eso1739tr — Kurumsal Bülten

Yeni Nesil Gezegen Avcısı ESPRESSO İçin İlk Işık

06 Aralık 2017

Kayalık Ötegezegen ve Kararlı Tayfsal Gözlemler için Eşel Tayfçekeri (ESPRESSO) ilk ışığını başarılı bir şekilde aldı. ESO’nun Şili’deki Çok Büyük Teleskopu üzerine kurulan ESPRESSO ev sahibi yıldızların yaydığı ışıkta meydana gelen küçük değişimleri oldukça hassas bir şekilde izleyerek sahip oldukları ötegezegenleri bulmaya çalışacak. Işık toplama gücü 16-metrelik bir teleskopun gücüne eşit olacak şekilde, ilk kez bir aygıt dört VLT teleskopunun tamamından gelen ışığı toplayabilecek.

ESPRESSO Şili’nin kuzeyindeki Paranal Gözlemevi’nde bulunan ESO’nun Çok Büyük Teleskopu üzerine takılarak ilk ışığını aldı [1]. Bu yeni, üçüncü-nesil eşel tayfçekeri La Silla Gözlemevi’nde bulunan ESO’nun oldukça başarılı HARPS aygıtının yerini alacaktır. HARPS hız ölçümlerinde saniyede bir metre civarında hassasiyete erişebilirken, ESPRESSO sadece birkaç santimetre civarında bir hassasiyeti gelişen teknoloji ve çok daha büyük bir teleskopla hedeflemektedir.

İsviçre’deki Cenevre Üniversitesi’nden ESPRESSO proje lideri bilimci Francesco Pepe aygıtın önemini şu şekilde açıklıyor: “Bu başarı birçok insanın 10 yıldan uzun süren çabalarının bir sonucudur. ESPRESSO sadece HARPS gibi bir önceki aygıtlarımızın evrimleşmesi değil, daha yüksek çözünürlüğü ve hassasiyeti ile dönüşümsel olacaktır. Daha önceki aygıtlardan farklı olarak VLT’nin tüm toplama gücünü kullanarak — 16-metrelik bir teleskop üzerindeymiş gibi dört VLT Birim Teleskopu ile aynı anda çalışacaktır. ESPRESSO en az on yıl süreyle en başarılı aygıt olarak kalacaktır — şimdi ilk kayalık gezegenimizi bulmak için sabırsızlanıyorum!”

ESPRESSO gezegene sahip yıldızların tayflarındaki çok küçük değişimleri tespit edebilmektedir. Bu dikey hız yöntemi etkili bir yöntemdir çünkü yıldızın etrafında dolanan gezegenin kütleçekim etkisi yıldız üzerinde hafif bir “tedirginliğe” neden olmaktadır. Gezegen ne kadar küçükse bu etki de daha az görülmektedir, bu nedenle kayalık ve muhtemel yaşam barındıran ötegezegenlerin tespit edilebilmesi için çok yüksek hassasiyetlerde çalışabilen aygıtlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu yöntem sayesinde ESPRESSO şimdiye kadarki en hafif gezegeni bulabilecektir [2].

Test gözlemlerinde yıldızlar ve bilinen gezegen sistemleri yer aldı. Eldeki HARPS verileri ile karşılaştırıldığında ESPRESSO’nun benzer nitelikteki verileri çok daha kısa bir sürede alabileceği görüldü.

Aygıt bilimci Gaspare Lo Curto (ESO) durumdan memnun: “ESPRESSO’yu bu hale getirmek büyük bir başarı, bunu ESO içindeki birçok farklı grup ve uluslararası bir konsorsiyumdan gelen katkılar sayesinde gerçekleştirdik: mühendisler, gökbilimciler ve yönetim katkılarıyla. Sadece aletin kendisini kurmadılar, aynı zamanda dört VLT Birim Teleskop’undan birlikte gelecek ışığın karmaşık optiği de önemliydi.

