan görüntülenmesi planlanıyor. Yıldızın etrafındaki toz ortamının bilinmesi bu tür bir görev için oldukça gereklidir.

Yine Andalucía Astrofizi Enstitüsü’nden eş-yazar Pedro Amado, bu gözlemin sadece bir başlangıç olduğunu şöyle açıklıyor: “Bu ilk sonuçlar ALMA’nın Proxima etrafındaki toz yapılarını tespit edebileceğini gösteriyor. Gelecekteki gözlemler Proxima’nın gezegen sistemi hakkında daha ayrıntılı bilgiler verebilir. Genç yıldızların etrafındaki öncül-gezegen diskleri ile birlikte, yaklaşık 4,5 milyar yıl önce Dünya ve Güneş Sistemi’nin oluşmasına kadar geçen sürecin çoğu ayrıntısı da ortaya çıkarılmış olacaktır. Şimdi gördüklerimiz daha sonrakiler için sadece bir atıştırmalık gibi!

Notlar

[1] Kozmik bir raslantı eseri, çalışmanın baş yazarı Guillem Anglada, Proxima Centauri b keşfini yürüten gökbilimci ve çalışma da eş-yazar olarak Guillem Anglada-Escudé ile aynı ismi paylaşmaktadır ve herhangi bir akraba ilişkileri yoktur.

[2] Proxima Centauri Güneş Sistemi’ne benzer yaşlarda oldukça yaşlı bir yıldızdır. Çevresindeki tozlu kuşaklar Güneş Sistemi’ndeki Kuiper Kuşağı ve asteroid kuşağındaki kalıntı tozlara ve tozun oluşturduğu Burçlar Işığı’na benzemektedir. ALMA’nın HL Tauri gibi çok daha genç yıldızların etrafında görüntülediği dikkat çekici diskler gezegenleri oluşturan süreçte yer alan çok daha fazla madde içermektedir.

[3] Eğer doğrulanırsa çok daha sönük olan dış kuşağın görünür şekli, Proxima Centauri gezegen sisteminin eğimini tahmin etmeleri için gökbilimcilere yol gösterecektir. Gerçekte dairesel olan bir halka eğimden dolayı eliptik olarak görülecektir. Bu sayede Proxima b gezegenin düşük sınırda bilinen kütlesi daha iyi tanımlanacaktır.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Guillem Anglada ve arkadaşlarınca kaleme alınan “ALMA Discovery of Dust Belts Around Proxima Centauri” başlıklı bir makale olarak Astrophysical Journal Letters adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde Guillem Anglada (Instituto de Astrofísica de Andalucía (CSIC), Granada, İspanya [IAA-CSIC]), Pedro J. Amado (IAA-CSIC), Jose L. Ortiz (IAA-CSIC), José F. Gómez (IAA-CSIC), Enrique Macías (Boston University, Massachusetts, ABD), Antxon Alberdi (IAA-CSIC), Mayra Osorio (IAA-CSIC), José L. Gómez (IAA-CSIC), Itziar de Gregorio-Monsalvo (ESO, Santiago, Şili; Joint ALMA Observatory, Santiago, Şili), Miguel A. Pérez-Torres (IAA-CSIC; Universidad de Zaragoza, Zaragoza, İspanya), Guillem Anglada-Escudé (Queen Mary University of London, London, Birleşik Krallık), Zaira M. Berdiñas (Universidad de Chile, Santiago, Şili; IAA-CSIC), James S. Jenkins (Universidad de Chile, Santiago, Şili), Izaskun Jimenez-Serra (Queen Mary University of London, London, Birleşik Krallık), Luisa M. Lara (IAA-CSIC), Maria J. López-González (IAA-CSIC), Manuel López-Puertas (IAA-CSIC), Nicolas Morales (IAA-CSIC), Ignasi Ribas (Institut de Ciències de l’Espai, Barcelona, İspanya), Anita M. S. Richards (JBCA, University of Manchester, Manchester, Birleşik Krallık), Cristina Rodríguez-López (IAA-CSIC) ve Eloy Rodríguez (IAA-CSIC) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Guillem Anglada
Instituto de Astrofísica de Andalucía (CSIC)
Granada, Spain
E-posta: guillem@iaa.es

Pedro J. Amado
Instituto de Astrofísica de Andalucía (CSIC)
Granada, Spain
E-posta: pja@iaa.csic.es

Antxon Alberdi
Instituto de Astrofísica de Andalucía (CSIC)
Granada, Spain
E-posta: antxon@iaa.es

Enrique Macias
Boston University
Boston, USA
E-posta: emacias@bu.edu

Itziar de Gregorio-Monsalvo
ESO/ALMA
Santiago, Chile
Tel: +56 22 4676316
E-posta: idegrego@eso.org

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1735.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1735tr
Adı:Proxima Centauri
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:Atacama Large Millimeter/submillimeter Array

Görüntüler

Artist’s impression of the dust belts around Proxima Centauri
Artist’s impression of the dust belts around Proxima Centauri
sadece İngilizce
Proxima Centauri in the southern constellation of Centaurus
Proxima Centauri in the southern constellation of Centaurus
sadece İngilizce
The location of Proxima Centauri in the southern skies
The location of Proxima Centauri in the southern skies
sadece İngilizce
The sky around Alpha Centauri and Proxima Centauri (annotated)
The sky around Alpha Centauri and Proxima Centauri (annotated)
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 136 Light: ALMA Discovers Cold Dust Around Nearest Star (4K UHD)
ESOcast 136 Light: ALMA Discovers Cold Dust Around Nearest Star (4K UHD)
sadece İngilizce
Artist’s impression of the dust belts around Proxima Centauri
Artist’s impression of the dust belts around Proxima Centauri
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...