ESPRESSO’nun ana hedefi gezegen avcılığını bir sonraki aşamaya taşıyarak, daha küçük kütleli gezegenleri bulmak ve atmosferlerini incelemek olsa da, başka birçok uygulaması da mevcuttur. Doğadaki fiziksel sabitlerin Evren’in gençliğinden günümüze değişip değişmediklerini test etmek için dünyanın en güçlü aracı haline gelmiştir. Böylesine küçük değişimler bazı temel fizik teorilerince tahmin ediliyor olsa da, şimdiye kadar tatmin edici gözlemler yapılamamıştır.

ESO’nun Aşırı Büyük Teleskopu çalışmaya başladığında, şu anda tasarım aşamasındaki HIRES, dikey hız yöntemini kullanarak daha da küçük, Dünya’ya benzer boyutlardaki ötegezegenleri tespit edebilecektir.

Notlar

[1] ESPRESSO’yu tasarlayan ve üreten konsorsiyum üyeleri arasında: the Astronomical Observatory of the University of Geneva and University of Bern, İsviçre; INAF–Osservatorio Astronomico di Trieste and INAF–Osservatorio Astronomico di Brera, İtalya; Instituto de Astrofísica de Canarias, İspanya; Instituto de Astrofisica e Ciências do Espaço, Universities of Porto and Lisboa, Portekiz; ve ESO yer almaktadır. Eş-yürütücüler Francesco Pepe (University of Geneva, İsviçre), Stefano Cristiani (INAF–Osservatorio Astronomico di Trieste, İtalya), Rafael Rebolo (IAC, Tenerife, İspanya) ve Nuno Santos’tur (Instituto de Astrofisica e Ciencias do Espaco, Universidade do Porto, Portekiz).

[2] Dikey hız yöntemiyle gökbilimciler gezegenin kütlesini ve yörüngesini ölçebilmektedir. Geçiş yöntemi gibi diğer yöntemlerle birleştirildiğinde, daha fazla bilgi elde edilebilmektedir — örneğin, gezegenin boyutları ve yoğunluğu gibi. ESO’nun Paranal Gözlemevi’ndeki Yeni Nesil Geçiş Taraması (NGTS) ötegezegenleri bu şekilde avlamaktadır.

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi, Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1250)
E-posta: arif.solmaz@gmail.com

Francesco Pepe
University of Geneva
Geneva, Switzerland
E-posta: Francesco.Pepe@unige.ch

Stefano Cristiani
INAF–Osservatorio Astronomico di Trieste
Trieste, Italy
E-posta: cristiani@oats.inaf.it

Nuno Santos
Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço and Universidade do Porto
Porto, Portugal
E-posta: Nuno.Santos@astro.up.pt

Rafael Rebolo
Instituto de Astrofísica de Canarias
Tenerife, Spain
E-posta: rrl@iac.es

Gaspare Lo Curto
ESO
Garching, Germany
E-posta: glocurto@eso.org

Richard Hook
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1739.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1739tr
Adı:ESPRESSO
Tür:Unspecified : Technology : Observatory : Instrument
Facility:Very Large Telescope
Instruments:ESPRESSO

Görüntüler

Data from ESPRESSO First Light
Data from ESPRESSO First Light
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light
ESPRESSO achieves First Light
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light: the front-end structure
ESPRESSO achieves First Light: the front-end structure
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light: inside the front-end structure
ESPRESSO achieves First Light: inside the front-end structure
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light: vacuum vessel
ESPRESSO achieves First Light: vacuum vessel
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light: inside the spectrograph
ESPRESSO achieves First Light: inside the spectrograph
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light: group picture
ESPRESSO achieves First Light: group picture
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light: in the control room
ESPRESSO achieves First Light: in the control room
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light: the first data
ESPRESSO achieves First Light: the first data
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 141 Light: ESPRESSO — the Next Generation Planet Hunter
ESOcast 141 Light: ESPRESSO — the Next Generation Planet Hunter
sadece İngilizce
ESPRESSO achieves First Light
ESPRESSO achieves First Light
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...